Wróbel skalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wróbel skalny
Petronia petronia[1]
(Linnaeus, 1766)
Wróbel skalny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina wróble
Rodzaj Petronia[2]
Kaup, 1829
Gatunek wróbel skalny
Synonimy
  • Fringilla Petronia Linnaeus, 1766[3]
Podgatunki
  • P. p. petronia (Linnaeus, 1766)
  • P. p. barbara Erlanger, 1899
  • P. p. puteicola Festa, 1894
  • P. p. exigua (Hellmayr, 1902)
  • P. p. kirhizica Sushkin, 1925
  • P. p. intermedia Hartert, 1901
  • P. p. brevirostris Taczanowski, 1874
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Wróbel skalny[5] (Petronia petronia) – gatunek małego ptaka z rodziny wróbli (Passeridae). Gniazduje w południowej Europie. Dawniej również obserwowany w Polsce.

Systematyka[edytuj]

Wyróżniono kilka podgatunków P. petronia[6]:

  • P. p. petroniaMadera i Wyspy Kanaryjskie, południowa Europa do zachodniej Turcji.
  • P. p. barbara – północno-zachodnia Afryka.
  • P. p. puteicola – południowa Turcja do Jordanu.
  • P. p. exigua – środkowa Turcja do Kaukazu, północny Iran i północny Irak.
  • P. p. kirhizica – okolice Moja Kaspijskiego po Kirgistan. Niekiedy podgatunek włączany do P. p. intermedia ze względu na brak istotnych różnic między przedstawicielami podgatunków[7].
  • P. p. intermedia – Iran i północny Afganistan do północno-zachodnich Chin.
  • P. p. brevirostris – południowe zbocza Ałtaju, północna i wschodnia Mongolia, południowo-wschodnie Zabajkale oraz północne i środkowe Chiny[7].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała: 14–15,5 cm, masa ciała: 26–39 g[7], rozpiętość skrzydeł: 23–32 cm[8]. Długość czaszki i dzioba u jednego osobnika: 32 i 15 mm[9]. Wymiary szczegółowe u samców (n – liczba zbadanych osobników)[10]:

Podgatunek / lokacja n D. skrzydła D. ogona D. dzioba
P. p. petronia / Północne Włochy 8 93–100 48–54 14–16
P. p. exigua / Azerbejdżan 3 100,5–104 53–55 15–16
P. p. intermedia / Zachodni Iran 12 99–105 50–57 15–18
P. p. intermedia / Kerman 10 101–108 52–57 14–16

Dorosłe osobniki podobne są do samicy wróbla zwyczajnego; przypominają również wróble krótkopalcowe i żółtogardłe. Cechami ułatwiającymi rozpoznanie są jasny pasek ciemieniowy, prążkowana głowa, żółta plama na gardle (słabo widoczna) i jasne plamy na ogonie. Osobnik dorosły z wierzchu jest prążkowany płowożółto i brązowo, zaś przy końcu jego ogona widać wyraźne, jasne cętki. Pokrywy uszne ciemne. Dziób jasny i krótki. Spód ciała pokrywają płowożółte kreski. Na podbródku jasna plama[11].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Przeważnie wróble skalne zamieszkują otwarte tereny pozbawione drzew[7], do tego pozbawione drzew zbocza, wyrobiska piasku i kamieniołomy; spotykany również w siedliskach ludzkich na ścianach budynków[8]. Pożywieniem wróbli skalnych są głównie nasiona niewielkich roślin zielnych i traw, do tego niewielkie jagody, a w sezonie lęgowym również materia zwierzęca[7].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy trwa od marca do sierpnia. Wróbel skalny wyprowadza dwa lęgi[7] lub jeden[12]. Może gniazdować w luźnych koloniach lub osobno[7]. U ptaków badanych na wysokości 3400 m n.p.n., na Wyżynie Tybetańskiej, stwierdzono kilka różnic względem populacji europejskich z względnie niskich lokacji (do 1800 m n.p.m.). W badanych populacjach rozrodczych z Europy stwierdzono kilka systemów rozrodczych; u ptaków z Wyżyny Tybetańskiej występowała wyłącznie monogamia i brak było oznak terytorializmu. Większość gniazd znajdowała się w szczelinach skalnych lub norach pseudosójeczek (Parus humilis). Okazało się, że przeciętne zniesienie liczyło 5,1 ± 0,9 jaj. Wysiadywanie (wyłącznie przez samicę) trwało jedynie 12,7 ± 0,8 dni. Pisklęta były karmione przez obojga rodziców przez 19,9 ± 0,7 dni. W 89% gniazd przynajmniej jedno pisklę dożyło opierzenia[12].

Ochrona[edytuj]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[13].

Przypisy

  1. Petronia petronia, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Petronia. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-27]
  3. Common Rock-sparrow (Petronia petronia) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-12-19].
  4. BirdLife International 2012. Petronia petronia. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-12-05]
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Passeridae Rafinesque, 1815 - wróble - Sparrows, snowfinches and allies (wersja: 2015-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2015-12-05].
  6. F. Gill, D. Donsker: Old World sparrows, snowfinches & weavers (ang.). IOC World Bird List: Version 5.4. [dostęp 2015-12-05].
  7. a b c d e f g Summers-Smith, D.: Common Rock-sparrow (Petronia petronia). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 27 marca 2016].
  8. a b Paul Sterry, Andrew Cleve, Andy Clements, Peter Godfellow: Ptaki Europy: przewodnik. Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 380. ISBN 9788324708185.
  9. 9. Czaszki. E. Ziarnojady. W: Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. MUZA SA, 2006, s. 290. ISBN 83-7319-860-1.
  10. Charles Vaurie. Notes on some Ploceidae from Western Asia. „American Museum Novitates”. 1406, s. 1–42, 1949. 
  11. John Gooders: Ptaki Polski i Europy: Wydanie pierwsze. Warszawa: 2003, s. 290. ISBN 8389181517.
  12. a b Shaobin Li & Xin Lu. Breeding Biology of Rock Sparrows Petronia petronia in the Tibetan Plateau, with Special Reference to Life History Variation Across Altitudes. „Acta Ornithologica”. 47 (1), s. 19-25, 2012. 
  13. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Zobacz też[edytuj]