Wrocław Świebodzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wrocław Świebodzki
Obiekt zabytkowy nr rej. A/5262/247 z 30 grudnia 1970
Ilustracja
Widok na dworzec od strony pl. Orląt Lwowskich
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Lokalizacja Pl. Orląt Lwowskich 20, 20A, 20B, 20C, 20D, 20E, Stare Miasto/Przedmieście Świdnickie
Data otwarcia 1842
Data zamknięcia 1991
Poprzednie nazwy Breslau Freiburger Bahnhof
Dane techniczne
Liczba peronów 3
Liczba krawędzi
peronowych
6
Kasy N
Linie kolejowe
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Wrocław Świebodzki
Wrocław Świebodzki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wrocław Świebodzki
Wrocław Świebodzki
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Wrocław Świebodzki
Wrocław Świebodzki
Ziemia51°06′29″N 17°01′13″E/51,108056 17,020278
Portal Portal Transport szynowy

Wrocław Świebodzki – stacja i dworzec kolejowy w ścisłym centrum Wrocławia przy placu Orląt Lwowskich na Przedmieściu Świdnickim (800 m od Rynku, 1,5 km od stacji Wrocław Główny), najstarszy z trzech zachowanych do dziś z infrastrukturą (torowiska, perony i rozjazdy) pasażerskich dworców kolejowych we Wrocławiu, jednak od 1991 wyłączony z eksploatacji kolei (w jego budynkach znajduje się dziś teatr i firmy handlowo-usługowe). Planowane jest ponowne uruchomienie kursów pociągów jednak dopiero w 3. dekadzie XXI wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Otwarty jesienią 1842 (kilka miesięcy po dworcu kolei Górnośląskiej, który w 1856 roku został przekształcony na obiekt administracyjny i po demontażu torowisk przestał definitywnie pełnić funkcje dworca) jako stacja początkowa linii świebodzickiej uruchomionej 29 października 1843, później przedłużonej do Wałbrzycha (1 marca 1853), a potem połączona ze Śląską Koleją Górską z Jeleniej Góry (15 sierpnia 1867). Linia zelektryfikowana została w 1914, po II wojnie światowej w lipcu 1945 Armia Czerwona zdemontowała i wywiozła trakcję elektryczną do Rosji, resztę rozszabrowano. Dworzec Świebodzki wznowił powojenną działalność w sierpniu 1945, a linia do Jeleniej Góry została ponownie zelektryfikowana w 1966 roku.

Początkowo, w latach 40. XIX wieku i w następnej dekadach, Wrocław obsługiwało kilka konkurencyjnych sieci kolejowych i każda z nich budowała swój osobny dworzec. Wszystkie te dworce były dworcami czołowymi: zarówno Dworzec Świebodzki, jak Dworzec Dolnośląsko-Marchijski (wybudowany w 1843‒1844, tuż obok Świebodzkiego), Dworzec Górnośląski (obok dzisiejszego dworca Wrocław Główny). Pierwotnie Dworzec Górnośląski łączył ze Świebodzkim tor pomocniczy do przetaczania wagonów ciągnionych przez konie, później wybudowano regularne połączenie obydwu dworców, biegnące na poziomie ziemi, dzisiejszymi ulicami Bogusławskiego i Kolejową. Jeszcze później, pod koniec lat 60. XIX w., połączenie to podniesiono na nasyp, a w jego zachodnim odcinku tory przeniesiono kilkaset metrów dalej na południe, wzdłuż ulic Pszennej, Owsianej i Manganowej, przerzucając wiadukty nad przecinającymi się z torami ulicami i umożliwiając w ten sposób bezkolizyjny rozwój miasta w kierunku południowym. Fragment starej trasy funkcjonował nadal jako tor prowadzący do mieszczącej się przy dzisiejszej ulicy Kolejowej fabryki taboru kolejowego («Waggonfabrik Gebr. Hofmann & Co. AG», która weszła później w skład «Linke-Hofmann Werke», w czasach PRL «Pafawag», obecnie «Bombardier Transportation»), a później do wybudowanego na jej miejscu zakładów transportowych poczty (po roku 1945 wykorzystano tę trasę ponownie i ułożonymi tam torami wywożono gruz i cegły ze zrujnowanego miasta na bocznice Świebodzkiego). Na tyłach dworca wzdłuż ulicy Tęczowej powstały korzystające z transportu kolejowego gazownia, magazyny i hurtownie.

Wkrótce po tym, w roku 1868, kiedy Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry uruchomiło kolejny wrocławski dworzec – Wrocław Nadodrze, zadbało ono o wybudowanie własnej stacji w rejonie istniejących już dworców Świebodzkiego i Dolnośląsko-Marchijskiego – był to Dworzec Miejski Kolei Prawego Brzegu Odry, zbudowany w 1872. W ten sposób powstały zręby współczesnego kształtu wrocławskiego węzła kolejowego, w którym w rejonie dzisiejszego placu Orląt Lwowskich, ulic Robotniczej i Braniborskiej funkcjonowały równocześnie trzy dworce kolejowe. W późniejszych latach jednak dworce Marchijski i Prawobrzeżny straciły rację bytu (z ich połączenia powstał Dworzec Towarowy Zachodni – West-Güter Bahnhof; jego pozostałości to znajdujące się w tym rejonie miasta magazyny i bocznice) i obsługę wszystkich pasażerów tego węzła przejął Dworzec Świebodzki.

Dworzec Świebodzki, zaprojektowany w stylu późnoklasycystycznym przez inż. Cochiusa stanowił początkowo parterowy budynek ze środkową częścią złożoną z dwóch kondygnacji, położony przy dzisiejszej ul. Tęczowej, mieściła się tam później administracja dworca. Na dworcu znajdowały się dwa perony nakryte daszkiem podpartym kolumienkami, a przed nim, na dzisiejszym placu Orląt Lwowskich, znajdowała się obrotnica. Z biegiem czasu dobudowano drugi pawilon, na północ od torów. Dworzec, przebudowany w latach 1868‒1874 według projektów Walthera Kyllmanna, Adolfa Heydena oraz Karla Lüdeckego (projekt fasady), uzyskał dzisiejszą postać, okazalszą niż pierwotna. Wobec zamierzeń uruchomienia z tego dworca połączenia Wrocławia ze Szczecinem – nad wejściem poza zegarem znalazły się alegoryczne rzeźby Pomeranii i Silesii z herbami obu prowincji i ich stolic. Na łukach wejścia północnego z kolei umieszczono alegorie Merkurego i Industrii i nawiązania do śląskiego górnictwa i pomorskiego transportu morskiego.

W latach 20. XX wieku architekci miejscy Max Berg, Richard Konwiarz i Ludwig Moshamer zaproponowali generalną przebudowę dworca na czołowo-przelotowy (z poprzecznymi peronami na przedłużeniu odbudowanego połączenia szlakiem ul. Kolejowej), jednak plany te nie doczekały się realizacji.

W latach 1942‒1944 tuż przy dworcu powstała sieć schronów przeciwlotniczych, które miały chronić mieszkańców przed atakami lotnictwa alianckiego[1].

Dzieje najnowsze[edytuj | edytuj kod]

1967 —
Kręcone są sceny do filmu Lalka Wojciecha Hasa; Dworzec Świebodzki gra rolę warszawskiego Dworca Wiedeńskiego[2].
1991 —
Koniec regularnych kursów pociągów. Kolej wydzierżawiła pomieszczenia Teatrowi Polskiemu (znajdowała się tam zastępczo przez czas odbudowy głównego budynku teatru po pożarze w styczniu 1994 jego główna scena), klubowi nocnemu Columbus, a później Senso, klubowi muzycznemu Wagon i firmom usługowym. Na torach i rozjazdach dworca urządzono plac targowy, a w dwóch stojących tam wagonach „ryflakach” urządzono piwiarnię.
2007, wrzesień —
Pożar części dworca[3].
2015, 26 stycznia —
Otwarcie wystawy „Kolejkowo” w pomieszczeniach dworca – na 150 m² została zbudowana makieta z jeżdżącymi modelami pociągów w skali 1:22,5, zawierająca, oprócz fantazyjnego Kolejkowa, także różne motywy inspirowane Dolnym Śląskiem[4].
2015, wiosna/lato —
Kręcone są sceny do drugiego sezonu serialu Belfer[5][2].
2015, 8 lipca —
Kręcone są sceny do serialu Bodo. Nagrywane są sceny rozgrywające się na dworcach w Poznaniu i w Warszawie[6].
2018, 28 marca —
Wywieziono stojący w peronach dworca od 21 lat parowóz Ty2-22 wraz z tendrem 32D43-16. Lokomotywę zakupiło Muzeum Historyczne w Lubinie z przeznaczeniem na ekspozycję na tamtejszym dworcu kolejowym[7].
2019, 14 listopada —
W strzelnicy znajdującej się w piwnicy obiektu wybuchł pożar, który pociągnął za sobą jedną ofiarę śmiertelną, a 9 osób zostało rannych. Przyczyną było zapalenie się prochu, który gromadził się na ścianach i suficie pomieszczenia. Akcję ratunkową utrudniała eksplodująca amunicja i duża ilość łatwopalnej izolacji akustycznej[8][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marcin Kaźmierczak: Podziemia przy Dworcu Świebodzkim otwarte. Sprawdź, jak wyglądają w środku (pol.). Gazeta Wrocławska, 2018-11-21. [dostęp 2019-11-30].
  2. a b To jeden z najstarszych dworców w mieście, ale ostatni pociąg odjechał z niego 28 lat temu (pol.). tvn24, 2019-11-15. [dostęp 2019-11-17].
  3. Ostatni pociąg (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2019-11-17].
  4. Gregor Niegowski: Pociągi wracają na Świebodzki. Bajkowy Dolny Śląsk w skali 1:22,5 (pol.). RadioRAM.pl, 2015-01-24. [dostęp 2019-11-17].
  5. Belfer 2 (pol.). FilmPolski.pl. [dostęp 2019-11-30].
  6. Robert Migdał: Na Dworcu Świebodzkim kręcą film! (pol.). naszemiasto.pl, 2015-07-08. [dostęp 2019-11-30].
  7. Marcin Obłoza: Parowóz z Dworca Świebodzkiego trafi do Lubina (pol.). Nowe Dziennikarstwo, 2018-03-29. [dostęp 2019-11-15].
  8. W pożarze na dworcu jedna osoba zginęła, rannych jest dziewięć. Prokuratura wszczęła śledztwo (pol.). tvn24.pl, 2019-11-15. [dostęp 2019-11-15].
  9. Strzelnica w piwnicy zabytkowego dworca. Kto się na to zgodził? (pol.). Gazeta Wrocławska, 2019-11-17. [dostęp 2019-11-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]