Wrocanka (powiat krośnieński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wrocanka
Wrocanka (góra)
Wrocanka (góra)
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Miejsce Piastowe
Liczba ludności (2011) 1172[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-455
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0356814
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Wrocanka
Wrocanka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wrocanka
Wrocanka
Ziemia49°38′15″N 21°44′45″E/49,637500 21,745833
Nowy kościół we Wrocance
Stary kościół we Wrocance
Kaplica św. Rozalii
Dwór i kościół na mapie z 1851

Wrocankawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Miejsce Piastowe[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według najczęściej stosowanej w Wikipedii regionalizacji, Wrocanka położona jest na terenie Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej (w innych opracowaniach mezoregion ten nazywany jest Dołami Jasielsko-Sanockimi). Położona jest na prawym brzegu rzeki Jasiołki, na wysokości około 280 m n.p.m.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość pojawia się po raz pierwszy w źródłach w 1404 roku, kiedy to należała do Ścibora h. Ostoja, starosty brzeskiego, wojewody siedmiogrodzkiego. Pierwszym odnotowanym sołtysem był Wojciech.

W XV w. wieś posiadała dwór, folwark, młyn, karczmę i kościół (wzmiankowany w 1490 roku). Wrocanka została zniszczona przez Węgrów w 1474 roku. W XVI w. wieś posiadała własny samorząd i sąd. Należała po połowie do Zawiszów i Dunkowskich. W 1657 r. Wrocanka została spalona przez węgierskie wojska Rakoczego, a potem przez wojska Szwedzkie. Wiele szkód powodowały zarazy i przemarsze wojsk rosyjskich. Dlatego ludność z tej miejscowości wspierała czynnie i ofiarnie konfederatów barskich, którzy walczyli w pobliskich Rogach, w Miejscu Piastowym oraz w Suchodole. Po rozbiorach Polski, po roku 1772, właścicielem Wrocanki został Teofil Załuski, po nim; twórca uzdrowiska Iwonicza Zdroju: Karol Załuski, a potem zarządzał Wrocanką jego syn – hr. Iwon Załuski herbu Junosza (1840-1881).

Do 1935 r. była tu siedziba gminy stanowiąca samodzielną jednostką samorządową, później należała do gminy Miejsce Piastowe.

II wojna światowa we Wrocance[edytuj | edytuj kod]

W czasie okupacji działała we Wrocance konspiracyjna drukarnia AK Reduta, prowadzona przez ks. Jana Góreckiego i red. inż. Zygmunta Lewickiego. Na początku czerwca 1941 r. Niemcy wykryli drukarnię i aresztowali obsługę. Zecera Franciszka Biskupa, oraz redaktora Zygmunta Lewickiego 24 września 1942 zamordowali w obozie koncentracyjnym. Zecer Władysław Kandefer po koszmarze obozów powrócił do Iwonicza[5]. Po aresztowaniu zecerów w lecie 1941 roku w mieszkaniu Józefa Kuczy we Wrocance ukrywał się ks. Jan Górecki – jeden z pierwszych i głównych organizatorów ruchu oporu na terenie krośnieńskim. Komendantem Kursu dla Podchorążych AK we Wrocance był por. rez. Józef Kucza Góra dowódca plutonu do 1942 r. Na tym kursie dla 12 podchorążych wykładali: Leopold Gutwiński Biały, Władysław Mularz Hanek i Stanisław Wenklar Wujek. W lipcu 1943 r. we Wrocance przez żołnierzy AK z Oddziału Orskiego OP-15 rozbrojeni zostali policjanci granatowi, którzy potem wyrzekli się służenia Niemcom. Była tu też w krótkim okresie siedziba Placówki AK OP-15 Miejsce Piastowe Pelargonia. Karol Kozłowski ps. Ślimak więziony był przez NKWD w łagrze Jogła-Ustie i w Swierdłowsku w latach 1944-1949.

Wieś została wyzwolona po krwawych walkach podczas operacji dukielsko-preszowskiej, prowadzonej między innymi przez: 38 Armię gen. Kiryła Moskalenki z 1 Frontu Ukraińskiego marszałka Iwana Koniewa wspieranego przez I Czechosłowacki Korpus Armijny generała Jana Kratochvila, a od 11 września gen. Ludvík Svoboda. W dniu 8 września 1944 weszła do Wrocanki 3. brygada z I Korpusu Czechosłowackiego, której dowódcą był gen. Karel Klapalek, i 241 dywizja piechoty z 101 korpusu piechoty. Jednostki zdobyły i utrzymały wieś mimo silnego ostrzału artyleryjskiego i poniesionych dużych strat. Następnego dnia, 9 września, 241 dywizja musiała odeprzeć aż osiem silnych kontrataków niemieckich prowadzonych przy wsparciu czołgów z rejonu Miejsca Piastowego. Czołgi 25 korpusu pancernego ugrzęzły podczas przeprawy przez rzekę Jasiołkę. Marszałek Koniew polecił zmienić dowódców obydwu tych jednostek. W czechosłowackiej miejsce gen. Kratochvila zajął gen. Ludvík Svoboda przyszły prezydent republiki.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Obecnie we wsi znajdują się dwa kościoły i kaplica św. Rozalii. Nowy kościół został wybudowany w latach 1990-2000. 5 sierpnia 2000 roku arcybiskup Józef Michalik dokonał konsekracji kościoła.

  • Dom katechetyczny
  • Szkoła podstawowa z halą sportową
  • Dom ludowy
  • Remiza OSP
  • Biblioteka

Wieś posiada kanalizację i wodociąg, (z wyjątkiem części Wrocanki Dolnej) wybudowany w 2004 roku.

2007.04.5 – powstało Stowarzyszenie "Nasza Wrocanka"

Miejscowość leży na szlaku architektury drewnianej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się:

  • hala sportowa
  • stadion sportowy
  • boisko do siatkówki
  • korty tenisowe

Kluby sportowe

  • LUKS "Krośnianka" Wrocanka
  • UKS "Tornado" Wrocanka

Związani z Wrocanką[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wrocanką.
  • ks. dr Józef Drozd - duchowny rzymskokatolicki, katecheta, działacz społeczny
  • Jan Drozd-Gierymski - nauczyciel, działacz społeczny i samorządowy, polityk, poseł na Sejm w II RP
  • ks. Dariusz Wilk CSMA - od 25 kwietnia 2016 r. Przełożony Generalny Zgromadzenia Świętego Michała Archanioła[6].
  • o. Jakub Kołacz SJ – jezuita, publicysta, dyrektor Wydawnictwa WAM, zastępcą redaktora naczelnego kwartalnika "Życie duchowe[7].
  • ks. Józef Marecki - prof. dr hab, historyk, wykładowca na UPJP II oraz pracownik IPN[8].
  • o. dr Salezy Józef Kafel OFMCap ur. we Wrocance kapucyn, autor książek religijnych i inicjator czasopism, wykształcił wielu kapłanów.
  • Józef Kucza – w AK ps. "Góra", współorganizator i wykładowca w Tajnej Szkole Podchorążych w Miejscu Piastowym, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika w Krośnie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Biuletyn IH AK ZO Krosno 2/26/201, s.42
  6. http://michalici.pl/node/1287, 26 kwietnia 2016.
  7. Kołacz Jakub SJ - publikacje WAM, e.wydawnictwowam.pl [dostęp 2016-09-06].
  8. Instytut Historii UPJPII - ks. prof. dr hab. Józef Marecki, historia.upjp2.edu.pl [dostęp 2016-09-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Archiwum Muzeum w Dukli – Zbiory dokumentacji działalności podkarpackiego Inspektoratu AK.
  • Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945, t. I-IV Wrocław 1990/91.
  • Eugeniusz Bachta :Terror Stalinowski na Podkarpaciu i jego ofiary,l. 1944-1956, s. 42
  • Biuletyn IH AK ZO Krosno 2/26/201, s.42
  • Andrzej Daszkiewicz : Z dziejów ruchu oporu w powiecie Krośnieńskim, Krosno – Studia ...t. II, Kraków, 1973 r.
  • Dzieje Podkarpacia – tom VI, red. Jan Gancarski, Podkarpackie Towarzystwo Historyczne, Krosno 2002, s. 302 zawiera pamiętniki i wspomnienia Franciszka Gadzały – żołnierza I wojny światowej i organisty z Wrocanki pod Krosnem.
  • Dionizy Garbacz, Andrzej Zagórski: W kleszczach czerwonych,Brzozów -Rzeszów 1991, s.200
  • Łukasz Grzywacz Świtalski; Z walk na Podkarpaciu. Warszawa 1971
  • Janusz Michalak: Miejsce Piastowe _ o gminie i okolicy, Krosno 1997
  • Władysław Sarna [1898]; Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl,
  • E. Śnieżyńska-Stolotowa, F. Stolot [red.]; Katalog zabytków sztuki w Polsce – województwo krośnieńskie, Warszawa, PAN, 1977, t. I,
  • Z dziejów osad wiejskich regionu krośnieńskiego., [w:] Studia z dziejów miasta i regionu., pod red. J. Garbacika, Kraków 1973, t. II, .

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]