Wrzos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: miejscowość o tej nazwie oraz polski film o tym tytule.
Wrzos
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina wrzosowate
Rodzaj wrzos
Gatunek wrzos zwyczajny
Nazwa systematyczna
Calluna vulgaris (L.) Hull
Brit. fl. ed. 2, 1:114. 1808
Synonimy

Erica vulgaris L.[2]

Calluna vulgaris 007.jpg
Calluna vulgaris s.jpg

Wrzos zwyczajny, wrzos pospolity (Calluna vulgaris (L.) Hull) – jedyny gatunek (monotypowy) rośliny wieloletniej z rodzaju wrzos (Calluna Salisb.) należącego do rodziny wrzosowatych (Ericaceae Juss.).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Jest szeroko rozprzestrzeniony. Rodzimy obszar jego występowania obejmuje całą Europę, część Azji (Turcja, Syberia) oraz północną Afrykę (Maroko, Azory, Madera)[2]. Jako gatunek zawleczony lub uciekinier z uprawy rozprzestrzenił się także w Australii, Nowej Zelandii oraz Ameryce Północnej[2]. W Polsce jest pospolity na całym obszarze.

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Krzewinka zimozielona osiągająca do 1 m wysokości[3], o gałązkach rozesłanych na ziemi;
Liście
Zimozielone, drobne, igiełkowate, siedzące, naprzeciwlegle[3].
Kwiaty
Obupłciowe, drobne, dzwonkowate, różowoliliowe, rzadziej białe, czterokrotne, zebrane w jednostronnych wielokwiatowych, rozgałęzionych szczytowych gronach[3]. Poszczególne kwiaty otoczone są zielonym, 4-listkowym kieliszkiem. Działki kielicha barwne, podobne do płatków korony, które są krótsze, połączone u nasady. Pręcików jest 8, ich pylniki są ciemnobrązowe z jaśniejszym, zagiętym wyrostkiem. Zalążnia górna, powstaje z 4 owocolistków, z pojedynczą szyjką słupka[3].
Owoce
Pękające czterema klapami, czterokomorowe torebki ukryte w trwałym kielichu[3]. Zawierają liczne, bardzo drobne nasiona.

Biologia[edytuj]

Rozwój
Bylina, chamefit. Kwitnie od sierpnia do października. Kwiaty zapylane są przez błonkówki i wciornastki[3]. Korzenie wrzosu są w symbiozie ze strzępkami grzybni. Grzybnia dostarcza roślinie wodę z solami mineralnymi, w zamian pobierając od niej substancje organiczne[4] (por. mikoryza).
Siedlisko
Bory sosnowe i inne kwaśne lasy, polany i skraje lasów, zręby leśne, także torfowiska i ustabilizowane wydmy[3]. Czasem tworzy duże skupiska, tzw. wrzosowiska. Roślina wybitnie kwasolubna. W Polsce występuje do wysokości 2000 m. Zimnotrwała krzewinka strefy umiarkowanej i chłodnej.
Fitosocjologia
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Calluno-Ulicetalia, Ass. Calluno-Sarothamnetum[5].
Znaczenie dla zwierząt
Kwiaty wrzosu odwiedza 8 gatunków pszczolinek, lepiarkowate, porobnice, smukliki i wiele gatunków trzmieli i motyli. Liście zjadają gąsienice 27 gatunków motyli, a także zwińcowate i tasznikowate[6]. Wrzos jest istotną rośliną pokarmową dla pardwy mszarnej[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do plemienia Ericeae, podrodziny Ericoideae, rodziny wrzosowatych Ericaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Cyrillaceae należą do rzędu wrzosowców, grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd wrzosowce (Ericales Dumort.), podrząd Ericineae Burnett, rodzina wrzosowate (Ericaceae Juss.), plemię Calluneae Klotzsch., rodzaj wrzos (Calluna Salisb.)[7].

Zastosowanie[edytuj]

  • Roślina lecznicza:
  • Roślina miododajna: Miód wrzosowy należy do najlepszych miodów kwiatowych, ma konsystencję galaretowatą i jest trudny do odwirowania z plastrów. Znalazł zastosowanie głównie w leczeniu schorzeń prostaty. W stanie płynnym ma zabarwienie czerwonobrunatne i konsystencje galaretowatą. Ma też silny aromat i charakterystyczny ostry słodko-gorzki smak. Z jednego hektara wrzosowiska pszczoły mogą zebrać nawet 200 kg miodu[4].
  • Roślina ozdobna. Odmiany ozdobne stosuje się w urządzaniu terenów zielonych. Szczególnie nadaje się na obrzeża rabat, do ogrodów skalnych. Jest też doskonałą rośliną okrywową.

Uprawa[edytuj]

W Polsce jest całkowicie odporny na mróz (strefy mrozoodporności 4-9)[10]. Wymaga gleby kwaśnej, ale mało żyznej i żwirowej[10]. W czasie wilgotnego i ciepłego lata jego korzenie mogą gnić. Po przekwitnieniu ścina się całe kwiatostany.

Przypisy

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-27].
  2. a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-25].
  3. a b c d e f g h Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 187. ISBN 0333748905.
  4. a b Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986, s. 164. ISBN 83-02-00607-6.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Reinhard Witt: Krzewy – przewodnik. Warszawa: Multico, 1997. ISBN 83-7073-133-3.
  7. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Calluna (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-28].
  8. a b c Maria Polakowska: Leśne rośliny zielarskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1977.
  9. Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  10. a b Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.