Wskaźnik percepcji korupcji
Wskaźnik percepcji korupcji (ang. corruption perceptions index, CPI) – wskaźnik, który ocenia i klasyfikuje kraje na podstawie postrzeganego poziomu korupcji w sektorze publicznym[1], według ocen ekspertów i kadry kierowniczej przedsiębiorstw[2]. CPI ogólnie definiuje korupcję jako „nadużycie powierzonej władzy dla prywatnych korzyści”[3] Wskaźnik jest publikowany corocznie od 1995 r. przez organizację pozarządową Transparency International[4].
Od 2012 roku wskaźnik percepcji korupcji jest oceniany w skali od 100 (bardzo przejrzysty) do 0 (wysoka korupcja). Wcześniej CPI punktowano w skali od 10 do 0; pierwotnie zaokrąglano go do dwóch miejsc po przecinku w latach 1995–1997, a do jednego miejsca po przecinku od 1998 roku.
Wskaźnik CPI 2024, opublikowany w lutym 2025, klasyfikuje 180 krajów „w skali od 100 (bardzo przejrzysty) do 0 (wysoka korupcja)” na podstawie sytuacji w okresie od 1 maja 2023 do 30 kwietnia 2024[1].
Dania, Finlandia, Singapur, Nowa Zelandia, Luksemburg, Norwegia, Szwajcaria i Szwecja (prawie wszystkie z wynikiem powyżej 80 punktów w ciągu ostatnich trzynastu lat) są postrzegane jako najmniej skorumpowane kraje na świecie – zajmując niezmiennie wysokie miejsca w rankingach międzynarodowej przejrzystości finansowej – podczas gdy najbardziej skorumpowanym krajem na 2024 był Sudan Południowy (z wynikiem 8 punktów), a także Somalia (9) i Wenezuela (10)[1].
Chociaż CPI jest obecnie najszerzej stosowanym wskaźnikiem korupcji na świecie, warto podkreślić pewne ograniczenia. Po pierwsze, CPI nie rozróżnia poszczególnych rodzajów korupcji (niektóre nie są nawet uwzględniane we wskaźniku), a percepcja ludzi niekoniecznie odpowiada rzeczywistemu poziomowi korupcji. Aby uzyskać pełniejszy obraz, CPI należy stosować łącznie z innymi ocenami. Co więcej, CPI lepiej nadaje się do analizy trendów długoterminowych, ponieważ percepcja zmienia się powoli[5].
.svg)
| Mniej korupcji 90–100 80–89 70–79 60–69 50–59 | Więcej korupcji 40–49 30–39 20–29 10–19 0–9 brak danych |
Metody
[edytuj | edytuj kod]Wybór danych źródłowych
[edytuj | edytuj kod]Celem doboru danych jest zebranie ocen ekspertów i liderów biznesu na temat różnych praktyk korupcyjnych w sektorze publicznym. Obejmują one przekupstwo: niewłaściwe wykorzystanie środków publicznych, nadużywanie urzędu publicznego dla korzyści osobistych, nepotyzm w służbie cywilnej oraz zawłaszczanie państwa. Od 2012 r. CPI uwzględnił 13 różnych badań i ocen[6] z 12 różnych instytucji[3]. Tymi instytucjami jest:
- Afrykański Bank Rozwoju (z siedzibą w Wybrzeżu Kości Słoniowej)
- Fundacja Bertelsmanna (z siedzibą w Niemczech)
- Economist Intelligence Unit(z siedzibą w Wielkiej Brytanii)
- Freedom House (z siedzibą w USA)
- Global Insight (z siedzibą w USA)
- Międzynarodowy Instytut Rozwoju Zarządzania (z siedzibą w Szwajcarii)
- Political and Economic Risk Consultancy (z siedzibą w Hongkongu)
- The PRS Group, Inc. (z siedzibą w USA)
- Bank Światowy
- Światowe Forum Ekonomiczne
- World Justice Project(z siedzibą w USA)
Aby kraj znalazł się w CPI, musi zostać oceniony przez co najmniej trzy źródła[3]. Wskaźnik CPI mierzy percepcję korupcji ze względu na trudność pomiaru bezwzględnego poziomu korupcji[7]. Transparency International zleciła opracowanie wskaźnika CPI Johannowi Grafowi Lambsdorffowi z Uniwersytetu w Pasawie[8]. Wczesne wskaźniki CPI opierały się na badaniach opinii publicznej[3].
Ważność
[edytuj | edytuj kod]Badanie opublikowane w 2002 wykazało „bardzo silną i znaczącą korelację” między wskaźnikiem percepcji korupcji a dwoma innymi wskaźnikami korupcji: aktywnością czarnego rynku i nadmiarem regulacji[9].
Wszystkie trzy wskaźniki wykazały również bardzo istotną korelację z realnym PKB na mieszkańca[9].
Oceny
[edytuj | edytuj kod]Według politologa Dana Hougha, wskaźnik ma trzy wady[10]:
- Korupcja to zbyt złożone pojęcie, by można je było ująć w jednym punkcie. Na przykład charakter korupcji na obszarach wiejskich w Kansas będzie inny niż w administracji miejskiej Nowego Jorku, a mimo to wskaźnik mierzy je w ten sam sposób.
- Mierząc postrzeganie korupcji, a nie samą korupcję, CPI może po prostu wzmacniać istniejące stereotypy.
- Wskaźnik mierzy wyłącznie korupcję w sektorze publicznym, ignorując sektor prywatny. Oznacza to na przykład, że skandal związany z Liborem czy skandal emisyjny VW nie są zaliczane do działań korupcyjnych.
W artykule z 2013 roku w czasopiśmie „Foreign Policy” Alex Cobham zasugerował, że CPI powinien zostać wycofany dla dobra Transparency International. Argumentuje on, że CPI utrwala w powszechnej percepcji korupcji silne i mylące uprzedzenia elit, co potencjalnie przyczynia się do błędnego koła i jednocześnie zachęca do niewłaściwych reakcji politycznych. Cobham pisze: „wskaźnik ten wypacza percepcję do tego stopnia, że trudno znaleźć uzasadnienie dla jego dalszej publikacji”[11].
Transparency International publikuje także Globalny Barometr Korupcji, który klasyfikuje kraje według poziomu korupcji, wykorzystując bezpośrednie badania ankietowe zamiast opinii ekspertów. Barometr ten jest krytykowany za znaczną stronniczość ze strony wpływowych elit[11].
Transparency International ostrzega, że kraj z wysokim wskaźnikiem CPI może nadal być powiązany z korupcją na arenie międzynarodowej. Na przykład podczas gdy Szwecja miała trzeci najlepszy wynik CPI w 2015 roku, jedna z jej państwowych firm, TeliaSonera, była oskarżona o korupcję w Uzbekistanie[12].
Korupcja transnarodowa w państwach o wysokich wynikach CPI
[edytuj | edytuj kod]Zaawansowane gospodarki Europy Północnej i Zachodniej, Ameryki Północnej oraz Azji i Pacyfiku zazwyczaj zajmują wysokie miejsca w rankingach w dłuższej perspektywie. Oznacza to, że kraje te są postrzegane jako kraje o niskim poziomie korupcji w sektorze publicznym. Kraje te mają również na ogół dobrze funkcjonujący system sądowniczy, silne rządy prawa i stabilność polityczną – wszystkie te czynniki przyczyniają się do postrzegania czystych rządów. Jednakże chociaż te kraje zajmujące czołowe miejsca w rankingu mają silne instytucje krajowe, ich zaangażowanie w walkę z korupcją wydaje się słabe, jeśli chodzi o ich własne systemy finansowe i regulacje wpływające na środowisko międzynarodowe[13]. Wskaźnik CPI nie uwzględnia korupcji transnarodowej, więc korupcyjne praktyki biznesowe firm z tych krajów nie wpływają na ich wyniki w CPI. Przykład Holandii podkreśla ten problem. Pomimo wysokiego wyniku CPI, Holandia ma słabe wyniki w ściganiu firm przekupujących zagranicznych urzędników w celu zdobycia kontraktów, co widać w przypadku korupcji w nigeryjskim sektorze naftowym[14].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Corruption Perceptions Index 2024 [online], Transparency.org, 11 lutego 2025 [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ Corruption Perceptions Index: Frequently Asked Questions [online], Transparency International [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2024-04-19].
- ↑ a b c d Corruption Perceptions Index 2010: Long Methodological Brief [online], Transparency International [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-04-01].
- ↑ 1995 – CPI [online], Transparency.org [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2025-03-19] (ang.).
- ↑ How-to guide for corruption assessment tools (3rd edition) [online], U4 Anti-Corruption Resource Centre [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ 2022 Corruption Perceptions Index: Explore the results [online], Transparency.org, 31 stycznia 2023 [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ Transparency International, Frequently asked questions (FAQs) [online], www.transparency.org, 2010 [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2011-09-02] (ang.).
- ↑ Frequently Asked Questions: TI Corruption Perceptions Index (CPI 2005) [online], www.icgg.org [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2005-12-21].
- ↑ a b Paul G. Wilhelm, International Validation of the Corruption Perceptions Index: Implications for Business Ethics and Entrepreneurship Education, „Journal of Business Ethics”, 35 (3), 2002, s. 177–189, DOI: 10.1023/A:1013882225402, ISSN 1573-0697 [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ Here’s this year’s (flawed) Corruption Perception Index. Those flaws are useful., „The Washington Post” [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-02] (ang.).
- ↑ a b Corrupting Perceptions, „Foreign Policy” [dostęp 2025-09-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-04].
- ↑ 2015 Corruptions Perceptions Index – Explore the results [online], Transparency.org, 27 stycznia 2016 [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ CPI 2023: Trouble at the top – News [online], Transparency.org, 30 stycznia 2024 [dostęp 2025-09-25] (ang.).
- ↑ Nigeria oil bribery case: Netherlands and US must reopen… [online], Transparency.org, 22 maja 2023 [dostęp 2025-09-25] (ang.).