Wybrzeże Kości Słoniowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
République de Côte d'Ivoire
Republika Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej
Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Dewiza: (fr.) Union, Discipline, Travail
(Jedność, Dyscyplina, Praca)
Hymn: L'Abidjanaise
(Pieśń Abidżanu)
Położenie Wybrzeża Kości Słoniowej
Język urzędowy francuski
Stolica Jamusukro[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Alassane Ouattara
Szef rządu premier Daniel Kablan Duncan
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
69. na świecie
322 463[b] km²
4460 km² (1,38%)
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
55. na świecie
23 782 887
73 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

25,215 mld USD
1 079 USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

39,501 mld USD
1 690 USD
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
7 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC 0
Kod ISO 3166 CI
Domena internetowa .ci
Kod samochodowy CI
Kod samolotowy TU
Kod telefoniczny +225
Mapa Wybrzeża Kości Słoniowej
Region Wybrzeża Kości Słoniowej

Wybrzeże Kości Słoniowej (franc. Côte d'Ivoire, Republika Wybrzeża Kości Słoniowej, République de Côte d'Ivoire) – państwo w Zachodniej Afryce, położone nad Zatoką Gwinejską.

Stolicą konstytucyjną jest od 1983 roku Jamusukro, wcześniej był nią Abidżan, największe miasto kraju, będące dalej siedzibą wielu urzędów.

Wybrzeże Kości Słoniowej graniczy z Liberią (716 km) Gwineą (610 km), Mali (532 km), Burkina Faso (584 km) i Ghaną (668 km).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Państwo wzięło nazwę od części wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Ocean Atlantycki), skąd francuscy handlarze wywozili w XVII wieku kość słoniową.

W 1986 roku rząd republiki ogłosił, że oficjalną nazwą państwa na potrzeby protokołu dyplomatycznego będzie République de Côte d'Ivoire niezależnie od języka i odmówił akceptowania jakichkolwiek innych nazw tego państwa. Stąd, według tego poglądu, poprawną nazwą także w języku polskim powinna być nazwa francuska. Decyzja ta nie znalazła jednak szerszego oddźwięku poza dyplomacją[1]. W Polsce w użyciu oficjalnym nazwa Republika Côte d'Ivoire była stosowana przez pewien czas[2][3], jednak obecnie zalecana jest tylko nazwa Republika Wybrzeża Kości Słoniowej[4][5]. Również w innych językach przeważnie stosuje się narodowe formy nazwy[6].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże Kości Słoniowej jest republiką. Konstytucja została uchwalona w 1960. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Władza ustawodawcza należy do 1-izbowego Zgromadzenia Narodowego o kadencji 5-letniej, z wyborów powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier powoływany przez prezydenta. Jednak według rankingu organizacji Freedom In The World na rok 2010 prawa polityczne i swobody obywatelskie są tu mocno ograniczone.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia w większej części wyżynno-górzysta. Na zachodzie, przy granicy z Gwineą masyw górski Nimba (1752 m). W południowej części aluwialna nizina nadbrzeżna. Wybrzeże słabo rozczłonkowane, na zachodzie skaliste, na wschodzie płaskie z licznymi mierzejami i lagunami. Na południu klimat równikowy wybitnie wilgotny z opadami całorocznymi (1500–2300 mm) i 2 maksimami opadów (kwiecień–lipiec i wrzesień–listopad). Na pozostałym obszarze klimat podrównikowy (opady roczne 1000–1800 mm) — w części środkowej 2 maksima opadów z zaznaczoną porą suchą (listopad–luty), na północy jedna pora deszczowa (maj–październik). Na południu w porze suchej wieje harmattan. Średnia temperatura miesięczna od 24–25 °C w sierpniu do 28–30 °C w marcu, kwietniu. Gęsta sieć rzeczna. Głównie rzeki: Bandama, Komoé, Sassandra. Dominującą formacją roślinną jest sawanna. Na południu zdegradowane lasy równikowe (ok. 22% pow.). Na wybrzeżach występują namorzyny. Ponad 6% pow. stanowią parki narodowe, w tym wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO (Komoé, Taï). Graniczy z wybrzeżem zatoki Gwinejskiej, której wybrzeże jest dobrze rozwinięte.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Francuska Afryka Zachodnia.

Od XV do XIX wieku Wybrzeże Kości Słoniowej przyciągało Europejczyków perspektywą zysków z handlu kością słoniową i niewolnikami. U schyłku tego okresu opanowała je Francja. W latach 1903-1935 administracja zbudowała linie kolejowe między Wybrzeżem Kości Słoniowej a Górną Woltą (obecnie Burkina Faso). W 1940 roku nad Wybrzeżem Kości Słoniowej władzę obejmuje rząd Vichy (tzw. Państwa Francuskiego Pétaina). W 1942 roku tereny kraju zostają opanowane przez aliantów. Po 1945 roku rozwinął się ruch antykolonialny i niepodległościowy. Na początku główny nurt antykolonialny przyjął poglądy radykalne i sympatyzujące z francuskimi komunistami[7]. Na czele tego ruchu stanął Félix Houphouët-Boigny. W październiku 1946 Houphouët-Boigny był jednym z założycieli Afrykańskiego Zrzeszenia Demokratycznego a rok później założył Demokratyczną Partię Wybrzeża Kości Słoniowej. Po II wojnie światowej parlamentarzyści z Wybrzeża Kości Słoniowej zasiedli we francuskim parlamencie a w latach 50. pełnili nawet funkcje ministerialne. W 1959 roku powstał rząd autonomiczny republiki a w 1960 Wybrzeże Kości Słoniowej uzyskało niepodległość, jednak język francuski pozostał jego językiem urzędowym. Na czele nowego państwa stanął lider niepodległościowców Houphouët-Boigny który zerwał z marksistowską orientacją polityczną i przyjął poglądy prawicowe[8].

Houphouët-Boigny dzierżył w swych rękach dyktatorską władzę do końca życia, prowadząc życie w znacznym przepychu[9]. Rząd już w 1960 roku wprowadził ustrój monopartyjny (zaprowadzony w 1960) na czele z jedyną legalnie działającą Partią Demokratyczną Wybrzeża Kości Słoniowej. W polityce zagranicznej występował przeciwko lewicowym rewolucyjnym ruchom afrykańskim[10] i był krytykowany przez kontynentalnych przywódców za bliskie stosunki dyplomatyczne z RPA[11]. Rząd Wybrzeża wspólnie z rządem Burkina Faso - planował połączenie Burkiny z Wybrzeżem, jednak projekt ten nigdy nie doczekał się realizacji[12]. W polityce zagranicznej prawicowy rząd był wykonawcą polityki ścisłej współpracy z państwami Zachodu (w szczególności z Francją) oraz rozwoju kapitalizmu w kraju. Rząd ustabilizował życie polityczne, zapobiegając wybuchom ewentualnych zamachów stanu. Udałosię utrzymać na odpowiednim poziomie stabilizację gospodarczą Wybrzeża Kości Słoniowej oraz przyciągnąć zagranicznych inwestorów oraz imigrantów. W 1983 miasto Jamusukro wybrano nową stolicą państwa[13].

W 1990 roku prezydent Houphouët-Boigny wraz z demokratyzacją Afryki zezwolił na wprowadzenie systemu wielopartyjnego, organizując wybory z udziałem różnych partii politycznych. Odniósł w nich zwycięstwo, pokonując kandydata na prezydenta Laurenta Gbagbo, lecz kilka lat później zmarł jako trzeci z ludzi najdłużej rządzących państwem niemonarchicznym[14]. Houphouët-Boigny mimo początkowych sukcesów gospodarczych doprowadził kraj do bankructwa które ogłoszono po jego śmierci w 1997 roku. Bankructwo spowodowane było przede wszystkim nadmiernymi wydatkami rządu. Śmierć dyktatora położyła kres porządkowi politycznemu na Wybrzeżu, zapoczątkowując ostrą rywalizację między grupami politycznymi w państwie[15]. Następcą prezydenta został Henri Konan Bédié z dawnej monopartii. 9 grudnia 1993 ze stanowiska premiera zrezygnował Alassane Ouattara, który wystąpił przeciw władzy Bédiégo i utworzył opozycyjne Zgromadzenie Republikanów. Prezydent Bédié w październiku 1995 zorganizował wybory prezydenckie, w których uzyskał 96% głosów poparcia. Wskutek zmiany prawa wyborczego, w wyborach nie mógł wziąć udziału były premier Ouattara. Dwie główne partie polityczne, Zgromadzenie Republikanów (RDR, Rassemblement des Républicains) premiera Ouattary oraz Iworyjski Front Powszechny (FPI, Front populaire ivoirien), zbojkotowały z tego powodu głosowanie[16]. Konan Bédié został usunięty z urzędu prezydenta w wyniku przewrotu wojskowego 24 grudnia 1999[16]. Dzień wcześniej odmówił bowiem spełnienia warunków wojskowych, wśród których znajdował się postulat uwolnienia wszystkich przetrzymywanych członków partii RDR. Nowym prezydentem został emerytowany generał Robert Guéï który stracił władzę po protestach z 2000 roku które odbyły się na skutek próby sfałszowania wyborów na korzyść generała. Po ucieczce przywódcy junty władzę objął Laurent Gbagbo z socjaldemokratycznej partii Front Ludowy Wybrzeża Kości Słoniowej a więc prawomocny zwycięzca wyborów[17]. W 2002 roku doszło do I wojny domowej między prezydentem Gbagbo a rebeliantami z Nowych Sił. Na czele trwającej do 2007 roku rebelii stanął Guillaume Soro. Wojna zakończyła się zwycięstwem rządu a na skutek ugody Guillaume Soro został premierem. Powodem wybuchu wojny domowej była polityka Gbagbo, która opierała się na nacjonalizmie. Prezydent dyskryminował mieszkających na północy muzułmanów o zagranicznym pochodzeniu (napłynęli głównie z Burkina Faso), którzy stanowili 1/4 społeczeństwa[18].

Laurent Gbagbo w kolejnych wyborach prezydenckich w listopadzie 2010, według oficjalnych wyników ogłoszonych przez komisję wyborczą przegrał z Alassane Ouattarą, jednak nie zaakceptował przegranej i nie zrezygnował z urzędu, co zapoczątkowało kryzys polityczny i okres dwuwładzy w kraju, który w lutym 2011 przerodził się w wojnę domową. 11 kwietnia 2011 Gbagbo został pojmany w Abidżanie przez siły wierne Ouattarze[19].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Postępuje elektryfikacja, istnieje też sieć dróg i kolei. Abidżan jest ośrodkiem turystycznym. Większość mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej uprawia ziemię, kraj ten jest największym producentem kakao na świecie.

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże Kości Słoniowej zamieszkuje ponad 60 różnych grup etnicznych, zaliczanych do pięciu głównych grup ludów[20]:

Należą one do trzech afrykańskich rodzin językowych: bantuidalnej, mande oraz gwinejskiej. Takie etniczne rozdrobnienie powoduje, że oficjalnym językiem umożliwiającym porozumiewanie się jest francuski, odziedziczony po Francuzach. Z rdzennych języków największe znaczenie mają język akan i kru.

Według spisów z początków lat 90. aż 30% społeczeństwa Wybrzeża Kości Słoniowej stanowili imigranci z sąsiednich krajów, zatrudnieni głównie na południu (50% z nich pochodziło z Burkiny Faso, a 22% z Mali)[21]. Poza Afrykańczykami kraj zamieszują m.in. Francuzi (ok. 10 tys.) i Libańczycy (ok. 60 tys.)[20]. Ok. 0,5 mln emigrantów pochodzących z Wybrzeża Kości Słoniowej zamieszkuje Francję.

Największymi miastami kraju są: Abidżan, Bouaké, Daloa i Jamusukro[22].

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[23][24]:

 Osobny artykuł: William Wadé Harris.

Największe wyznania protestanckie to: Zbory Boże (5%) i Zjednoczony Kościół Metodystyczny (4,9%).

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasto Prowincja Liczba mieszkańców
(2012 rok)
1 Abidżan Lagunes 4 351 086
2 Bouaké Vallée du Bandama 694 841
3 Daloa Haut-Sassandra 261 789
4 Jamusukro Lacs 259 373
5 Korhogo Savanes 225 547
6 Man Dix-huit Montagnes 172 867
7 San Pédro Bas Sassandra 171 906
8 Gagnoa Fromager 153 935
9 Divo Sud-Bandama 147 379
10 Anyama Lagunes 125 007
11 Abengourou Moyen-Comoé 116 169
12 Soubré Bas Sassandra 110 794
13 Grand Bassam Sud-Comoé 88 118
14 Dabou Lagunes 86 516
15 Agboville Agnéby 82 117

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Siedzibą rządu jest Abidżan
  2. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. Jean Charles Asselain, François Mougel, Pierre Delfaud, Pierre Guillaume, Sylvie Guillaume, Jean Pierre Kinta: Précis d'histoire européenne: XIXe–XXe siècle. Paris: 2000. ISBN 2-200-26086-5, OCLC 35145674. (fr.)
  2. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 28.10.2009)
  3. Nazwy państw świata, ich stolic i mieszkańców, s. 47 (wyd. z 2003 r.)
  4. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 01.09.2012)
  5. Urzędowy wykaz nazw państw i terytoriów niesamodzielnych, s. 43 (wyd. 2011 r.)
  6. Według "Wykazu krajów, terytoriów i walut" publikowanego przez Urząd Publikacji Unii Europejskiej w językach urzędowych UE, narodowe formy tej nazwy stosowane są w 17 językach (w tym tylko jednym z formą Côte d'Ivoire stosowaną w dyplomacji), zaś formy francuskie w 6 językach
  7. Sohna Aisha Ndiaye, Senghor: Przywódca polityczny - afryka.org
  8. Przemysław Mrówka, Kość słoniowa skąpana we krwi, 14 marca 2013, histmag.org
  9. Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, tłum. Jerzy Korpanty, wyd. Świat Książki, Warszawa 2010, ISBN 9788324715480, s. 257.
  10. Ryszard Kapuściński, Gdyby cała Afryka..., Agora SA, Warszawa, 2011, ISBN 9788326805264, s. 73.
  11. Hasło Wybrzeże Kości Słoniowej w: Wielka Encyklopedia Polonica, 2000
  12. Ryszard Kapuściński, Gdyby cała Afryka..., Agora SA, Warszawa, 2011, ISBN 9788326805264, s. 74.
  13. Cezary Wąs, Antynomie współczesnej architektury sakralnej, Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2008, s. 101.
  14. Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, Brutalnie walczą o władzę - wojna wisi w powietrzu, 18 lutego 2012 - wp.pl
  15. Unic Warsaw. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie
  16. 16,0 16,1 Ivory Coast timeline (ang.). BBC News, 25 grudnia 2010. [dostęp 2011-01-09].
  17. Kalendarz Historyczny – 25 października (pol.). stosunkimiedzynarodowe.info. [dostęp 2011-01-09].
  18. "Q&A: What are the Ivory Coast accords?", BBC News, 3 maja 203.
  19. Koniec rewolucji na Wybrzeżu Kości Słoniowej? (pol.) onet.pl, 2011-04-11 [dostęp 2011-04-15].
  20. 20,0 20,1 Background Note: Cote d'Ivoire. www.state.gov.
  21. Górak-Sosnowska K. (red.): W stronę rozwoju : drogi Azji i Afryki. Warszawa: 2009, s. 151. ISBN 8388679910.
  22. Republic of Côte d'Ivoire. www.populationdata.net.
  23. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-30].
  24. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-30].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]