Wybrzeże Kości Słoniowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
République de Côte d'Ivoire
Republika Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej
Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Dewiza: (fr.) Union, Discipline, Travail
(Jedność, Dyscyplina, Praca)
Hymn: L'Abidjanaise
(Pieśń Abidżanu)
Położenie Wybrzeża Kości Słoniowej
Język urzędowy francuski
Stolica Jamusukro[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Alassane Ouattara
Szef rządu premier Daniel Kablan Duncan
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
69. na świecie
322 463[b] km²
4460 km² (1,38%)
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
55. na świecie
23 782 887
73 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

25,215 mld USD
1 079 USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

39,501 mld USD
1 690 USD
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francji
7 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC 0
Kod ISO 3166 CI
Domena internetowa .ci
Kod samochodowy CI
Kod samolotowy TU
Kod telefoniczny +225
Mapa Wybrzeża Kości Słoniowej
Region Wybrzeża Kości Słoniowej

Wybrzeże Kości Słoniowej (fr. Côte d’Ivoire, Republika Wybrzeża Kości Słoniowej, République de Côte d’Ivoire) – państwo w Afryce Zachodniej, położone nad Zatoką Gwinejską.

Stolicą konstytucyjną jest od 1983 roku Jamusukro, wcześniej był nią Abidżan, największe miasto kraju, będące dalej siedzibą wielu urzędów.

Wybrzeże Kości Słoniowej graniczy z Liberią (716 km), Gwineą (610 km), Mali (532 km), Burkina Faso (584 km) i Ghaną (668 km).

Nazwa[edytuj]

Państwo wzięło nazwę od części wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Ocean Atlantycki), skąd francuscy handlarze wywozili w XVII wieku kość słoniową.

W 1986 roku rząd republiki ogłosił, że oficjalną nazwą państwa na potrzeby protokołu dyplomatycznego będzie République de Côte d'Ivoire niezależnie od języka i odmówił akceptowania jakichkolwiek innych nazw tego państwa. Stąd, według tego poglądu, poprawną nazwą także w języku polskim powinna być nazwa francuska. Decyzja ta nie znalazła jednak szerszego oddźwięku poza dyplomacją[1]. W Polsce w użyciu oficjalnym nazwa Republika Côte d'Ivoire była stosowana przez pewien czas[2][3], jednak obecnie zalecana jest tylko nazwa Republika Wybrzeża Kości Słoniowej[4][5]. Również w innych językach przeważnie stosuje się narodowe formy nazwy[6].

Jednowyrazowe określenia mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej nie są w języku polskim powszechnie w użyciu, lecz możliwe są formy: Iworyjczyk, Iworyjka, Iworyjczycy - pochodzące od francuskiej nazwy państwa[7].

Ustrój polityczny[edytuj]

Wybrzeże Kości Słoniowej jest republiką. Konstytucja została uchwalona w 1960. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Władza ustawodawcza należy do 1-izbowego Zgromadzenia Narodowego o kadencji 5-letniej, z wyborów powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier powoływany przez prezydenta. Jednak według rankingu organizacji Freedom In The World na rok 2010 prawa polityczne i swobody obywatelskie są tu mocno ograniczone.

Geografia[edytuj]

Powierzchnia w większej części wyżynno-górzysta. Na zachodzie, przy granicy z Gwineą masyw górski Nimba (1752 m). W południowej części aluwialna nizina nadbrzeżna. Wybrzeże słabo rozczłonkowane, na zachodzie skaliste, na wschodzie płaskie z licznymi mierzejami i lagunami. Na południu klimat równikowy wybitnie wilgotny z opadami całorocznymi (1500–2300 mm) i 2 maksimami opadów (kwiecień–lipiec i wrzesień–listopad). Na pozostałym obszarze klimat podrównikowy (opady roczne 1000–1800 mm) — w części środkowej 2 maksima opadów z zaznaczoną porą suchą (listopad–luty), na północy jedna pora deszczowa (maj–październik). Na południu w porze suchej wieje harmattan. Średnia temperatura miesięczna od 24–25 °C w sierpniu do 28–30 °C w marcu, kwietniu. Gęsta sieć rzeczna. Głównie rzeki: Bandama, Komoé, Sassandra. Dominującą formacją roślinną jest sawanna. Na południu zdegradowane lasy równikowe (ok. 22% pow.). Na wybrzeżach występują namorzyny. Ponad 6% pow. stanowią parki narodowe, w tym wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO (Komoé, Taï). Graniczy z Zatoką Gwinejską, której wybrzeże jest dobrze rozwinięte.

Historia[edytuj]

Wczesna historia obecnego Wybrzeża Kości Słoniowej jest słabo zbadana. Wiadomo że w średniowieczu północ kraju znajdowała się pod wpływem mocarstw Sudanu Zachodniego: Ghany, Imperium Mali i Songhaju. Na początku XVIII powstało tu państwo Kong. Organizm ten był do XIX wieku ważnym centrum handlowym i ogniskiem rozprzestrzeniania się religii islamskiej. Na przełomie 1471 i 1472 obszar wybrzeża został odkryty dla Europy przez Portugalczyków. W XVI i XVII uległo one penetracji kupców i misjonarzy europejskich (portugalskich, angielskich, francuskich oraz holenderskich). Na przełomie XVII i XVIII wieku utworzone zostały punkty wywozu kości słoniowej i niewolników. Po 1830 roku miała miejsce ekspansja francuska. W ciągu XIX wieku poprzez podboje i układy Francuzi uczynili kraj swoją posiadłością. W 1893 roku Wybrzeże przekształcono w odrębną kolonię. W 1904 roku obszar wszedł w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. Na północy Francuzi natrafili na silny opór państwa Samori'ego Touré. Opór tamtejszej ludności został zlikwidowany dopiero w latach 1906-13. Gospodarka okresu kolonialnego polegała na eksploatacji bogactw naturalnych (złoto, diamenty) oraz rozwijaniu gospodarki plantacyjnej[8].

Po 1945 roku rozwijał się ruch niepodległościowy. Najważniejszym ugrupowaniem niepodległościowców była Partia Demokratyczna Wybrzeża Kości Słoniowej (PDCI). W 1946 Wybrzeże uzyskało status terytorium zamorskiego Francji. W 1958 roku, kraj stał się autonomiczną republiką wchodzącą w skład Wspólnoty Francuskiej. W 1960 roku kraj uzyskał niepodległość, utrzymując jednak ścisłe związki z byłą metropolią. Pierwszym prezydentem i premierem został Félix Houphouët-Boigny z PDCI. Przywódca wybrał kapitalistyczną drogę gospodarki i związał się z afrykańskimi państwami o podobnym stanowisku. PDCI sprawowało dyktatorską, jednopartyjną władzę z której zrezygnowano po 1990 roku (po wcześniejszym spowolnieniu rozwoju gospodarczego). W 1993 roku po śmierci dotychczasowego przywódcy, prezydentem został Henri Konan Bédié również będący członkiem PDCI[8].

W 1999 roku doszło do wojskowego zamachu stanu. Pucz zapoczątkował okres nieustannych konfliktów. W następstwie zamachu Konan-Bédié został obalony. Władzę przejął Narodowy Komitet Ocalenia Publicznego a jego przywódcą został generał Robert Guéï. Wojskowi zawiesili konstytucję i rozwiązali parlament. W 2000 roku junta powołała tymczasowy rząd z udziałem wojskowych i polityków. W tym samym roku wprowadzono nową konstytucję. Wybory które odbyły się w tym samym roku wygrał Laurent Gbagbo, chrześcijanin z południa kraju. Jego wyboru nie uznała armia i muzułmańska północ Wybrzeża. W 2002 roku generał Guei zorganizował nieudany pucz. O ile rebelia wiernych mu wojskowych została zdławiona to bunt utrzymał się na muzułmańskiej północy co przerodziło się w w wojnę domową. W kraju rozgorzały antagonizmy religijne i etniczne. Francja zareagowała na konflikt zwiększeniem militarnej obecności w kraju. Na jesień 2004 roku, francuskie wojsko zniszczyło lotnictwo Wybrzeża, co wywołało gwałtowne antyeuropejskie zamieszki w Abidżanie. W latach 2010-11 miał miejsce okres dwuwładzy (byłego prezydenta Laurenta Gbango i nowoobranego - Alassane Ouattary)[8]. Kryzys zakończyła II wojna domowa zakończona zwycięstwem stronników Outtary[9].

Gospodarka[edytuj]

Postępuje elektryfikacja, istnieje też sieć dróg i kolei. Abidżan jest ośrodkiem turystycznym. Większość mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej uprawia ziemię, kraj ten jest największym producentem kakao na świecie.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Demografia[edytuj]

Wybrzeże Kości Słoniowej zamieszkuje ponad 60 różnych grup etnicznych, zaliczanych do pięciu głównych grup ludów[10]:

Należą one do trzech afrykańskich rodzin językowych: bantuidalnej, mande oraz gwinejskiej. Takie etniczne rozdrobnienie powoduje, że oficjalnym językiem umożliwiającym porozumiewanie się jest francuski, odziedziczony po Francuzach. Z rdzennych języków największe znaczenie mają język akan i kru.

Według spisów z początków lat 90. aż 30% społeczeństwa Wybrzeża Kości Słoniowej stanowili imigranci z sąsiednich krajów, zatrudnieni głównie na południu (50% z nich pochodziło z Burkiny Faso, a 22% z Mali)[11]. Poza Afrykańczykami kraj zamieszkują m.in. Francuzi (ok. 10 tys.) i Libańczycy (ok. 60 tys.)[10]. Ok. 0,5 mln emigrantów pochodzących z Wybrzeża Kości Słoniowej zamieszkuje Francję.

Największymi miastami kraju są: Abidżan, Bouaké, Daloa i Jamusukro[12].

Wyznania religijne[edytuj]

Struktura religijna kraju[13]:

 Osobny artykuł: William Wadé Harris.
  • inni chrześcijanie – 4,5%
  • animizm lub brak religii – 12,8%
  • inne religie lub niezadeklarowani – 1,4%

Największe miasta[edytuj]

Miasto Prowincja Liczba mieszkańców
(2012 rok)
1 Abidżan Lagunes 4 351 086
2 Bouaké Vallée du Bandama 694 841
3 Daloa Haut-Sassandra 261 789
4 Jamusukro Lacs 259 373
5 Korhogo Savanes 225 547
6 Man Dix-huit Montagnes 172 867
7 San Pédro Bas Sassandra 171 906
8 Gagnoa Fromager 153 935
9 Divo Sud-Bandama 147 379
10 Anyama Lagunes 125 007
11 Abengourou Moyen-Comoé 116 169
12 Soubré Bas Sassandra 110 794
13 Grand Bassam Sud-Comoé 88 118
14 Dabou Lagunes 86 516
15 Agboville Agnéby 82 117

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Siedzibą rządu jest Abidżan
  2. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy

  1. Jean Charles Asselain, François Mougel, Pierre Delfaud, Pierre Guillaume, Sylvie Guillaume, Jean Pierre Kinta: Précis d'histoire européenne: XIXe–XXe siècle. Paris: 2000. ISBN 2-200-26086-5, OCLC 35145674. (fr.)
  2. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 28.10.2009)
  3. Nazwy państw świata, ich stolic i mieszkańców, s. 47 (wyd. z 2003 r.)
  4. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 01.09.2012)
  5. Urzędowy wykaz nazw państw i terytoriów niesamodzielnych, s. 43 (wyd. 2011 r.)
  6. Według "Wykazu krajów, terytoriów i walut" publikowanego przez Urząd Publikacji Unii Europejskiej w językach urzędowych UE, narodowe formy tej nazwy stosowane są w 17 językach (w tym tylko jednym z formą Côte d'Ivoire stosowaną w dyplomacji), zaś formy francuskie w 6 językach
  7. Poradnia Językowa PWN [dostęp 2016-01-30].
  8. a b c Wybrzeże Kości Słoniowej. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  9. Koniec rewolucji na Wybrzeżu Kości Słoniowej? (pol.) onet.pl, 2011-04-11 [dostęp 2011-04-15].
  10. a b Background Note: Cote d'Ivoire. www.state.gov.
  11. Górak-Sosnowska K. (red.): W stronę rozwoju : drogi Azji i Afryki. Warszawa: 2009, s. 151. ISBN 8388679910.
  12. Republic of Côte d'Ivoire. www.populationdata.net.
  13. The World Factbook. cia.gov.

Linki zewnętrzne[edytuj]