Wybrzeże Kości Słoniowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
République de Côte d’Ivoire
Republika Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej
Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Flaga Wybrzeża Kości Słoniowej Herb Wybrzeża Kości Słoniowej
Dewiza: (fr.) Union, Discipline, Travail
(Jedność, Dyscyplina, Praca)
Hymn:
L’Abidjanaise

(Pieśń Abidżanu)
Położenie Wybrzeża Kości Słoniowej
Język urzędowy francuski
Stolica Jamusukro[a]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Alassane Ouattara
Szef rządu premier Amadou Gon Coulibaly
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
68. na świecie
322 463[b] km²
4460 km² (1,38%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
54. na świecie
24 960 000[1]
75 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

40,1 mld[1] USD
1617[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

96,9 mld[1] dolarów międzynar.
3883[1] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francji
7 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC 0
Kod ISO 3166 CI
Domena internetowa .ci
Kod samochodowy CI
Kod samolotowy TU
Kod telefoniczny +225
Mapa Wybrzeża Kości Słoniowej
Region Wybrzeża Kości Słoniowej

Wybrzeże Kości Słoniowej (fr. Côte d’Ivoire, Republika Wybrzeża Kości Słoniowej, République de Côte d’Ivoire) – państwo w Afryce Zachodniej, położone nad Zatoką Gwinejską.

Stolicą konstytucyjną jest od 1983 roku Jamusukro, wcześniej był nią Abidżan, największe miasto kraju, będące dalej siedzibą wielu urzędów w tym prezydenta i rządu.

Wybrzeże Kości Słoniowej graniczy z Liberią (716 km), Gwineą (610 km), Mali (532 km), Burkina Faso (584 km) i Ghaną (668 km).

Obecnie członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Państwo wzięło nazwę od części wybrzeża Zatoki Gwinejskiej (Ocean Atlantycki), skąd francuscy handlarze wywozili w XVII wieku kość słoniową.

W 1986 roku rząd republiki ogłosił, że oficjalną nazwą państwa na potrzeby protokołu dyplomatycznego będzie République de Côte d’Ivoire niezależnie od języka i odmówił akceptowania jakichkolwiek innych nazw tego państwa. Stąd, według tego poglądu, poprawną nazwą także w języku polskim powinna być nazwa francuska. Decyzja ta nie znalazła jednak szerszego oddźwięku poza dyplomacją[2]. W Polsce w użyciu oficjalnym nazwa Republika Côte d’Ivoire była stosowana przez pewien czas[3][4], jednak obecnie zalecana jest tylko nazwa Republika Wybrzeża Kości Słoniowej[5][6]. Również w innych językach przeważnie stosuje się narodowe formy nazwy[7].

Jednowyrazowe określenia mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej nie są w języku polskim powszechnie w użyciu, lecz możliwe są formy: Iworyjczyk, Iworyjka, Iworyjczycy – pochodzące od francuskiej nazwy państwa[8].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże Kości Słoniowej jest republiką. Konstytucja została uchwalona w 1960. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Władza ustawodawcza należy do 1-izbowego Zgromadzenia Narodowego o kadencji 5-letniej, z wyborów powszechnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier powoływany przez prezydenta. Jednak według rankingu organizacji Freedom In The World na rok 2010 prawa polityczne i swobody obywatelskie są tu mocno ograniczone.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia w większej części wyżynno-górzysta. Na zachodzie, przy granicy z Gwineą masyw górski Nimba (1752 m). W południowej części aluwialna nizina nadbrzeżna. Wybrzeże słabo rozczłonkowane, na zachodzie skaliste, na wschodzie płaskie z licznymi mierzejami i lagunami. Na południu klimat równikowy wybitnie wilgotny z opadami całorocznymi (1500–2300 mm) i 2 maksimami opadów (kwiecień–lipiec i wrzesień–listopad). Na pozostałym obszarze klimat podrównikowy (opady roczne 1000–1800 mm) – w części środkowej 2 maksima opadów z zaznaczoną porą suchą (listopad–luty), na północy jedna pora deszczowa (maj–październik). Na południu w porze suchej wieje harmattan. Średnia temperatura miesięczna od 24–25 °C w sierpniu do 28–30 °C w marcu, kwietniu. Gęsta sieć rzeczna. Głównie rzeki: Bandama, Komoé, Sassandra. Dominującą formacją roślinną jest sawanna. Na południu zdegradowane lasy równikowe (ok. 22% pow.). Na wybrzeżach występują namorzyny. Ponad 6% pow. stanowią parki narodowe, w tym wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO (Komoé, Taï). Graniczy z Zatoką Gwinejską, której wybrzeże jest dobrze rozwinięte.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wczesna historia obecnego Wybrzeża Kości Słoniowej jest słabo zbadana. Wiadomo, że w średniowieczu północ kraju znajdowała się pod wpływem mocarstw Sudanu Zachodniego: Ghany, Imperium Mali i Songhaju. Na początku XVIII powstało tu państwo Kong. Organizm ten był do XIX wieku ważnym centrum handlowym i ogniskiem rozprzestrzeniania się religii islamskiej. Na przełomie 1471 i 1472 obszar wybrzeża został odkryty dla Europy przez Portugalczyków. W XVI i XVII uległo one penetracji kupców i misjonarzy europejskich (portugalskich, angielskich, francuskich oraz holenderskich). Na przełomie XVII i XVIII wieku utworzone zostały punkty wywozu kości słoniowej i niewolników. Po 1830 roku miała miejsce ekspansja francuska. W ciągu XIX wieku poprzez podboje i układy Francuzi uczynili kraj swoją posiadłością. W 1893 roku Wybrzeże przekształcono w odrębną kolonię. W 1904 roku obszar wszedł w skład Francuskiej Afryki Zachodniej. Na północy Francuzi natrafili na silny opór państwa Samori’ego Touré. Opór tamtejszej ludności został zlikwidowany dopiero w latach 1906–1913. Gospodarka okresu kolonialnego polegała na eksploatacji bogactw naturalnych (złoto, diamenty) oraz rozwijaniu gospodarki plantacyjnej[9].

Po 1945 roku rozwijał się ruch niepodległościowy. Najważniejszym ugrupowaniem niepodległościowców była Partia Demokratyczna Wybrzeża Kości Słoniowej (PDCI). W 1946 Wybrzeże uzyskało status terytorium zamorskiego Francji. W 1958 roku kraj stał się autonomiczną republiką wchodzącą w skład Wspólnoty Francuskiej. W 1960 roku kraj uzyskał niepodległość, utrzymując jednak ścisłe związki z byłą metropolią. Pierwszym prezydentem i premierem został Félix Houphouët-Boigny z PDCI. Przywódca wybrał kapitalistyczną drogę gospodarki i związał się z afrykańskimi państwami o podobnym stanowisku. PDCI sprawowało dyktatorską, jednopartyjną władzę, z której zrezygnowano po 1990 roku (po wcześniejszym spowolnieniu rozwoju gospodarczego). W 1993 roku po śmierci dotychczasowego przywódcy, prezydentem został Henri Konan Bédié również będący członkiem PDCI[9].

W 1999 roku doszło do wojskowego zamachu stanu. Pucz zapoczątkował okres nieustannych konfliktów. W następstwie zamachu Konan-Bédié został obalony. Władzę przejął Narodowy Komitet Ocalenia Publicznego, a jego przywódcą został generał Robert Guéï. Wojskowi zawiesili konstytucję i rozwiązali parlament. W 2000 roku junta powołała tymczasowy rząd z udziałem wojskowych i polityków. W tym samym roku wprowadzono nową konstytucję. Wybory, które odbyły się w tym samym roku, wygrał Laurent Gbagbo, chrześcijanin z południa kraju. Jego wyboru nie uznała armia i muzułmańska północ Wybrzeża. W 2002 roku generał Guei zorganizował nieudany pucz. O ile rebelia wiernych mu wojskowych została zdławiona, to bunt utrzymał się na muzułmańskiej północy, co przerodziło się w wojnę domową. W kraju rozgorzały antagonizmy religijne i etniczne. Francja zareagowała na konflikt zwiększeniem militarnej obecności w kraju. Na jesień 2004 roku francuskie wojsko zniszczyło lotnictwo Wybrzeża, co wywołało gwałtowne antyeuropejskie zamieszki w Abidżanie. W latach 2010–2011 miał miejsce okres dwuwładzy (byłego prezydenta Laurenta Gbango i nowoobranego – Alassane Ouattary)[9]. Kryzys zakończyła II wojna domowa zakończona zwycięstwem stronników Outtary[10].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Postępuje elektryfikacja, istnieje też sieć dróg i kolei. Abidżan jest ośrodkiem turystycznym. Większość mieszkańców Wybrzeża Kości Słoniowej uprawia ziemię, kraj ten jest największym producentem kakao na świecie.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeże Kości Słoniowej zamieszkuje ponad 60 różnych grup etnicznych, zaliczanych do pięciu głównych grup ludów[11]:

Należą one do trzech afrykańskich rodzin językowych: bantuidalnej, mande oraz gwinejskiej. Takie etniczne rozdrobnienie powoduje, że oficjalnym językiem umożliwiającym porozumiewanie się jest francuski, odziedziczony po Francuzach. Z rdzennych języków największe znaczenie mają język akan i kru.

Według spisów z początków lat 90. aż 30% społeczeństwa Wybrzeża Kości Słoniowej stanowili imigranci z sąsiednich krajów, zatrudnieni głównie na południu (50% z nich pochodziło z Burkiny Faso, a 22% z Mali)[12]. Poza Afrykańczykami kraj zamieszkują m.in. Libańczycy (ok. 60 tys.) i Francuzi (ok. 10 tys.)[11]. Około 0,5 mln emigrantów pochodzących z Wybrzeża Kości Słoniowej zamieszkuje Francję.

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju[13]:

 Osobny artykuł: William Wadé Harris.
  • inni chrześcijanie – 4,5%
  • animizm lub brak religii – 12,8%
  • inne religie lub niezadeklarowani – 1,4%

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasto Prowincja Liczba mieszkańców
(2014 rok[14])
1 Abidżan Lagunes 4 707 404
2 Bouaké Vallée du Bandama 608 138
3 Daloa Haut-Sassandra 319 427
4 Jamusukro Lacs 310 056
5 Korhogo Savanes 286 071
6 San Pédro Bas Sassandra 261 616
7 Gagnoa Fromager 213 918
8 Man Dix-huit Montagnes 188 704
9 Divo Sud-Bandama 179 455
10 Soubré Bas Sassandra 175 163

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Siedzibą rządu jest Abidżan.
  2. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e World Economic Outlook, April 2018, www.imf.org [dostęp 2018-04-19] (ang.).
  2. Jean Charles Asselain, François Mougel, Pierre Delfaud, Pierre Guillaume, Sylvie Guillaume, Jean Pierre Kinta: Précis d’histoire européenne: XIXe–XXe siècle. Paris: 2000. ISBN 2-200-26086-5. OCLC 35145674. (fr.)
  3. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 28.10.2009).
  4. Nazwy państw świata, ich stolic i mieszkańców, s. 47 (wyd. z 2003 r.).
  5. Wykaz krajów, terytoriów i walut. Urząd Publikacji Unii Europejskiej (stan na 01.09.2012).
  6. Urzędowy wykaz nazw państw i terytoriów niesamodzielnych, s. 43 (wyd. 2011 r.).
  7. Według „Wykazu krajów, terytoriów i walut” publikowanego przez Urząd Publikacji Unii Europejskiej w językach urzędowych UE, narodowe formy tej nazwy stosowane są w 17 językach (w tym tylko jednym z formą Côte d’Ivoire stosowaną w dyplomacji), zaś formy francuskie w 6 językach.
  8. Poradnia Językowa PWN [dostęp 2016-01-30].
  9. a b c Wybrzeże Kości Słoniowej. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  10. Koniec rewolucji na Wybrzeżu Kości Słoniowej? (pol.) onet.pl, 2011-04-11 [dostęp 2011-04-15].
  11. a b Background Note: Cote d’Ivoire. www.state.gov.
  12. W stronę rozwoju. Drogi Azji i Afryki. Górak-Sosnowska K. (red.). Warszawa: 2009, s. 151. ISBN 83-88679-91-0.
  13. The World Factbook. cia.gov.
  14. Republic of Côte d’Ivoire. www.populationdata.net.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]