Wyliczanka (literatura)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wyliczanka – dziecięcy wierszyk, mający charakter rymowanki, często dodatkowo pozbawiony jakiegokolwiek sensu, służący do uporządkowania zabawy (np. do wylosowania osoby, która będzie wykonywać jakąś czynność w zabawie). Jak wskazują badacze, niekiedy w bezsensownych na pozór słowach polskich wyliczanek kryją się przekręcone słowa odnoszące się do procesu liczenia, wywodzące się z niezrozumiałych dla dzieci języków: cygańskiego, niemieckiego, węgierskiego, tatarskiego i in.

Przykłady wyliczanek:

Ene due rike fake
torba borba ósme smake
eus deus kosmateus
i morele bix bax box.

Na wysokiej górze
rosło drzewo duże.
A zwało się drzewo to:
Aplipapliblikeblau.
A kto tego nie wypowie,
ten nie będzie grał.

Płynie jabłko po wodzie,
Kto je złapie ten wyjdzie.
Powiedziała święta Klara,
że to będzie dobra para:
on – ona, mąż – żona,
Iwan – Iwanka, Cygan – Cyganka,
es – es: stary pies,
uka – uka: stara suka.

Pałka zapałka dwa kije,
kto się nie schowa ten kryje:
Raz, dwa, trzy, początek gry!

Wyliczanki – jako obiekty literatury ustnej, na ogół funkcjonują w setkach wariantów regionalnych i lokalnych.

Niektóre wyliczanki weszły do literatury wyższej. Np. Alicja w Krainie Czarów – jak to wykazał Martin Gardner („The Annotated Alice”) – jest pełna przekształconych angielskich wyliczanek. Podobnie Dziesięciu małych Murzynków oparte jest na motywie angielskiej wyliczanki.