Wymieranie permskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Intensywność wymierań organizmów morskich na przestrzeni poszczególnych okresów geologicznych: Botomanian – wczesny kambr, Dresbachian – późny kambr, End O – koniec ordowiku, End S – koniec syluru, Late D – górny dewon, Middle C – środkowy karbon, End Middle P – koniec środkowego permu, End P – koniec permu, End Tr – koniec triasu, End J – koniec jury, End K – koniec kredy, End Eocene – koniec eocenu

Wymieranie permskiemasowe wymieranie gatunków pod koniec permu, ok. 245‒250 mln lat temu, określane czasem mianem „matki wielkich wymierań”. W ciągu ostatnich milionów lat permu wymarło blisko 90% gatunków organizmów morskich (m. in. koralowce czteropromienne oraz trylobity), przeszło 60% rodzin gadów i płazów i 30% rzędów owadów. Wymarły w tym czasie również drzewiaste widłaki, skrzypy i paprocie. W wyniku wymierania permskiego pojawiło się wiele nowych linii ewolucyjnych. Samo wymieranie stało się punktem przełomowym między dwiema erami paleozoiczną i mezozoiczną.

Bardzo ważnym dowodem wymierania późnopermskiego jest luka biokrzemionkowa przedzielona czarnymi łupkami.

Czas trwania[edytuj]

Głównym źródłem informacji na temat wymierania są skały osadowe i skamieliny, jednakże skały osadowe z przełomu paleozoiku i mezozoiku są trudno dostępne. Przyczyną tego jest długotrwała regresja morza w okresie permu. Na podstawie dostępnych materiałów niektórzy badacze uważali, że wymieranie trwało dość krótko (nawet mniej niż 200 tysięcy lat), inni sugerowali dłuższy okres (5‒10 mln). Nowsze badania wskazały, że główny impuls wymierania rozegrał się jeszcze szybciej niż poprzednio oceniano, w czasie 60±48 tysięcy lat[1].

Możliwe przyczyny[edytuj]

Wulkanizm[edytuj]

Na przełomie permu i triasu powstały gigantyczne trapy syberyjskie, największe fanerozoiczne pokrywy lawowe na Ziemi. Wulkanizm, który utworzył je, jest uznawany za główną przyczynę wymierania[2]. Erupcje te są najprawdopodobniej również odpowiedzialne za skok zawartości dwutlenku węgla w atmosferze i oceanie, bezpośrednio poprzedzający wymieranie[1].

Szacuje się, że syberyjskie trapy powstały w wyniku co najmniej 45 wylewów lawy; ich minimalną objętość szacuje się na 1,5 mln km³. Datowanie tych skał wykazało, że powstały w stosunkowo krótkim czasie – ok. 1 mln lat, może nawet krótszym – właśnie na przełomie permu i triasu. Oznacza to, że w wyniku wzmożonego wulkanizmu mogło wówczas dojść do drastycznych i długotrwałych, choć przejściowych zmian w składzie atmosfery Ziemi, a zatem także zmian klimatycznych: ochłodzenia wskutek zanieczyszczenia powietrza wyrzuconymi popiołami wulkanicznymi i związkami siarki, kwaśnych deszczów, pożarów czy wreszcie zniszczenia warstwy ozonowej[3].

Dryf kontynentów[edytuj]

Pangea i Wszechocean Panthalassa

Zmiany układu kontynentów, związane z uformowaniem się superkontynentu Pangei, również mogły mieć wpływ na wymieranie, aczkolwiek jest to proces długotrwały, w odróżnieniu od innych rozważanych zjawisk. Połączenie kontynentów sprawiło, że na większości lądów panował bardzo suchy i niekorzystny klimat, a ponadto zanikło wiele z mórz szelfowych.

Katastrofa kosmiczna[edytuj]

W przeciwieństwie do wymierania kredowego długo sądzono, że przyczyną zagłady permskiej nie mogła być katastrofa kosmiczna. Sytuacja ta jednak uległa zmianie, gdy geofizycy – analizując ziemskie pole magnetyczne – odkryli pod lodami Antarktydy anomalię, mogącą być kraterem uderzeniowym o średnicy prawie 500 km. Mógł on powstać w wyniku uderzenia w Ziemię planetoidy o średnicy do 50 km[4]. W roku 2004 u północno-zachodnich wybrzeży Australii wykryto pod powierzchnią wód oceanicznych następny możliwy krater, tzw. krater Bedout, o średnicy 195 kilometrów, którego wiek szacuje się również na ok. 251 milionów lat[5].

Upadek tak dużych ciał kosmicznych, o ile miał miejsce, nie pozostał bez wpływu na stan środowiska, łącząc się ze skutkami wulkanizmu. Mógł przyczynić się do rozpadu Gondwany i wzmożenia wulkanizmu.

Przypisy

  1. a b Jennifer Chu: An extinction in the blink of an eye (ang.). Massachusetts Institute of Technology, 2014-02-10. [dostęp 2014-12-15].
  2. gazeta.pl: Największe wymieranie w dziejach Ziemi - znamy przyczyny (pol.). [dostęp 2011-01-24].
  3. Stephen E. Grasby, Hamed Sanei, Benoit Beauchamp. Catastrophic dispersion of coal fly ash into oceans during the latest Permian extinction. „Nature Geoscience”. 4, s. 104-107, 2011. DOI: 10.1038/ngeo1069. 
  4. Giant Crater Found: Tied to Worst Mass Extinction Ever. Space.com.
  5. Podwodny krater powiązany z "Wielkim Wymieraniem". AstroNEWS.


← mln lat temu
Wymieranie permskie
←4,6 mld 541 485 443 419 359 299 252 201 145 66 23 2