Wyspa umarłych (obraz Arnolda Böcklina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wyspa umarłych
(wersja z Bazylei)
Grafika bez ustawionego tekstu alternatywnego: Wyspa umarłych (wersja z Bazylei)
Autor Arnold Böcklin
Rok wykonania 1880
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar 111 × 155 cm
Muzeum Muzeum Sztuki w Bazylei
Wyspa umarłych, wersja z Nowego Jorku, 1880 rok
Wyspa umarłych, wersja z Berlina, 1883 rok
Wyspa umarłych, czwarta wersja, zniszczona, 1884 rok, (czarno-biała fotografia)
Wyspa umarłych, wersja z Lipska, 1886 rok

Wyspa umarłych (niem. Die Toteninsel) – to najbardziej znany[1][2] obraz szwajcarskiego malarza Arnolda Böcklina (1827–1901)[3][1].

W latach 1880–1886 Böcklin namalował pięć różnych wersji Wyspy umarłych[1]. Obecnie znajdują się one w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, w Muzeum Sztuki w Bazylei, w Starej Galerii Narodowej w Berlinie oraz w Muzeum Sztuk Pięknych w Lipsku. Czwarta chronologicznie wersja nie przetrwała II wojny światowej[4].

Opis i interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Obraz ma orientację poziomą. Kompozycja jest symetryczna, zlokalizowana centralnie. Wszystkie wersje obrazu przedstawiają krajobraz z niewielką wyspą porośniętą cyprysami, na której pośród skał znajdują się grobowce[1]. Do wyspy zbliża się łódź, którą płynie postać w żałobie[3]. W łodzi znajduje się prawdopodobnie trumna zmarłego z białym posągiem nagrobnym[3]. Horyzont jest zawieszony nisko, co jeszcze bardziej podkreśla pionowy układ skał na wyspie i nadaje kompozycji głębi, potęgując odczucie pustki i ciszy[5]. W prawym dolnym rogu (w zależności o wersji po prawej lub po lewej stronie) na jednym z kamieni nagrobnych znajduje się inskrypcja z inicjałami Böcklina[3]. Pomimo drobnych różnic w kolorystyce i kompozycji, nastrój obrazu w każdej z wersji jest mistyczno-melancholijny, skłaniający do zadumy[5].

Sam Böcklin nigdy nie podał innej interpretacji swojej pracy poza tym, że jego zamysłem było stworzenie obrazu do śnienia / rozmarzenia się (niem. ein Bild zu Träumen)[5]. Mawiał: Maluję obrazy, a nie rebusy[5]. Niewątpliwie jednak temat śmierci nie był Böcklinowi obcy. Za życia pochował ośmioro z czternaściorga swoich dzieci[5]. Namalował również autoportret z czaszką w tle[1], co nie tylko osadza jego twórczość w kręgu symbolistów[2], lecz wskazuje również na wagę tematu przemijania w życiu artysty.

Inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Wiele jest domysłów i spekulacji na temat lokalizacji wyspy, która mogła posłużyć Böcklinowi za inspirację do obrazu[3]. Jedna z tez mówi, że była to wyspa Pontikonisi niedaleko Korfu[3]. Według innej chodzi o wyspę Ischia, którą Böcklin odwiedził w 1880 roku[3]. Jeszcze inni twierdzą, że próby odnalezienia inspiracji są bezcelowe, gdyż jest to krajobraz, który powstał w wyobraźni artysty[3].

Grecka wyspa Pontikonisi, w pobliżu Korfu, prawdopodobnie była ona inspiracją dla powstania obrazu

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Böcklin ukończył pierwszą wersję obrazu w maju 1880 na zamówienie kolekcjonera sztuki Alexandra Günthera[3]. Obecnie znajduje się ona w Muzeum Sztuki w Bazylei[6]. W kwietniu 1880 roku, gdy Böcklin jeszcze pracował nad obrazem we florenckim studio, odwiedziła go Marie Berna, z domu Christ (wdowa po finansiście dr. Georgu von Berna [1836–1865], później żona niemieckiego polityka Waldemara, grafa Оriola [1854–1910])[6][3]. Marie była pod wielkim wrażeniem onirycznego pejzażu i zamówiła dla siebie podobny obraz do śnienia / rozmarzenia się[6][1]. Böcklin namalował dla niej mniejszą wersję na desce (obecnie w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku[3]). Do kompozycji obrazu dodał trumnę i postać w łodzi, co miało nawiązywać do śmierci męża i żałoby Marie[3]. Później umieścił te elementy na wszystkich wersjach obrazu[3]. Marszand artysty Fritz Gurlitt nadał im wspólny tytuł Wyspa umarłych[6]. Z uwagi na bliską datę powstania obydwu prac, niekiedy za pierwszą wersję uznaje się tę z Bazylei[7][8], a niekiedy tę z Nowego Jorku[9][3].

Ponieważ obraz cieszył wielką popularnością m.in. dzięki zamówionym przez Gurlitta licznym reprodukcjom, trzecią jego wersję namalował Böcklin w roku 1883 roku[10]. W 1933 roku została ona wystawiona na sprzedaż[5]. Kupił ją zafascynowany twórczością malarza Adolf Hitler[11][12]. Od 1940 do 1945 roku obraz znajdował się w Nowej Kancelarii Rzeszy w Berlinie[5]. Teraz można go oglądać w Starej Galerii Narodowej w Berlinie[5][10].

Z powodów finansowych Böcklin zdecydował się na stworzenie czwartej wersji obrazu w 1884 roku[13]. Kupił go przedsiębiorca i kolekcjoner dzieł sztuki baron Heinrich Thyssen i powiesił w siedzibie Banku Berlińskiego[1]. Obraz ten spłonął w czasie II wojny światowej[1], a do dziś zachowała się jedynie jego czarno-biała fotografia[5]. W 1886 roku powstała piąta wersja [1]. Obecnie znajduje się ona w Muzeum Sztuk Pięknych w Lipsku[13].

Wyspa życia, 1888 rok

W 1888 roku Böcklin stworzył obraz Wyspa życia (Lebensinsel)[14]. Prawdopodobnie pomyślany był on jako kontrast do Wyspy umarłych[15]. Znajduje się na nim również niewielka wyspa, ale ze wszystkimi oznakami radości i życia. Wraz z pierwszą wersją Wyspy umarłych, obraz ten jest częścią kolekcji Muzeum Sztuki w Bazylei[14].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

  1. Maj 1880 – olej na płótnie; 111 x 155 cm; Muzeum Sztuki w Bazylei[1][14].
  2. Czerwiec 1880 – olej na desce; 74 x 122 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork[1][3].
  3. 1883 – olej na desce; 80 x 150 cm; Staatliche Museen zu Berlin[1][10].
  4. 1884 – olej na miedzi; 81 x 151 cm; zniszczona w czasie II wojny światowej[1].
  5. 1886 – olej na desce; 80 x 150 cm; Museum der bildenden Künste, Lipsk[1].

Dzieła powiązane[edytuj | edytuj kod]

W 1907 roku Siergiej Rachmaninow zobaczył w Paryżu czarno-białą reprodukcję Wyspy umarłych, co zainspirowało go do skomponowania poematu symfonicznego pod tym samym tytułem[16]. Rachmaninow miał również okazję podziwiać oryginalny obraz Böcklina w Lipsku[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n Norbert Wolf, Kunst-Epochen 19. Jahrhundert, s. 214-215, ISBN 978-3-15-018177-5 (niem.).
  2. a b Arnold Bocklin, Symbolist Painter: Biography, Island Of The Dead, www.visual-arts-cork.com [dostęp 2016-07-20].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o Arnold Böcklin | Island of the Dead | The Met, The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum [dostęp 2016-07-18].
  4. Art Renewal Center Museum™ Artist Information for Arnold Bocklin, Art Renewal Center [dostęp 2016-07-20].
  5. a b c d e f g h i Frank Benno Junghanns, KUNSTFAKTOR - Die Toteninsel - Arnold Böcklin, kunstfaktor.de [dostęp 2016-07-20].
  6. a b c d Böcklin, Arnold - SIKART Lexikon zur Kunst in der Schweiz, www.sikart.ch [dostęp 2016-07-18].
  7. Susanne Burger, Arnold Böcklin, 1827–1901, Katalog wystawy, Kunstmuseum Basel. Basel, 1977, s. 201.
  8. Lutz Tittel, Arnold Böcklin: Leben und Werk in Daten und Bildern, Frankfurt 1977, s. 136.
  9. Rolf Andree, Arnold Böcklin, 1827–1901. Katalog wystawy, Hayward Gallery. London, 1971, s. 8, 11, 31, 38.
  10. a b c SMB-digital | Collection | Highlights, www.smb-digital.de [dostęp 2016-07-20].
  11. Stephen Farthing (red.), 1001 Obrazów które warto w życiu zobaczyć, Muza S.A., s. 510, ISBN 978-83-7758-054-7.
  12. Great Works: The Isle of the Dead (1880), Arnold Böcklin, 15 stycznia 2010 [dostęp 2016-07-20] (ang.).
  13. a b Norbert Wolf, Kunst-Epochen 19. Jahrhundert, s. 240, ISBN 978-3-15-018177-5 (niem.).
  14. a b c Kunstmuseum Basel - Sammlung Online - Die Lebensinsel, sammlungonline.kunstmuseumbasel.ch [dostęp 2016-07-20].
  15. Jürgen Hasse, Was Räume mit uns machen - und wir mit ihnen Kritische Phänomenologie des Raumes, s. 400, ISBN 978-3-495-48638-2 (niem.).
  16. a b Matthew Gurewitsch, Music; A Visual Requiem That Inspired Rachmaninoff, „The New York Times”, 6 stycznia 2002, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-07-21].