Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
República Democrática de São Tomé e Príncipe
Demokratyczna Republika Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Flaga Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Herb Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Flaga Wysp Świętego Tomasza i Książęcej Herb Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Hymn: Independência total
Położenie Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Język urzędowy portugalski
Stolica São Tomé
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Manuel Pinto da Costa
Szef rządu premier Gabriel Costa
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
171. na świecie
1001 km²
~0%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
189. na świecie
171 611
171 osób/km²
PKB (2014)
 • całkowite 
 • na osobę

0,341 mld[1] USD
1725[1] USD
PKB (PSN) (2014)
 • całkowite 
 • na osobę

0,624 mld[1] USD
3153[1] USD
Jednostka monetarna dobra (STD)
Niepodległość od Portugalia Portugalii
12 lipca 1975
Religia dominująca katolicyzm
Strefa czasowa UTC ±0
Kod ISO 3166 ST
Domena internetowa .st
Kod samochodowy STP
Kod samolotowy S9
Kod telefoniczny +239
Mapa Wysp Świętego Tomasza i Książęcej
Położenie Wysp Świętego Tomasza i Książęcej

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca (port. República Democrática de São Tomé e Príncipe) – państwo w Zatoce Gwinejskiej, na północ od równika, składające się z pięciu wysp, z których dwie są zamieszkane.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Wysp Świętego Tomasza i Książęcej, Podział administracyjny Wysp Świętego Tomasza i Książęcej

W 1990 roku Wyspy stały się republiką demokratyczną, na czele której stoi prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Parlament jednoizbowy (Assembleia Nacional), 55 osobowy, o uprawnieniach ustawodawczych i kontrolnych. Władzę wykonawczą sprawuje prezydent z rządem, na którego czele stoi premier.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Świętego Tomasza i Książęca znajdują się na Oceanie Atlantyckim w Zatoce Gwinejskiej na północny wschód od punktu, w którym równik przecina się z południkiem zerowym. W jego skład wchodzą dwie główne wyspy, od których wzięła się nazwa kraju, a które leżą od siebie w odległości około 150 km. Są to Wyspa Świętego Tomasza – 859 km² i Wyspa Książęca – 142 km². Ponadto do tej niewielkiej republiki należą także małe wysepki Pedras, Tinhosas i Ilhéu das Rolas (leżąca na równiku).

Wyspy są pochodzenia wulkanicznego, dosyć wysokie o górzystej powierzchni. Klimat tropikalny. Językiem urzędowym jest język portugalski, mieszkańcy używają także innych języków lokalnych. Walutą tego kraju jest dobra, która dzieli się na 100 centymów.

Państwo dzieli się na dwie prowincje obejmujące każda jedną z głównych wysp. Stolicą jest położone na Wyspie Świętego Tomasza miasto São Tomé.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy odkryli żeglarze portugalscy, João de Santarém i Pero de Escobar, w 1470 roku. Były one wówczas bezludne. Od czasu odkrycia stały się kolonią portugalską. Około 1483 roku przybyli tu pierwsi osadnicy portugalscy. Wkrótce wyspy stały się – do drugiej połowy XVI wieku ośrodkiem plantacji trzciny cukrowej. Do pracy na plantacjach sprowadzano niewolników z zachodniej Afryki. Wyspy były ważnym centrum handlu niewolnikami do XIX wieku, a następnie handlu kakao od końca XIX wieku. Od 1522 roku były kolonią portugalską. Od 1534 roku miasto São Tomé było siedzibą biskupstwa obejmującego wyspy oraz portugalską część zachodniego wybrzeża Afryki. Od 1951 roku wyspy stanowiły prowincję zamorską Portugalii.

W 1960 powstał Komitet na rzecz Wyzwolenia Wysp Świętego Tomasza i Książęce (CLSTP) który jako pierwszy podjął się zorganizowanej walki z kolonizatorem. W roku następnym CLSTP wszedł w skład Konferencji Organizacji Nacjonalistycznych Kolonii Portugalskich, zrzeszającej ugrupowania walczące o niepodległość regionu. Walki zbrojne, w przeciwieństwie do pozostałych krajów, ominęły Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą[2][3]. W wyniku rozłamów w organizacji powstał Ruch Wyzwolenia Wysp Świętego Tomasza i Książęcej który stał się dominująca formacją. Program partii zakładał "pełną niepodległość", "ustanowienie republikańskich, demokratycznych, świeckich, antykolonialnych i antyimperialnych rządów", reformę rolną z redystrybucją ziemi oraz stopniowe wprowadzenie gospodarki planowej. W 1973 partia Ruch Wyzwolenia Wysp Świętego Tomasza i Książęcej został uznany przez Organizację Jedności Afrykańskiej. Po obaleniu dyktatury w Portugalii w 1974 roku rozpoczęto rozmowy na temat niepodległości tej prowincji. W wyniku tych rozmów przyznano wyspom niepodległość 12 lipca 1975 roku[2]. Pierwszym prezydentem kraju został Manuel Pinto da Costa. Urząd premiera objął Miguel Trovoada. W 1975 roku listopadzie 1975 Zgromadzenie Konstytucyjne uchwaliło konstytucję kraju na skutek której państwo przyjęło ustrój socjalistyczny[4]. We wrześniu 1977 sformowano Rewolucyjne Siły Zbrojne Wysp Świętego Tomasza i Książęcej[4][5].

Rząd wysp po uzyskaniu niepodległości, bliskie stosunki z portugalskojęzycznymi państwami regionu: Angolą, Gwineą Bissau i Mozambikiem. Wynikało to poniekąd ze wspólnych doświadczeń z czasów prowadzenia działań na rzecz dekolonizacji. Szczególnie bliskie relacje łączyły kraj z Angolą. W ramach dwustronnej współpracy Angola dostarczała Wyspom Świętego Tomasza i Książęcej pomoc gospodarczą, w tym ropę naftową po preferencyjnych cenach, uzyskując w zamian poparcie dla swoich działań na arenie międzynarodowej w czasie trwania angolskiej wojny domowej[4]. Ponieważ porozumienie z rządem portugalskim z 1974 nie poruszało kwestii dalszych losów ludności portugalskiej na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej, a przez to nie gwarantowało im bezpieczeństwa i poszanowania własności prywatnej, większość z nich opuściła wyspy. Były to głównie zamożne elity dysponujące kapitałem oraz wykwalifikowane kadry urzędnicze, co spowodowało poważne braki w funkcjonowaniu państwa. Rząd nie chcąc korzystać z pomocy byłej metropolii, zwrócił się z prośbą o pomoc do państw afrykańskich oraz bloku wschodniego którzy wysłali do kraju doradców gospodarczych[2][4]. Część przedstawiciele rządu i rządzącej partii nie była przekonana do kursu obranego przez prezydenta i domagała się zwrotu polityki w stronę wolnorynkowej i prozachodniej, działacze ci byli stopniowo odsuwani ze swoich funkcji[2].

Jednopartyjne rządy trwały do 1985. Ścisłe dotąd związki z państwami socjalistycznymi zastąpiono współpracą głównie z Portugalią i Francją, przyjęto rynkowe zasady w gospodarce. W 1987 prezydent podpisał z Bankiem Światowym i Międzynarodowym Funduszem Walutowym porozumienie o programie zmian strukturalnych. W zamian za przeprowadzenie reform rząd otrzymał od tych instytucji wsparcie finansowe. Państwo zobowiązało się do redukcji deficytu budżetowego, dewaluacji waluty, prywatyzacji nierentownych zakładów państwowych, liberalizacji przepisów gospodarczych, dywersyfikacji gospodarki poprzez rozwój innych upraw rolniczych i rozwój turystyki, przeprowadzenia reformy rolnej, redukcji zatrudnienia w administracji publicznej. Program doprowadził do napływu zagranicznego kapitału, co przyspieszyło modernizację krajowej gospodarki[4][2]. 22 sierpnia 1990 rząd zorganizował powszechne referendum konstytucyjne. Zmiany polityczne poparło 72% zarejestrowanych wyborców (95,4% głosujących). Nowa konstytucja została przyjęta 10 września 1990. Wprowadzała ona ustrój wielopartyjny, wprowadzała maksymalnie dwie 5-letnie kadencje prezydenta, a władzę ustawodawczą powierzała 55-osobowemu Zgromadzeniu Narodowemu>. W październiku 1990 rządząca partia zmieniła nazwę na Ruchu Wyzwolenia Wysp Świętego Tomasza i Książęcej-Partia Socjaldemokratyczna. W pierwszych wielopartyjnych wyborach parlamentarnych 21 stycznia 1991 zwycięstwo uzyskała Partia Konwergencji Demokratycznej. Na czele rządu stanął Daniel Daio[6].

W 2011 roku do władzy jako kandydat niezależny powrócił założyciel niepodległego państwa, Manuel Pinto da Cost[7][8]. Jego głównym rywalem był Evaristo Carvalho, były premier oraz przewodniczący Zgromadzenia Narodowego. W pierwszej turze głosowania 17 lipca 2011 Pinto da Costa zajął pierwsze miejsce, zdobywając 35,62% głosów poparcia, podczas gdy Carvalho uzyskał 21,79% głosów[9][10]. W drugiej turze wyborów 7 sierpnia 2011 pokonał Carvalho, zdobywając 52,88% głosów[11][12]. Urząd szefa państwa objął 3 września 2011[13].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zobacz więcej: Gospodarka Wysp Świętego Tomasza i Książęcej

Główny sektor gospodarki stanowi rolnictwo oparte przede wszystkim na plantacyjnej uprawie kakaowca. Inne rośliny uprawne to m.in. kawowiec, palma kokosowa i olejowa, banany, wanilia, cynamonowiec oraz maniok. Główną rolę odgrywa przemysł spożywczy i drzewny; w kraju działają też zakłady produkujące mydło.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]

Wyspy zamieszkuje 195 tys. osób. Częstym zjawiskiem są migracje zarobkowe ludności. Zdecydowana większość ludności zamieszkuje Wyspę Świętego Tomasza. Ludność chrześcijańska stanowi około 82%, z czego większość to katolicy. 95% to ludność czarna pochodzenia afrykańskiego przywieziona na wyspy przez Portugalczyków, Kreole stanowią 4%, a ludność pochodzenia europejskiego głównie portugalskiego – 1%.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[14][15]:

  • inne religie – 2,3%.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Zobacz więcej: Kultura Wysp Świętego Tomasza i Książęcej

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2014: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2015 (ang.). [dostęp 09-05-2015].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Stewart Lloyd-Jones, António Costa Pinto: The last empire: thirty years of Portuguese decolonization (ang.). [dostęp 2011-07-18]. s. 41-52.
  3. Pinto da Costa - marksizm wiecznie żywy (pol.). afryka.org, 1 października 2007. [dostęp 2011-07-18].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Patrick Chabal: A history of postcolonial Lusophone Africa (ang.). [dostęp 2011-07-18]. s. 293-311.
  5. Albertino Da Boa Morte Francisco, Nujoma Sancho Quaresma Agostinho: Exorcising Devils from the Throne: Sao Tome and Principe. [dostęp 2011-07-18]. s. 70-74.
  6. SAO TOME AND PRINCIPE Parliamentary Chamber: Assembleia Nacional ELECTIONS HELD IN 1991 (ang.). ipu.org. [dostęp 2011-07-19].
  7. Former leader Pinto da Costa enters Sao Tome race (ang.). Reuters, 25 maja 2011. [dostęp 2011-07-20].
  8. Sao Tome and Principe: Meet the 10 presidential candidates (ang.). africanelections.org, 14 lipca 2011. [dostęp 2011-07-20].
  9. Ex-president, speaker in Sao Tome presidency run-off (ang.). Reuters, 18 lipca 2011. [dostęp 2011-07-20].
  10. Elections in São Tomé and Príncipe (ang.). African Elections Database. [dostęp 2011-08-08].
  11. Sao Tome's Costa 'returns to power' (ang.). news24, 8 sierpnia 2011. [dostęp 2011-08-08].
  12. Sao Tome's Pinto da Costa wins presidential runoff (ang.). Reuters, 8 sierpnia 2011. [dostęp 2011-08-08].
  13. Pinto da Costa becomes Sao Tome's president (ang.). AFP, 3 września 2011. [dostęp 2011-09-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-25)].
  14. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  15. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]