Przejdź do zawartości

Wyspy Balleny’ego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wyspy Balleny’ego
Balleny Islands
Ilustracja
Wyspy Balleny’ego (z północy na południe): Wyspa Younga, Wyspa Buckle’a, Wyspa Sturge’a (2007)
Kontynent

Antarktyda

Akwen

Morze Rossa

Wyspy

Wyspa Sturge’a, Wyspa Younga, Wyspa Buckle’a

Liczba wysp

3 główne

Populacja 
• liczba ludności


0

Położenie na mapie Antarktyki
Mapa konturowa Antarktyki, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Wyspy Balleny’ego”
Ziemia66°55′S 163°45′E/-66,916667 163,750000
Multimedia w Wikimedia Commons
Monolith, Sabrina Island (2016)

Wyspy Balleny’ego[1] (ang. Balleny Islands) – niezamieszkany archipelag pochodzenia wulkanicznego na Morzu Rossa, zaliczany do terytorium Dependencji Rossa, fragmentu Antarktyki, do którego rości sobie prawa Nowa Zelandia.

Nazwa

[edytuj | edytuj kod]

Archipelag został nazwany na cześć Johna Balleny’ego (ok. 1770–1842) – jednego z kapitanów przedsiębiorstwa wielorybniczego Enderby Brothers z Londynu[2]. Poszczególne wyspy zostały nazwane na cześć kupców, którzy finansowali wyprawę Balleny’ego[3].

Geografia

[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Balleny’ego rozciągają się od 66°15' do 67°10'S oraz 162°15' do 164°45'E długości geograficznej, ok. 240 km od wybrzeża Ziemi Wiktorii[4][a], w północnej części Morza Rossa[5]. W skład archipelagu wchodzą trzy wyspy główne oraz wiele wysepek, które tworzą łańcuch rozciągający się na przestrzeni ok. 160 km[4]. Z północy na południe wyspy to[3]:

  • Wyspa Younga – wyspa na północno-zachodnim krańcu archipelagu, płaskowyż wznoszący się na ok. 1200 m[6], przy jej północnym krańcu znajdują się przybrzeżne skały – Seal Rocks[7]
  • Row Island – przybrzeżna wyspa na południowy wschód od Wyspy Younga[8]
  • Borradaile Island – przybrzeżna wyspa na południowy wschód od Wyspy Younga[9], przy jej południowo-wschodnim krańcu skała – Beale Pinnacle[10]
  • Wyspa Buckle’a – wyspa w połowie dystansu między Wyspą Younga a Wyspą Sturge’a, wznosząca się na 740 m[11], na południe od wyspy leży wysepka Sabrina Island[12] oraz skała The Monolith[13], na północny wschód – skały Scott Cone i Eliza Cone[14]
  • Wyspa Sturge’a – największa wyspa archipelagu, na której znajduje się najwyższy punkt archipelagu, szczyt Brown Peak[b] wznoszący się na 1524 m n.p.m.[c] – szczyt pozostaje niezdobyty (stan na 2015)[15].

Wyspy są pochodzenia wulkanicznego, przy czym nie odnotowuje się tu aktywności sejsmicznej[4]. W latach 60. XX wieku podejrzewano, że na Wyspie Buckle’a miały miejsce erupcje w 1839 i 1899 roku, czego jednak nie potwierdziły późniejsze badania[16]. Badania rdzeni lodowych potwierdziły obecność opadów wulkanicznych z lokalnej erupcji na Wyspach Balleny’ego w 2001 roku[17].

Archipelag Leży w obszarze Prądu Wiatrów Zachodnich; to jedyne wyspy oceaniczne na Morzu Rossa poza Wyspą Scotta[18]. W większości wyspy pokryte są lodem[4].

Archipelag jest obszarem gniazdowania przynajmniej 7 gatunków ptaków, występowania 4 gatunków fok i 25 gatunków szkarłupni[4]. Potwierdzono tu gniazdujące pingwiny białookie i maskowe, warcabnik, petrele śnieżne i antarktyczne, fulmary południowe i oceanniki żółtopłetwe[4]. Wyspy to jedyny obszar gdzie koegzystują obok siebie kolonie pingwinów białookich i maskowych[19]. Ponadto odnotowano tu występowanie petreleców olbrzymich, burzyków szarych, rybitw popielatych i wydrzyków[4]. Na wybrzeżu zaobserwowano weddelki arktyczne, krabojady i mirungi, a w wodach przybrzeżnych lamparty morskie[4].

Archipelag znajduje się na terytorium Dependencji Rossa, do którego prawa rości sobie Nowa Zelandia[20].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Wyspy odkrył 9 lutego 1839 roku kapitan angielskiego szkunera „Eliza Scott” John Balleny[2]. Thomas Freeman kapitan statku „Sabrina” wylądował 11 lutego 1839 roku na ziemi najprawdopodobniej Borradaile Island – był pierwszym człowiekiem, który stanął na lądzie na południe od koła antarktycznego[3]. W 1841 roku u wybrzeży wysp cztery dni spędził James Clark Ross (1800–1862)[3]. Wyspy zoczone były przez kolejne wyprawy przedsiębiorstwa wielorybniczego Enderby Brothers w 1850 i 1853 roku, i później w 1884 roku przez Henrika Johana Bulla (1844–1930), w 1899 roku przez Carstena Borchgrevinka (1864–1934), w 1904 roku przez Roberta Falcona Scotta (1868–1912) i w 1915 roku przez Josepha Stenhouse’a (1887–1941)[3].

W 1936 roku podjęto nieudaną próbę zbadania Borradaile Island, którą poddano badaniom z morza w 1938 roku[3]. W 1948 roku pierwsze zdjęcia wysp z lotu ptaka dostarczyła Grupa Zachodnia w ramach Operacji Highjump[3]. 29 lutego 1948 roku Australijczycy dokonali drugiego lądowania na Borradaile Island[3]. Kolejne lądowania miały miejsce w 1949 roku na Wyspie Buckle’a, w 1958 roku na Wyspie Younga i w 1959 roku na Wyspie Sturge’a[3].

Archipelag został zbadany przez wyprawę nowozelandzką w marcu 1964 roku[3]. W 1966 roku Sabrina Island wraz wysepkami The Monolith oraz Chinstrap Islet została ustanowiona szczególnie chronionym obszarem Antarktyki – od 2002 roku jest szczególnie chronionym obszarem Antarktyki Nr 104[21][4].

W sezonie 1986/1987 Amerykanie umieścili na Wyspie Buckle’a automatyczną stację meteorologiczną[3]. Kolejne badania przez stronę nowozelandzką zostały przeprowadzone na początku lat 90. XX wieku[3].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Varian (2005) podaje ok. 270 km od Przylądka Adare’a, zob. Varian 2005 ↓, s. 4, a Management Plan For Antarctic Specially Protected Area No. 104 – ok. 325 km od Pennell Coast i Ziemi Oatesa, zob. Antarctic Treaty Secretariat 2001 ↓.
  2. ↑ Ross błędnie nazwał szczyt Russel Peak; zob. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Brown Peak ↓.
  3. ↑ Riffenburgh (2007) podaje, że szczyt wznosi się na wysokość 1800 m, zob. Riffenburgh 2007 ↓, s. 123.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata 2019 ↓, s. 654.
  2. ↑ a b SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer ↓.
  3. ↑ a b c d e f g h i j k l Mills 2003 ↓, s. 57.
  4. ↑ a b c d e f g h i Riffenburgh 2007 ↓, s. 123.
  5. ↑ Varian 2005 ↓, s. 4.
  6. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Young Island ↓.
  7. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Seal Rocks ↓.
  8. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Row Island ↓.
  9. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer – Borradaile Island ↓.
  10. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Beale Pinnacle ↓.
  11. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Buckle Island ↓.
  12. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Sabrina Island ↓.
  13. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – The Monolith ↓.
  14. ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and New Zealand Gazetteer – Scott Cone ↓.
  15. ↑ Gildea 2015 ↓.
  16. ↑ Faure i Mensing 2010 ↓, s. 555.
  17. ↑ Tetzner i in. 2021 ↓.
  18. ↑ Antarctic Treaty Secretariat 2001 ↓.
  19. ↑ Varian 2005 ↓, s. 7.
  20. ↑ New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade ↓.
  21. ↑ Antarctic Treaty Secretariat ↓.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wyspy_Balleny’ego&oldid=78708312”