Wywrót (leśnictwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Typowy przypadek wywrotu całkowitego, pojedynczego
Wywrót całkowity, grupowy. W napływach korzeniowych świerka widoczny znacznie cieńszy grab.
Liczne wywroty świerkowe: grupowe, widoczne wywroty podparte

Wywrót, wykrot, wiatrowałdrzewo z naderwanym korzeniem, lub całkowicie wywrócone w wyniku działania wiatru, rzadziej w wyniku okiści i deszczu.

Przyczyny powstawania[edytuj]

Najczęściej wywrotami są drzewa z płytkim systemem korzeniowym. Drzewa z systemem palowym częściej się łamią, powodując wiatrołomy. Przy silnie nasiąkniętej glebie i bocznym wychyleniu środka ciężkości pnia i korony drzewa może dojść do wywrotu nawet przy niewielkim wietrze. W takich warunkach przewracają się również drzewa zwykle odporne na wywracanie (np. sosna zwyczajna).

Wykroty[edytuj]

Termin wykrot stosowany jest w literaturze jest co najmniej w dwóch znaczeniach. Może być to

Często precyzuje się, że chodzi o drzewo wywrócone przez wiatr[2][3].
Są używane wyrażenia głęboki wykrot[2][6], wpaść[2][6][7] (wskoczyć[6]) do wykrotu, stoczyć się, schować się w wykrot[6].

stoczył się w głęboki wykrot i czuł, że się już nie wygramoli[6]

Na tak rozumiany wykrot składają się:
Należy tutaj zwrócić uwagę, że termin karpa może też oznaczać pniak i korzenie po ściętym drzewie[5][4].
Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta Łodzi w swoich wytycznych z 2015 roku dotyczących postępowania ze zniszczonymi drzewami podaje, że może to być również drzewo znacznie pochylone (ale z naderwanym systemem korzeniowym)[13].
XIX-wieczny pierwszy „Słownik języka polskiegoLindego precyzuje, że wywrócone z korzeniem od wiatru[11], dość podobnie zresztą współczesne słowniki[2][3].
Słownik gwar polskichKarłowicza (T. VI z 1911 r.) podaje z kolei dodatkowo, że wykrocisko to miejsce, gdzie od burzy drzewo powalone (czasem wekrociska), wykrocić to wyłamać drzewo z korzeniem (w odniesieniu do wichru), liczba mnoga od wykrot to czasem wekroty, a w niektórych regionach wykrot to wywożone z lasu uschłe gałęzie i drzewa[12].

Przemieszczenie materiału glebowo-zwietrzelinowego znajdującego się w systemie korzeniowym (karpie) spowodowane jego wyrwaniem określane jest terminem saltacja wykrotowa (denudacja wykrotowa)[4].

Po jakimś czasie karpa (z materiałem glebowo-zwietrzelinowym[8]) w wyniku degradacji przekształca się w kopiec (kopczyk[8], pagórek powykrotowy, pagórek mineralno-organiczny[1]). Powstaje w tens sposób „mikrotopografia zagłębień i kopców ziemnych” („morfologia wykrotowa”[4], mikrorzeźba jamowo kopczykowa[8]). Do nazw kopiec i zagłębienie często dodaje się przymiotnik „reliktowy” (dla odróżnienia od współczesnych karp i zagłębień)[4].

Klasyfikacja[edytuj]

Wywroty dzielą się na:

  • całkowite – gdy pień drzewa wraz z koroną leży na ziemi
  • częściowe – gdy karpa jest wyraźnie naderwana
    • zwykłe – jeżeli pień lub korona nie opiera się o inne drzewo
    • podparty (zawieszony) – gdy pień lub korona opiera się o inne drzewo

oraz:

  • pojedyncze – jeżeli wywrót dotyczy tylko jednego drzewa
  • grupowe – kiedy wywrócone są również drzewa sąsiednie, a ich system korzeniowy jest silnie spleciony i tworzy wrażenie jednej wielkiej karpy

Zobacz też[edytuj]


Przypisy

  1. a b c d e f Jerzy M. Gutowski, Andrzej Bobiec, Paweł Pawlaczyk, Karol Zub: Drugie życie drzewa. Warszawa - Hajnówka: WWF, 2004. ISBN 83-916021-6-8.
  2. a b c d e f g h Mieczysław Szymczak (red.): Słownik języka polskiego. T. III R-Z. Warszawa: PWN, 1981. ISBN 83-01-00284-0.
  3. a b c d e Słownik języka polskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. [dostęp 2014-03-02].
  4. a b c d e f g h i Łukasz Pawlik. Przekształcenia powierzchni stokowych w Sudetach w wyniku procesu saltacji wykrotowej. „Landform Analysis”. 20, s. 79–94, 2012. [dostęp 2015-09-06]. 
  5. a b Stefan Kocięcki (red.): Mała encyklopedia leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1991. ISBN 83-01-08938-5.
  6. a b c d e f Rozdział I. W: Henryk Sienkiewicz: Ogniem i mieczem.. T. IV. Warszawa — Kraków: Gebethner i Wolff, 1901. [dostęp 2015-09-04].
  7. a b Rozdział piętnasty. W: Zbigniew Nienacki: Pan Samochodzik i Fantomas.. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1973.
  8. a b c d e f g h i j Elżbieta Rojan. Mikrorzeźba jamowo–kopczykowa w granicach wiatrowału w słowackich Tatrach Wysokich. „Prace i Studia Geograficzne”. 49, s. 173–183, 2012. [dostęp 2015-09-06]. 
  9. a b c d Tadeusz Molenda (red.): Mała encyklopedia leśna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1980. ISBN 83-01-00202-6.
  10. Postulaty dotyczące martwego drewna w lasach, zadrzewieniach i parkach. Uniwersytet Śląski w Katowicach. [dostęp 2014-02-02].
  11. a b Samuel Bogumił Linde: Słownik języka polskiego.. Wyd. 2, poprawne i pomno. T. 6: U - Ż. Lwów: Druk. Zakładu Ossolińskich, 1860, s. 513. [dostęp 2015-09-04].
  12. a b c Jan Karłowicz: Słownik gwar polskich.. T. 6, U-Ż. Kraków: Akad. Umiejętności, 1911, s. 206. [dostęp 2015-09-04].
  13. a b c d Urząd Miasta Łodzi. Departament Spraw Społecznych, Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa. Postępowanie z drzewami zniszczonymi lub uszkodzonymi przez siły natury w postaci wiatru, okiści, oblodzenia, itp., bądź w innych zdarzeniach losowych na terenie miasta Łodzi – wytyczne. Łódź, dnia 3 kwietnia 2015 r. Google cache