X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
(X Konkurs Chopinowski)
Nazwa angielska X International Fryderyk Chopin Piano Competition
Lokalizacja Warszawa,
 Polska,
(Filharmonia Narodowa)
Data 1–20 października 1980
Organizator Towarzystwo im. Fryderyka Chopina
Gatunek muzyczny muzyka poważna

X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również X Konkurs Chopinowski) – 10. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 1 października 1980 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina[1].

Krótka charakterystyka konkursu[edytuj | edytuj kod]

Wzięła w nim udział rekordowa liczba 149 pianistów z 37 krajów[2][3] (w tym sześciu Polaków: Elżbieta Karaś-Krasztel, Kornelia Ogórek, Ewa Pobłocka, Paweł Skrzypek, Jerzy Sterczyński i Jerzy Tosik-Warszawiak)[4]. Najliczniejsze grono pianistów reprezentowało Japonię oraz Stany Zjednoczone[2]. Konkurs odbył się w dniach 1–20 października 1980[2]. Składał się z trzech etapów i finału[5]. Zwyciężył pianista wietnamski Đặng Thái Sơn[6], który otrzymał również (ex aequo z innymi pianistkami) wszystkie nagrody specjalne. Warto dodać, że zwycięzca zagrał z orkiestrą koncert finałowy po raz pierwszy w swoim życiu[2].

Uczestnikiem konkursu, który najmocniej utkwił w pamięci słuchaczy i pozostawał w trakcie konkursu ulubieńcem publiczności był Jugosłowianin Ivo Pogorelić. Nie zdobył on żadnej z głównych nagród, odpadając w trzecim etapie. Konserwatywnie nastawione jury nie dopuściło go do finału, gdyż jego interpretacje były kontrowersyjne, zbytnio odbiegały od kanonu wykonawczego, nie stroniły ponadto od błędów nutowych.

W trakcie trwania konkursu, 3 października, zmarł jego inicjator, profesor Jerzy Żurawlew. Warto dodać, że z okazji X Konkursu Chopinowskiego, Poczta Polska wydała 2 października znaczek pocztowy o nominale 6,90 zł; projektu Stefana Małeckiego, przedstawiający podobiznę Fryderyka Chopina na tle symbolicznych wierzb[7].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Simpleicons Business calendar-with-a-clock-time-tools.svg Kalendarz konkursu[5]
Faza konkursu Data
1.10 2.10[8] 3.10 4.10 5.10 6.10 7.10 8.10 9.10 10.10 11.10 12.10 13.10 14.10 15.10 16.10 17.10 18.10 19.10 20.10
Koncert inauguracyjny
I etap
II etap
III etap
Finał
Koncert laureatów

Jury[edytuj | edytuj kod]

Do konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie[2][a]:

JuryPanel.png Skład jury
L.p. Juror Kraj Funkcja
1. Kazimierz Kord  Polska przewodniczący jury
2. Nikita Magaloff  Szwajcaria wiceprzewodniczący jury
3. František Rauch  Czechosłowacja wiceprzewodniczący jury
4. Martha Argerich  Argentyna członek jury
5. Paul Badura-Skoda  Austria członek jury
6. Rodolfo Caporali  Włochy członek jury
7. Josep Colom  Hiszpania członek jury
8. Halina Czerny-Stefańska  Polska członek jury
9. Siergiej Dorenskij  ZSRR członek jury
10. Jan Ekier  Polska członek jury
11. Liuba Enczewa  Bułgaria członek jury
12. Rudolf Fischer  NRD członek jury
13. Lidia Grychtołówna  Polska członek jury
14. Iving Heller  Kanada członek jury
15. Rex Hobcroft  Australia członek jury
16. Ludwig Hoffmann  RFN członek jury
17. Andrzej Jasiński  Polska członek jury
18. Geneviève Joy  Francja członek jury
19. Louis Kentner  Wielka Brytania członek jury
20. Eugene List  Stany Zjednoczone członek jury
21. Regina Smendzianka  Polska członek jury
22. Péter Solymos  Węgry członek jury
23. Zbigniew Śliwiński  Polska członek jury
24. Kazuko Yasukawa  Japonia członek jury
25. Tadeusz Żmudziński  Polska członek jury

Warto dodać, że w przebiegu prac jury swój udział wycofali po I etapie Louis Kentner, a po III etapie Martha Argerich i Nikita Magaloff. Powodem opuszczenia jury przez Louisa Kentnera było niedopuszczenie do przesłuchań II etapu żadnego z jego uczniów z Wielkiej Brytanii, przy jednoczesnym udziale w dalszym przebiegu Konkursu kontrowersyjnego jugosłowiańskiego pianisty Ivo Pogorelica[9]. Ivo Pogorelić stał się również powodem wycofania kolejnych jurorów. Argerich i Magaloff kwestionowali bowiem jego niedopuszczenie do finału[9]. Przewodniczący jury Kazimierz Kord tak skomentował te wydarzenia[9]:

Quote-alpha.png
W jury zasiadały 24 osoby o różnych orientacjach estetycznych, pochodzące z różnych stref kulturowych, lecz posiadające jedną wspólną cechę: byli to wybitni artyści i pedagodzy. W imię obiektywizmu ferowanych ocen, powołuje się grono wybitnych ludzi, do których trzeba mieć zaufanie. Zresztą liczebność jury warszawskiego konkursu przewyższa większość innych podobnych imprez. System punktowania, a zwłaszcza końcowy jego rezultat, na pewno nie może wszystkich zadowolić, ale przecież jest to jakaś wypadkowa wszystkich ocen uzyskanych w toku eliminacji przez kandydata. W sytuacji, kiedy cyframi się określa grę, jakość działania artystycznego, zawsze możliwe są niedoskonałości oceny. Niefortunne wystąpienie Marthy Argerich należy uznać za naruszenie przyjętych przez cały zespół jurorów reguł lojalności i wspólnej odpowiedzialności. Nie chodzi, oczywiście, o jej stanowisko wobec sprawy Pogorelica, lecz o sposób wypowiedzi przed kamerami TV. Ten sam Pogorelić był też bezpośrednim powodem wcześniejszego wyjazdu z Warszawy Louisa Kentnera. W przeciwieństwie jednak do argentyńskiej pianistki angielski juror oświadczył, że obecność Jugosłowianina w II etapie, przy jednoczesnym całkowitym wyeliminowaniu po I etapie wszystkich jego uczniów z Wielkiej Brytanii, dowodzi zbyt dużej rozbieżności poglądów między nim a pozostałą większością jury. Ja sam jako juror, uważam Ivo Pogorelica za bardzo ciekawą osobowość, o czym świadczy zaproponowanie mu recitalu w Filharmonii Narodowej.

Zasady oceny pianistów[edytuj | edytuj kod]

Jury oceniało sztukę interpretacyjną każdego z uczestników przy pomocy punktów od 1 do 25. Ocenę: (średnią arytmetyczną) obliczano w taki sam sposób jak w poprzednim IX Konkursie Chopinowskim, analogicznie ustalano również listę osób zakwalifikowanych do następnych etapów[3]. Wyniki II etapu ustalano na podstawie średniej arytmetycznej ocen uzyskanych tylko w tym etapie[3]. Wyniki III etapu - na podstawie sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych w II i III etapie[3]. Po zakończeniu finału dyrektor konkursu przedstawił jury sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników finału we wszystkich etapach i finale, po czym podjęto decyzję w sprawie rozdziału nagród[3]. Dla zdobycia I nagrody konieczne było uzyskanie przez uczestnika minimum 66 punktów[3].

Poczynając od tego konkursu oddzielnie punktowano nie tylko wykonanie poloneza i mazurków, lecz także interpretację koncertu w finale, za którą również przyznano nagrodę specjalną[3].

Konkurs[edytuj | edytuj kod]

Koncert inauguracyjny[edytuj | edytuj kod]

1 października w sali Filharmonii Narodowej został zainaugurowany X Konkurs Chopinowski uroczystym koncertem Orkiestry Symfonicznej i Chóru Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Kazimierza Korda[5]. Solistką koncertu była wybitna pianistka i jednocześnie jurorka konkursu Martha Argerich[5].

I etap[edytuj | edytuj kod]

Przesłuchania konkursowe I etapu odbyły się w dniach (2–7 października) w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej w kolejności alfabetycznej, począwszy od wylosowanej wcześniej litery „S”[8]. Jako pierwszy wystąpił w tym etapie Anglik, Paul Searle-Barnes[8]. Pianiści w tym etapie mieli do wykonania program przewidziany regulaminem, występując w czasie około 20 minut, grając z pamięci wybrane etiudy, nokturny i jedno z czterech scherz[8]. Po zakończeniu przesłuchań tego etapu zebrało się jury celem wyłonienia pianistów zakwalifikowanych do kolejnego etapu.

II etap[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu obrad jury 8 października jego przewodniczący Kazimierz Kord ogłosił listę 42 pianistów z 15 krajów (w tym 5 Polaków) dopuszczonych do przesłuchań tego etapu[10]. Podobnie jak w poprzednim etapie pianiści występowali kolejno w dniach (9–13 października) w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej.

Uczestnicy II etapu[10]
L.p. Uczestnik Kraj
1. Eliane Rodrigues Brazylia
2. Emma Tachmizjan Ludowa Republika Bułgarii
3. Chen Hung-kuan Chińskie Tajpej
4. Chen-chen Su Chińskie Tajpej
5. Zhao Wei Chińskie Tajpej
6. Fan-liu Yi Chińskie Tajpej
7. Wu Ying Chińskie Tajpej
8. Wang Yy Chińskie Tajpej
9. Erik Berchot Francja
10. Bernard D'Ascoli Francja
11. Erik Davoust Francja
12. Jean-Marc Luisada Francja
13. Ana Guijarro Hiszpania
14. Rikako Akatsu Japonia
L.p. Uczestnik Kraj
15. Akiko Ebi Japonia
16. Ayami Ikeba Japonia
17. Kyoto Ito Japonia
18. Masashi Kawasome Japonia
19. Rinko Kobayashi Japonia
20. Momoko Nishino Japonia
21. Yukiko Takahashi Japonia
22. Hitoko Yamada Japonia
23. Ivo Pogorelić Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii
24. Douglas Finch Kanada
25. Angela Hewitt Kanada
26. Catherine Vickers Kanada
27. Elżbieta Karaś-Krasztel Polska
28. Ewa Pobłocka Polska
L.p. Uczestnik Kraj
29. Paweł Skrzypek Polska
30. Jerzy Sterczyński Polska
31. Jerzy Tosik-Warszawiak Polska
32. Alexander Lonquich Republika Federalna Niemiec (1949–1990)
33. Dan Atanasiu Rumunia w epoce komunizmu
34. Jeffrey Kahane Stany Zjednoczone
35. Kevin Kenner Stany Zjednoczone
36. Edward Newman Stany Zjednoczone
37. Willliam Wolfram Stany Zjednoczone
38. Endre Hegedűs Węgierska Republika Ludowa (1949–1989)
39. Đặng Thái Sơn Wietnam
40. Harutiun Papazjan Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
41. Irina Pietrowa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
42. Tatiana Szebanowa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

III etap[edytuj | edytuj kod]

14 października jury ogłosiło listę 15 pianistów z 11 krajów dopuszczonych do przesłuchań III etapu (w tym jedynej Polki Ewy Pobłockiej)[11]. Etap trwał przez dwa dni (15–16 października), a pianiści mieli do wykonania program składajacy się z trzech lub czterech mazurków i jednej z dwóch sonat[11].

Uczestnicy III etapu[11]
L.p. Uczestnik Kraj
1. Chen Hung-kuan  Chińskie Tajpej
2. Erik Berchot  Francja
3. Bernard D'Ascoli  Francja
4. Akiko Ebi  Japonia
5. Ivo Pogorelić  Jugosławia
6. Angela Hewitt  Kanada
7. Ewa Pobłocka  Polska
8. Alexander Lonquich  RFN
9. Dan Atanasiu  Rumunia
10. Kevin Kenner  Stany Zjednoczone
11. Willliam Wolfram  Stany Zjednoczone
12. Đặng Thái Sơn  Wietnam
13. Harutiun Papazjan  ZSRR
14. Irina Pietrowa  ZSRR
15. Tatiana Szebanowa  ZSRR

Finał[edytuj | edytuj kod]

Po wysłuchaniu wszystkich uczestników trzeciego etapu jury dopuściło werdyktem ogłoszonym 17 października, 7 pianistów do występów finałowych, w tym Polkę Ewę Pobłocką[12]. Warto dodać, że podanie składu finałowego pianistów i brak na niej Jugosłowianina Ivo Pogorelica, wywołało wiele kontrowersyjnych komentarzy. Na znak protestu wycofała swój dalszy udział w przebiegu przesłuchań finałowych Martha Argerich, jak również kolejny juror Nikita Magaloff[12]. Martha Argerich oświadczyła wówczas dziennikarzom tak swoje stanowisko wobec tej kwestii[12]:

Quote-alpha.png
Tego rodzaju werdykt obniża prestiż i rangę imprezy. Stawia on zarazem pod znakiem zapytania mój dalszy udział w pracach jury.

Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z Koncertów fortepianowych Fryderyka Chopina: (f-moll op. 21 lub e-moll op. 11) wraz z towarzyszącą im Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod batutą Tadeusza Strugały[12]. Przesłuchania finałowe zakończył Francuz Erik Berchot[13].

Finaliści[12]
L.p. Finalista Kraj
1. Erik Berchot  Francja
2. Akiko Ebi  Japonia
3. Ewa Pobłocka  Polska
4. Đặng Thái Sơn  Wietnam
5. Harutiun Papazjan  ZSRR
6. Irina Pietrowa  ZSRR
7. Tatiana Szebanowa  ZSRR

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Zdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs, koncercie laureatów.

Medals world.svg Nagrody główne[13]
Nagroda Laureat Kraj Fundator nagrody
Gold medal icon.svg Đặng Thái Sơn[6]  Wietnam Minister Kultury i Sztuki[1]
Silver medal icon.svg Tatiana Szebanowa  ZSRR
Bronze medal icon.svg Harutiun Papazjan  ZSRR
4 Nie przyznano
5 Akiko Ebi  Japonia
Ewa Pobłocka  Polska
6 Erik Berchot  Francja
Irina Pietrowa  ZSRR
Wyróżnienia[13]
Wyróżniony Kraj Fundator nagrody
Dan Atanasiu  Rumunia Minister Kultury i Sztuki[1]
Bernard D'Ascoli  Francja
Angela Hewitt  Kanada
Chen Hung-kuan  Chińskie Tajpej
Kevin Kenner  Stany Zjednoczone
Alexander Lonquich  RFN
Ivo Pogorelić  Jugosławia
Willliam Wolfram  Stany Zjednoczone
Nagrody Specjalne[13]
Nagroda Nagrodzony Kraj Fundator nagrody
Najlepsze wykonanie poloneza Đặng Thái Sơn[6]  Wietnam Towarzystwo im. Fryderyka Chopina
Tatiana Szebanowa  ZSRR
Najlepsze wykonanie mazurków Đặng Thái Sơn[6]  Wietnam Polskie Radio
Ewa Pobłocka  Polska
Najlepsze wykonanie koncertu Đặng Thái Sơn[6]  Wietnam Filharmonia Narodowa
Tatiana Szebanowa  ZSRR
Nagroda dla najbardziej utalentowanego pianisty oraz oryginalnego interpretatora[14] Ivo Pogorelić  Jugosławia Stefania Woytowicz

Najbardziej kontrowersyjny pianista X Konkursu Chopinowskiego Jugosłowianin Ivo Pogorelić tak skomentował swój udział w konkursie[14]:

Quote-alpha.png
Celem udziału w konkursie nie było zdobycie nagrody, lecz zademonstrowanie nowego, odmiennego od tradycji sposobu interpretacji muzyki wielkiego kompozytora. To nie ja poniosłem stratę, lecz publiczność, konkurs – którego rangę obniżono i sam Chopin, którego dzieło pozbawiono możliwości innego ujęcia. Zresztą mój Chopin nie jest ekstrawagancki, wypaczony czy nawet zubożony. To co gram jest absolutnie zgodne z tekstem nutowym, przy czym wydobywam z tej muzyki więcej, niż dotychczas to się udawało innym.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Honorowym przewodniczącym miał być Artur Rubinstein, który jednak do Warszawy nie przybył.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Barbara Niewiarowska: Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie. chopin.pl. [dostęp 2016-07-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-14)].
  2. a b c d e X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. chopincompetition2015.com. [dostęp 2016-07-07].
  3. a b c d e f g Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Konkurs X. konkursy.miedzynarodowe.chopin.pl. [dostęp 2018-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  4. Marek Brzeźniak. Konkurs Chopinowski. 5 Polaków w II etapie. „Trybuna Robotnicza”. Nr 219, s. 1, 1980-10-09. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9356. OCLC 750488613. [dostęp 2019-01-18]. 
  5. a b c d Rekordowa liczba uczestników. X Konkurs Chopinowski. „Dziennik Polski”. Nr 212 (11268), s. 1, 1980-10-01. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  6. a b c d e Osoby związane z Chopinem. (Dang Thai Son). W: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [on-line]. pl.chopin.nifc.pl. [dostęp 2016-07-07].
  7. X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie (pol.). W: Katalog znaczków polskich [on-line]. kzp.pl, 1980-10-02. [dostęp 2017-03-11].
  8. a b c d Eugenia Wybraniec. X Konkurs Chopinowski. Występy pierwszych Polaków. „Trybuna Robotnicza”. Nr 214, s. 1, 1980-10-03. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9356. OCLC 750488613. [dostęp 2019-01-18]. 
  9. a b c Po zakończeniu Konkursu Chopinowskigo. Pod znakiem ogromnego zainteresowania, wielu komentarzy i kontrowersji. „Dziennik Polski”. Nr 229 (11285), s. 1–2, 1980-10-21. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  10. a b Pięcioro Polaków w II etapie Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 220 (11275), s. 1, 1980-10-09. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  11. a b c 3 pianistów z ZSRR, po 2 z Francji i USA. Tylko jedna Polka w III etapie Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 224 (11280), s. 1, 1980-10-15. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  12. a b c d e Trójka reprezentantów ZSRR w gronie laureatów. Ewa Pobłocka wśród 7 finalistów Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 227 (11283), s. 1, 1980-10-18/19. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  13. a b c d Finał Konkursu Chopinowskiego. „Dziennik Polski”. Nr 228 (11284), s. 1–2, 1980-10-20. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 
  14. a b Wręczenie nagrody prezesa WTM Ivo Pogorelicovi. Pianista jugosłowiański o Konkursie Chopinowskim. „Dziennik Polski”. Nr 230 (11286), s. 1–2, 1980-10-22. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0137-9089. OCLC 749162897. [dostęp 2019-01-18]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alicja Matracka-Kościelny (tł. na jęz. fr. Hanna Sewen i Ryszard Dulinicz): Program X Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego imienia Fryderyka Chopina: Warszawa 2-19 października 1980 – Programme du Xe Concours International de Piano Frédéric Chopin: Varsovie: 2-19 octobre 1980. Wyd. 1. Warszawa: Towarzystwo im. Fryderyka Chopina, 1980. OCLC 838275098. (pol. • fr.)
  • Jerzy Waldorff: Wielka gra. Wyd. 3. Warszawa: Wyd. Wiedza Powszechna, 1993. ISBN 83-214-0940-7. OCLC 69467869.
  • Stefan Wysocki: Wokół Konkursów Chopinowskich. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1987. ISBN 83-212-0443-0. OCLC 749899851.