Yehudi Menuhin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Yehudi Menuhin
Ilustracja
Yehudi Menuhin (1976)
Podpis
Data i miejsce urodzenia 22 kwietnia 1916
Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 12 marca 1999
Berlin
Przyczyna śmierci zawał serca
Instrument skrzypce
Gatunek muzyka poważna
Zawód muzyk
Aktywność 19211999
Instrument
skrzypce
Giovanni Bussetto 1680
Giovanni Grancino 1695
Guarneri filius Andrea 1703
Soil Stradivarius
Prince Khevenhüller 1733 Stradivari
Guarneri del Gesù 1739
Lord Wilton 1742 Guarneri del Gesù
Odznaczenia
Order Zasługi (Wspólnota Narodów) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja) Kawaler Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN Wielki Krzyż Wojskowego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
Strona internetowa
Yehudin Menuhin z Bruno Walterem (1931)
Yehudi Menuhin z siostrą Hephzibah (1951)
Yehudi Menuhin z Béla Mavrákiem (1999)

Yehudi Menuhin (ur. 22 kwietnia 1916 w Nowym Jorku, zm. 12 marca 1999 w Berlinie)[1]amerykański wirtuoz skrzypiec oraz dyrygent.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny żydowskiej o ukraińskich korzeniach. Syn Moshe Menuhina i nauczycielki gry na fortepianie Maruthy Sher. Z urodzenia Amerykanin z wyboru Brytyjczyk. Naukę gry na skrzypcach rozpoczął w wieku czterech lat u Sigmunda Ankera w San Francisco, a następnie kontynuował u Louisa Pershinga. Publicznie zadebiutował w wieku siedmiu lat. W wieku ośmiu, po raz pierwszy wystąpił w San Francisco, jako solista z towarzyszeniem San Francisco Symphony Orchestra, wykonując niezwykle trudną Symfonię hiszpańską Edouarda Lalo przy akompaniamencie jego pierwszego nauczyciela – Louisa Persingera. Od 1927 studiował w Paryżu u Georga Enescu, a w latach 1929–1930 u Adolfa Buscha[2]. W Berlinie zadebiutował 6 stycznia 1927 w wieku 12 lat, gdzie po tym występie z Berlińskimi Filharmonikami pod dyrekcją Bruno Waltera okrzyknięto go złotym dzieckiem[3].

Wiem od tej chwili, że jest w niebiosach Bóg

— Albert Einstein, 1929[4]

Cudowne dziecko jest czymś zasadniczo anormalnym, jak samo słowo wskazuje.
On jest jednak po prostu geniuszem, geniuszem - by tak to ująć - w stanie normalnym

Ernest Ansermet, 1931

Występował główne w Wielkiej Brytanii. Jako skrzypek jest obok Jaschy Heifetza legendarnym wykonawcą Henryka Wieniawskiego i Niccola Paganiniego. Wielokrotnie odwiedzał Polskę, w której najchętniej koncertował w Poznaniu, współpracował także z Sinfonią Varsovia, której był pierwszym gościnnym dyrygentem[5]. W czasie II wojny światowej dał ponad 500 koncertów dla żołnierzy amerykańskich i alianckich oraz koncertował na rzecz Czerwonego Krzyża.

W 1963 założył własną szkołę dla młodzieży pod Londynem w Anglii Yehudi Menuhin School, mającą kształcić nie tylko świetnych muzyków, lecz przede wszystkim jak mówił istoty otwarte i zrównoważone.

W 1975 jako ówczesny prezydent Międzynarodowej Rady Muzyki działającej przy UNESCO ustanowił 1 października Międzynarodowym Dniem Muzyki[6][7]. Jego najbardziej znanym uczniem jest Nigel Kennedy. Menuhin to także autor wielu książek, w tym autobiograficznej Unfinished Journey (1977). Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie muzyki uhonorowany tytułem szlacheckim. 7 sierpnia 1983 roku wystąpił dla papieża Jana Pawła II w Castel Gandolfo razem z Polską Orkiestrą Kameralną Jerzego Maksymiuka[8].

Był twórcą i dyrektorem festiwali muzycznych w Gstaad (Szwajcaria), Bath (Anglia) oraz Windsor Festival.

Od pobytu w Indiach w 1952 fascynował się jogą – filozofią, medytacjami i ćwiczeniami sprawnościowymi. Był uczniem twórcy jogi iyengarowskiej B.K.S. Iyengara[9].

Związki z Polską[edytuj | edytuj kod]

Jego związki z Polską rozpoczęły się w kwietniu 1984, kiedy przybył na zaproszenie Polskiej Orkiestry Kameralnej, jako solista i dyrygent. By sprostać wymaganiom zaplanowanego wówczas repertuaru do współpracy zaproszono wybitnych muzyków z całego kraju i powiększono skład zespołu do 40 osób[10]. Po pierwszym entuzjastycznie przyjętym koncercie Yehudi Menuhin przyjął propozycję dyrektora Waldemara Dąbrowskiego oraz Franciszka Wybrańczyka i objął funkcję pierwszego gościnnego dyrygenta nowo powstałej orkiestry symfonicznej, która odtąd przyjęła nazwę Sinfonia Varsovia[11].

praca z żadną inną orkiestrą nie dała mi tyle satysfakcji, co moja praca, w charakterze solisty i dyrygenta, z orkiestrą Sinfonia Varsovia

— Yehudi Menuhin, 29 sierpnia 1991

W 1996 roku, z okazji przypadającej 80. rocznicy urodzin Yehudiego Menuhina, orkiestra Sinfonia Varsovia pod jego dyrekcją nagrała komplet symfonii Beethovena oraz Schuberta. Odbyła szereg tournée koncertowych po Europie, a następnie praktycznie po całym świecie (USA, Kanada, Brazylia, Chile, Argentyna, Japonia, Korea, Tajwan, Hongkong), dając łącznie 65 koncertów[12].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia państwowe[edytuj | edytuj kod]

  • Order Lotaryński
  • Odznaczenie Legii Honorowej (Francja)
  • Order Couronne
  • Order Leopolda (Belgia)
  • Order Zasługi (Niemcy)

W 1956 roku Królowa Elżbieta II nadała mu tytuł szlachecki oraz Komandora Imperium Brytyjskiego (CBE), a w 1993 został odznaczony godnością para i członkiem Izby Lordów. Uhonorowany obywatelstwem miast: Edynburga, Bath, Reims, Warszawy, a także medalami Paryża i Jerozolimy.

Doktor honoris causa 27 uczelni na całym świecie m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu Cambridge, Uniwersytetu w Bath, Belgijskiego Niderlandzkojęzycznego Uniwersytetu w Brukseli, Narodowego Uniwersytetu w Córdobie, Narodowego Uniwersytetu Muzycznego w Bukareszcie.

Za swoją autobiografię Niedokończona podróż otrzymał w 1972 nagrodę niemieckich krytyków na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie[13].

W 1991 otrzymał izraelską nagrodę Wolfa w dziedzinie sztuki.

W 1968 roku w uznaniu zasług za działania charytatywne otrzymał od Indiry Gandhi Pokojową Nagrodą im. Nehru.

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Miał dwie siostry Hephzibah (pianistka) i Yaltah (pianistka, poetka i malarka). Dwukrotnie żonaty z Nolą Nicholas (od 1938 do 1947), z którą miał dwóch synów: Jeremiego pianistę i Gerarda oraz z primabaleriną Dianą Gould (od 1947 do 1999), z którą miał dwójkę dzieci: Zamirę i Krova.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Ostatni koncert dał 7 marca 1999 w Duesseldorfie, a ostatnim granym utworem była Symfonia nr 3 a-moll Mendelssohna[14]. Zmarł 12 marca 1999 w Berlinie na zawał serca, podczas europejskiej trasy koncertowej z orkiestrą Sinfonią Varsovią[15]. Został pochowany w Londynie. Pogrzeb odbył się zgodnie z obrządkiem judaistycznym.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Nagrał ponad pół tysiąca płyt z samym tylko repertuarem skrzypcowym, nie licząc jego dyrygenckich dokonań.

  • 1966: West Meets East
  • 1968: West Meets East, Volume 2
  • 1988: Menuhin And Grappelli Play Gershwin
  • 1988: Menuhin & Grappelli Play Berlin, Kern, Porter & Rodgers & Hart
  • 1988: Menuhin And Grappelli Play "Jalousie" And Other Great Standards
  • 1988: The Very Best of Grappelli & Menuhin
  • 1988: Menuhin & Grappelli Play Gershwin
  • 1990: Jealousy: Hits Of The Thirties
  • 1991: Concert of the Century
  • 2009: The Great EMI Recordings Yehudi Menuhin
  • 2009: 100 Best Menuhin
  • 2012: Bach: Works With Orchestra

Przypisy

  1. Yehudi Menuhin na stronie allmusic.com (ang.). allmusic.com. [dostęp 2011-05-14].
  2. 10. rocznica śmierci Yehudi Menuhina. 2009-03-12. [dostęp 2015-06-19].
  3. TYTAN ODCHODZI. [dostęp 2015-06-17].
  4. Yehudi Menuhin - anioł stulecia. 2010-12-02. [dostęp 2015-06-17].
  5. Orkiestra Sinfonia Varsovia. polmic.pl. [dostęp 2015-06-17].
  6. Międzynarodowy Dzień Muzyki. ZAiKS. [dostęp 2015-06-17].
  7. Światowy Dzień Muzyki UNESCO. radiozet.pl, 2009-10-01. [dostęp 2011-05-15].
  8. Jacek Moskwa: Kalendarium pontyfikatu Jana Pawła II. Wydawnictwo Otwarte, 2014. ISBN 8324031154, 9788324031153.
  9. Indie: nie żyje znany na całym świecie mistrz jogi B.K.S. Iyengar. polskieradio.pl, 2014-08-20. [dostęp 2015-06-19].
  10. 30 lat Sinfonii Varsovii. "Nie zatraciliśmy miłości do muzyki". 2014-05-27. [dostęp 2015-06-19].
  11. Sinfonia Varsovia. Oficjalna strona Orkiestry. [dostęp 2015-06-19].
  12. Nauczyciel wirtuozów. [dostęp 2015-06-17].
  13. Justyna Moćko: „Niedokończona podróż – dwadzieścia lat później” Yehudi Menuhin - fragmenty autobiografii. 2014-09-09. [dostęp 2015-06-17].
  14. Yehudi Menuhin. 2004-04-05. [dostęp 2015-06-17].
  15. Yehudi Menuhin (1916-1999) - dyrygent Sinfonii Varsovii. culture.pl, 2014-05-05. [dostęp 2015-06-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]