Yul Brynner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Yul Brynner
Ilustracja
Yul Brynner (1972)
Data i miejsce urodzenia 11 lipca 1920
Władywostok
Data i miejsce śmierci 10 października 1985
Nowy Jork

Yul Brynner, właściwie Julij Borisowicz Brinier (ros. Юлий Борисович Бринер) (ur. 11 lipca 1920 we Władywostoku, zm. 10 października 1985 w Nowym Jorku) – amerykański aktor nagrodzony w 1957 Oscarem za najlepszą, pierwszoplanową rolę w filmie Król i ja (1956; reż. Walter Lang).

Życiorys[edytuj]

Brynner w ciągu swego życia podawał różne wersje na temat swojego pochodzenia i młodości. Twierdził m.in., że urodził się w 1915 na wyspie Sachalin jako syn Mongoła i Rosjanki, a jego prawdziwe nazwisko brzmiało Taidje Khan. Kwestie te wyjaśnia jego syn Rock w napisanej przez siebie biografii ojca wydanej w roku 1989.

Yul Brynner urodził się prawdopodobnie 11 lipca 1920 we Władywostoku. Jego ojciec, Boris Juliewicz Brinier był rosyjskim inżynierem górnictwa, którego przodkowie pochodzili ze Szwajcarii, zaś matka była śpiewaczką, córką rosyjskiego lekarza. Gdy ojciec Brynnera opuścił rodzinę i związał z przygodnie poznaną aktorką, matka zabrała Julija i jego siostrę Wierę i przeniosła się do Harbinu w Chinach. Tam młody Yul mieszkał do roku 1934, kiedy to cała rodzina, w obawie przed wybuchem wojny pomiędzy Japonią i Chinami, wyjechała do Paryża. Młody Yul zarabiał na życie grając na bałałajce i śpiewając w nocnych klubach. Przez krótki okres występował również w cyrku jako akrobata, ale na skutek kontuzji musiał zrezygnować z kariery.

Po zajęciu Francji przez Niemcy (1940) wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Początkowo ze względu na znajomość języka francuskiego pracował w Biurze Informacji Wojennej, czytając komunikaty wojenne transmitowane na terytorium okupowanej Francji. Jednocześnie studiował aktorstwo. Potem przez lata podróżował po kraju z trupą teatralną. W 1946 zadebiutował na Broadwayu rolą w musicalu Pieśń lutni. To właśnie występy na Broadwayu otworzyły mu drogę do filmowej kariery. W 1951 otrzymał rolę króla Syjamu w musicalu Król i ja, która okazała się rolą jego życia. Jego kreacja spotkała się z olbrzymim uznaniem krytyki i publiczności. W latach 1951-54 wystąpił w tym przedstawieniu na Broadwayu 1246 razy, po czym w 1956 zagrał w filmowej wersji musicalu w reżyserii Waltera Langa. Za rolę w tym filmie otrzymał Oscara w kategorii Najlepszy aktor pierwszoplanowy. Łącznie na scenie w postać króla Syjamu wcielił się 4625 razy, po raz ostatni na kilka miesięcy przed śmiercią w 1985. Właśnie dla tej roli w 1954 zgolił włosy i tak już pozostało. Do włosów powrócił na krótko pod koniec lat 50. Jego łysina stała się z czasem jego znakiem firmowym. Był pierwszym hollywoodzkim idolem, który był kompletnie łysy. W następnych latach największą popularność przyniosły mu role w legendarnych westernach: Siedmiu wspaniałych i Świat Dzikiego Zachodu.

Yul Brynner zmarł na raka płuca w Nowym Jorku 10 października 1985. Tego samego dnia w Los Angeles umarł Orson Welles.

Brynner przez lata był nałogowym palaczem, co było główną przyczyną jego choroby. Na początku 1985 wystąpił w programie Good Morning America, w którym mówił o szkodliwości palenia i zgubnych skutkach tego nałogu: "Gdybym mógł narodzić się raz jeszcze, za nic i nigdy nie wziąłbym do ust papierosa". Stał się bohaterem antynikotynowej kampanii. Po jego śmierci wyświetlano 30 spot z przesłaniem od aktora: "Teraz, gdy odszedłem, mówię ci nie pal. Cokolwiek robisz, po prostu nie pal. Gdybym mógł cofnąć czas i nie palić, nie mówilibyśmy teraz o moim raku. Jestem tego pewien"[1].

Yul Brynner w Sarajewie w 1969

Aktor jest pochowany we Francji przy klasztorze św. Michała, niedaleko Luzé.

Życie prywatne[edytuj]

Był czterokrotnie żonaty:

  • Virginia Gilmore (od 1944 do 1960, rozwód); syn Yul "Rock" Brynner II (ur. 1946)
  • Doris Kleiner (od 1960 do 1967, rozwód); córka Victoria Brynner (ur. 1962)
  • Jacqueline Thion de la Chaume (od 1971 do 1981, rozwód); dwoje adoptowanych wietnamskich dzieci
  • Kathy Lee (od 1983 do 1985, jego śmierć)

Brynner miał także jeszcze nieślubną córkę (ur. 1958).

Z wieloma gwiazdami Hollywood łączyły go gorące romanse. Wśród jego przyjaciółek znajdowały się m.in. Marlena Dietrich, Judy Garland.

Wybrana filmografia[edytuj]

Yul Brynner w filmie Dziesięcioro przykazań z 1956
Dom we Władywostoku, w którym urodził się Yul Brynner

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Yul Brynner. Pierwszy łysy idol Hollywood. „Retro”, s. 21, 2014-11-01. Warszawa: Media Group. ISSN 2391-6982.