Ząb mądrości

Cztery zęby mądrości u człowieka

Ząb mądrości w żuchwie – RTG

Schemat ukazujący umiejscowienie zębów mądrości (zaznaczone na czerwono) w żuchwie u dorosłego człowieka. Po prawej schemat uzębienia mlecznego, w którym zęby mądrości nie występują.

Usunięty, dolny ząb mądrości.

Zęby mądrości (łac. dens serotinus, potocznie ósemki) – trzecie zęby trzonowe człowieka, położone najbardziej dystalnie w łukach zębowych szczęki i żuchwy z każdej strony.

Okres ich wyrzynania się jest zmienny – najczęściej przypada między 17. a 25. rokiem życia, choć w niektórych przypadkach proces ten może trwać do około 40. roku życia. Wyrzynaniu się zębów mądrości często towarzyszy ból i inne dolegliwości. Zdarza się również, że zęby te nie wyrzynają się całkowicie lub w ogóle nie pojawiają się w jamie ustnej. Zęby mądrości uznawane są za narządy szczątkowe człowieka.

Ze względu na swoje położenie zęby mądrości są szczególnie narażone na próchnicę oraz choroby przyzębia. Utrudniony dostęp do ich powierzchni podczas szczotkowania sprzyja zaleganiu resztek pokarmowych i rozwojowi bakterii. Ósemki mają niewielki udział w procesie żucia, a ich nieprawidłowe położenie może prowadzić do zaburzeń w ustawieniu pozostałych zębów. Z tego powodu dawniej powszechny był pogląd, że zęby mądrości należy rutynowo usuwać jako mało funkcjonalne i potencjalnie problematyczne. Obecnie zaleca się indywidualne podejście do każdego przypadku i unika profilaktycznego usuwania zdrowych zębów. Ekstrakcja jest wskazana m.in. w przypadkach rozległego zniszczenia korony zęba przez próchnicę lub jego poważnego uszkodzenia mechanicznego.

Postępowanie po zabiegu usunięcia zęba mądrości

Zębodół zamyka się najczęściej w pierwszym tygodniu po zabiegu. Przez ten czas należy chłodzić operowane miejsce zewnętrznie – poprzez przyłożenie do policzka zimnego kompresu oraz wewnętrznie – poprzez ssanie kostek lodu.

Bezwarunkowo należy wykluczyć spożywanie produktów zawierających kofeinę (kawa, herbata, napoje energetyzujące) oraz napojów alkoholowych. Zabronione jest również palenie tytoniu. Należy unikać spożywania ciepłych potraw i napojów, a także innego ogrzewania miejsca po usunięciu zęba (np. ciepłymi kompresami czy w wyniku korzystania z sauny). Trzeba też zrezygnować z konsumpcji twardych bądź wymagających żucia produktów żywnościowych. Zalecane jest spożywanie potraw półpłynnych (kasza manna, purée ziemniaczane, sosy itp.). Ze względu na możliwość zwiększenia ciśnienia w jamie ustnej i nadmiernego krwawienia należy się wstrzymać z wysiąkiwaniem nosa.

Zastosowanie w autotransplantacji

Gdy pacjent straci jakiś ząb, zawiązek trzeciego trzonowca może zostać użyty do autoprzeszczepu. Zawiązek powinien być w odpowiednim stadium rozwoju korzenia. W miejscu straconego zęba chirurg stomatolog robi tzw. lożę – przygotowuje zębodół. Przez jakiś czas po zabiegu ząb musi być unieruchomiony – połączony z innymi zębami za pomocą specjalnej szyny, co zwiększa szanse na przyjęcie się i utrzymanie przeszczepu. Po zdjęciu szyny można go oszlifować i założyć na niego koronę protetyczną, nadając mu odpowiedni kształt. Pacjent ma zatem swój własny ząb, autotransplantowany w inne miejsce.

Ilustracje

• 
  Pantomogram pacjenta z zatrzymanym dolnym lewym i stłoczonymi górnymi zębami mądrości.
• 
  Nie w pełni uformowany, niewyrznięty ząb mądrości – po ekstrakcji.

Przypisy

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.