Ząbki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Ząbki
Herb
Herb Ząbek
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wołomiński
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1967
Burmistrz Robert Perkowski
Powierzchnia 11,13[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności

31 884[2]
Strefa numeracyjna
+48 22
Kod pocztowy 05-091
Tablice rejestracyjne WWL
Położenie na mapie powiatu wołomińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołomińskiego
Ząbki
Ząbki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ząbki
Ząbki
Ziemia 52°17′34″N 21°06′58″E/52,292778 21,116111
TERC
(TERYT)
1142034031
SIMC 0921958
Urząd miejski
ul. Wojska Polskiego 10
05-091 Ząbki
Strona internetowa

Ząbkimiasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim położone w aglomeracji warszawskiej ok. 10 km od centrum Warszawy.

W latach 1952–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Ząbki. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych GUS z 2013 roku miasto liczy 31 884 mieszkańców[3].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2013 Ząbki mają obszar 11,13 km², w tym użytki leśne wynoszą 25,8%. Ogólna powierzchnia lasów na terenie gminy wynosi 283,66 ha. Miasto stanowi 1,16% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2013:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 31 884 100 16 780 52,6 15 104 47,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
2904 1500,6 1357

Według danych GUS w 2013r. ilość mieszkańców wynosiła 31884 osób. W mieście na 1 km2 przypada 2904 osoby, co daje pierwsze miejsce w powiecie pod względem gęstości zaludnienia na jednostkę. Na 100 mężczyzn przypada 111 kobiet. Według danych GUS z roku 2013 średni dochód gminy na mieszkańca ogółem wynosił 3686 zł.

Według danych GUS z 2014 przedstawiających Miasta o najwyższym przyroście naturalnym na 1000 ludności Ząbki zajęły 3 miejsce w Polsce.

Edukacja i oświata[edytuj | edytuj kod]

Placówki przedszkolne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działa 5 publicznych oraz kilkadziesiąt niepublicznych placówek przedszkolnych[4]. Wg danych GUS z 2013 r miasto zajmuje 4 miejsce w powiecie pod względem liczby dzieci w placówkach przedszkolnych na 100 miejsc.

  • Publiczne Przedszkole nr 1 "Zielony Dinek"
  • Publiczne Przedszkole nr 2 "Leśny zakątek"
  • Publiczne Przedszkole nr 3 "Skrzat"
  • Publiczne Przedszkole American Kids College GoWork.pl Andrzej Kosieradzki
  • Publiczne Przedszkole "ZOZOLAND"
2010 2012 2013
Żłobki i kluby dziecięce - 1 2
Dzieci przebywające w żłobkach

i klubach dziecięcych w ciągu roku

- 59 60

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Franciszka Kleeberga
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Kochanowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Małego Powstańca
  • Prywatna Szkoła Podstawowa im Ks. Jerzego Popiełuszki

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum Publiczne nr 1 im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum Publiczne nr 2 im. ks. Jerzego Popiełuszki
Ekologiczne Publiczne Przedszkole "Skrzat" w Ząbkach

Zespół Publicznych Szkół Katolickich[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Katolicka Szkoła Podstawowa
  • Publiczne Katolickie Gimnazjum

Dane Statystycznego Vademecum Samorządowca 2014:

EDUKACJA 2010/11 2012/13 2013/14
Placówki wychowania przedszkolnego 18 21 24
w tym przedszkola 13 15 17
Miejsca w przedszkolach 1459 1713 1805
Dzieci w placówkach wychowania przedzkolnego 1581 1893 2014
w tym w przedszkolach 1304 1533 1527
Szkoły podstawowe 5 5 5
Uczniowie Szkół podstawowych 2061 2351 2538
Szkoły gimnazjalne 3 3 3
Uczniowie szkół gimnazjalnych 1038 1012 1066
Liczba uczniów przypadających na

1 oddział w szkołach

podstawowych 23 24 24
gimnazjalnych 26 27 27

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa miejscowości brzmiała Wola Zambkowa, jednak sama osada ma dzieje znacznie dłuższe, sięgające XVI wieku. Szesnastowieczne źródła podają, że wieś królewska Wola Zambkowa leżała na piaszczystym i bagnistym gruncie na skraju Puszczy Słupeckiej. Mieszkało tu 15 kmieci, którzy w pobliskim folwarku Bródno odrabiali w tygodniu 3 dni pańszczyzny, dawali dziesięcinę i mieli inne określone powinności.

W roku 1580 Wola Zambkowa zmieniła nazwę na Ząbki. Właścicielami miejscowości była rodzina Platerów. W 1635 roku Ząbki nawiedziła wielka powódź spowodowana wylewami Wisły.

Korzystniejsze warunki dla osadnictwa zaistniały w XVII i XVIII w. Przyczyniły się do tego poważne przemiany gospodarczo-społeczne w okresie oświecenia i szybki w tym czasie rozwój Warszawy. W 1795 roku w wyniku III rozbioru Polski Ząbki znalazły się w zaborze pruskim.

Dalszy rozwój miejscowości przypada na I połowę XIX w. Lepsza była również łączność komunikacyjna z Warszawą. Według danych z 1827 roku Ząbki liczyły 36 budynków i 206 mieszkańców. W latach osiemdziesiątych XIX w. liczba mieszkańców wzrosła do 600. Ząbki wchodziły wówczas w skład dóbr rodziny hrabiowskiej Ronikerów. W okresie powstania listopadowego na terenie wsi stacjonowało wiele jednostek polskich pod dowództwem generała Józefa Chłopickiego. Ząbki stanowiły wówczas przedpole bitwy pod Olszynką Grochowską. Miejsce bitwy upamiętnia pomnik.

Pod koniec XIX w. hrabia Roniker zbudował w Ząbkach dwie cegielnie i kolejkę wąskotorową w kierunku Bródna, co podniosło poziom zatrudnienia. W 1862 roku uruchomiona została kolej żelazna z Warszawy do Petersburga, która spowodowała napływ ludności i ożywienie gospodarcze. W tym również roku powstała pierwsza szkoła. W 1903 roku z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi, we wsi Drewnica utworzono Szpital Psychiatryczny, funkcjonujący do dziś.

W 1912 roku rozparcelowano część majątku hrabiego Ronikera według projektu konkursowego prof. Tadeusza Tołwińskiego i rozpoczęto tworzenie miasta-ogrodu. Ta idea urbanistyczna została zrealizowana tylko częściowo. Po I wojnie światowej powstało Nadleśnictwo Drewnica.

W okresie międzywojennym ożywiło się budownictwo murowane w oparciu o miejscowe cegielnie. Do dziś zachowało się kilka obiektów o wartości zabytkowej. Zbudowano wille dla generałów Władysława Sikorskiego i Kazimierza Sosnkowskiego, wiceprezydenta Warszawy M. Jankowskiego i wielu innych osobistości, również ze świata kultury.

W 1918 roku zakończono budowę pierwszego drewnianego kościoła i utworzono parafię.

W 1920 roku w czasie wojny z bolszewikami na terenie Ząbek zorganizowano tymczasowy szpital dla rannych, uczestników bitwy pod Ossowem. Wielu żołnierzy zmarło z powodu odniesionych ran i zostało pochowanych na cmentarzu w Ząbkach. W przeddzień bitwy ksiądz Ignacy Skorupka odprawił mszę świętą na wzgórzu przed kościołem.

W 1927 roku powstał klub sportowy „Ząbkowia”. W związku z częstymi pożarami pustoszącymi Ząbki, w roku 1925 utworzono Ochotniczą Straż Pożarną. Pod koniec lat 30. Ząbki liczyły 3000 mieszkańców. W 1934 roku rozpoczęła działalność agencja pocztowa, a w 1935 roku doprowadzono do części Ząbek elektryczność.

II wojna światowa przerwała budowę szkoły i budowę kościoła parafialnego. Niemiecka okupacja trwała od 14 września 1939 do 13 września 1944 roku.

W roku 1967 Ząbki otrzymały prawa miejskie.

Infrastruktura Miasta[edytuj | edytuj kod]

Tunel drogowy w Ząbkach

Gmina Ząbki w ostatnich latach stała się jednym z krajowych liderów pozyskiwania i wykorzystania środków unijnych na rozwój i modernizację dla miast w Polsce[5]. Wg. danych GUS z 2013 roku Ząbki pozyskały środki unijne o wysokości ponad 60mln zł na rozwój inwestycji. W gminie w 2013 r. 99,6% wydatków majątkowych przeznaczono na cele inwestycyjne. Wydatki majątkowe inwestycyjne stanowiły 34,4% wydatków ogółem budżetu miasta. 31 stycznia 2012 roku miasto Ząbki otrzymało trzy statuetki LIDERA PRO WM dla rozwoju Mazowsza.

Infrastruktura drogowa i piesza[edytuj | edytuj kod]

Miasto wykorzystując pieniądze wywalczone przez samorząd w ramach unijnych środków wybudowało lub zmodernizowało ok. 9km dróg publicznych. Wg. danych GUS z 2013 roku ząbki maja wybudowanych 11km ścieżek rowerowych. Tunel przejazdowy w Ząbkach jest jedną z największych zrealizowanych inwestycji drogowych w Powiecie Wołomińskim. Inwestycja została zrealizowana dzięki współfinansowaniu ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2007 -2012.

Infrastruktura sanitarno-ciepłownicza[edytuj | edytuj kod]

Ząbki są liderem w powiecie(2 miejsce w województwie) pod względem korzystania mieszkańców z dostępu z instalacji kanalizacyjnej. Według danych GUS 2013r. korzysta z tej instalacji 93% mieszkańców. Ząbki są również jednym z liderów pod względem dostępu do sieci gazowych co pokazuje 90% statystyka oraz wysokie miejsce w zestawieniach (2 miejsce w powiecie, 7 miejsce w województwie).

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Ząbki posiadają na swoim terenie 11 przychodni zdrowia, w tym jedna publiczną. Na każdą placówkę przypada średnio 2899 pacjentów. W mieście przy ul. Powstańców pracuje jedyny w okolicy punkt nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Struktura gospodarki Ząbek w głównej mierze oparta jest o prywatne przedsiębiorstwa stanowiące 99,43% wszystkich podmiotów gospodarczych miasta. Główne sektory działalności w Ząbkach to usługi transportowe towarów, handel detaliczny, hurtowy, roboty budowlane, usługi w sektorze IT oraz działalność naukowo-techniczna. Wg. danych GUS z 2013r. miasto zajmuje 1 miejsce w powiecie(15 w województwie) pod względem ilości podmiotów w rejestrze REGON na 10 tys. ludności wynosząc 2479. Próg bezrobocia jest znacznie poniżej progu powiatowego(8,9%) i wynosi 5,7%. W 2015 roku Ząbki stały się pierwszym miastem, które w ramach Programu „Samorządowa Polska” uruchomiły działalność pożyczkową dla nowych i obecnych przedsiębiorstw sektora MŚP. Każdego roku władze miasta organizują tematyczne spotkanie z lokalnymi przedsiębiorcami. Na terenie miasta funkcjonuje Praska Giełda Spożywcza[6].

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W 2013 R.

Podmiot

Podmioty gospodarki narodowej ogółem

w tym w sektorze: rolniczym

przemysłowym

budowlanym

Podmioty gospodarki narodowej na 10 tys. ludności

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na 10 tys. ludności

Powiat

27711

196

3146

3635

1211

977

Gmina

5051

16

446

585

1584

1282

Budżet Miasta[edytuj | edytuj kod]

Dochody miasta w 2014 wyniosły 116 mln zł przy wydatkach 109,8 mln zł. Wg. danych GUS Ząbki są na 1 miejscu w powiecie pod względem dochodów własnych do budżetu gminy. Dochody własne stanowiły w dochodach ogółem budżetu gminy 67,5%. Udział wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w dochodach własnych wyniósł 43,8%.

Dom drewniany w Ząbkach

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • willa, 1918, nr rej.: 1262-A z 10.06.1985
  • willa, 1925, nr rej.: 1331-A z 29.07.1988
  • willa, 1920, nr rej.: A812 z 25.08.2008
  • Zespół budowlany willa "Arkadia" wraz z budynkiem gospodarczym z 1923 roku, nr rej.: A-981 z 30.07.2010[7].

Ludzie związani z Ząbkami[edytuj | edytuj kod]

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Ząbki przechodzi linia kolejowa nr 21 prowadząca z dworca Warszawa Wileńska do Zielonki, na której prowadzony jest wyłącznie ruch podmiejski obsługiwany przez Koleje Mazowieckie. Istnieje przystanek kolejowy Ząbki. Do 3 kwietnia 2012 przystanek w Ząbkach był w pierwszej strefie biletowej jako przystanek graniczny, obecnie w drugiej[9].

Przez miasto przebiega droga wojewódzka 629 kierunek Warszawa – Ząbki – Marki, oraz krzyżują się drogi wojewódzkie:

Przez miasto prowadzą linie autobusowe ZTM Warszawa 145, 199, 345, N62, N66.

Darmowa komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Linie Ząbki-1 i Ząbki-2 to linie darmowe (to jest finansowane tylko z podatków) dla zameldowanych w Ząbkach[10].Linia Ząbki 1 kursuje na trasie Ząbki - c.h. M1 Marki, a Ząbki 2: c.h. M1 Marki - stacja kolejowa PKP Rembertów[11][12].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Głównym animatorem kultury w Ząbkach jest Miejski Ośrodek Kultury, zlokalizowany w dwóch miejscach: w zabytkowej wilii "Alina", której właścicielem był w latach 20­tych XX w. gen. Władysław Sikorski oraz w budynku trybuny głównej, gdzie znajduje się dobrze wyposażona sala widowiskowa wraz z zapleczem.

Bieżąca działalność kulturalna odbywa się poprzez rożne sekcje i koła zainteresowań, takie jak: Pracownia Rysunku i Malarstwa (dzieci, młodzież i dorośli), Studio Teatralne, Warsztaty Ceramiczne, Warsztaty Wokalne, Nauka gry na instrumentach klawiszowych, Nauka gry na gitarze, Klub tańca nowoczesnego "FART", Taniec towarzyski (dzieci i dorośli), Lekcje baletu, Warsztaty Fotograficzne Grupa edukacji Artystycznej (plastyka, rytmika, zabawa w teatr), Plastyka dla dzieci młodszych, Miejsko ­ Parafialny Chór "Cantores Miseriocordiae", Trening pamięci, Klub Seniora "Relaks", Klub Seniora "Retro", Chór Seniora "Złota Jesień". Oprócz codziennych zajęć MOK organizuje wystawy, konkursy i spotkania z artystami. Ważną instytucją kultury jest Miejska Biblioteka Publiczna, która udostępnia księgozbiór i realizuje ciekawe inicjatywy takie jak: spotkania pisarzy z czytelnikami, czy działający przy bibliotece klub dyskusyjny.

Dzięki współpracy Miasta z Praską Giełdą Spożywczą na terenie Ząbek mają miejsce imprezy o zasięgu wojewódzkim, takie jak Dni Produktów Regionalnych "Polskie Smaki".

Imprezy cykliczne organizowane w mieście m. in.:

  • Piknik­ organizowany corocznie przez Towarzystwo Przyjaciół Ząbek o różnej tematyce, odbywający się w czerwcu.
  • Ogólnopolski Festiwal Piosenki Musicalowej im. George'a Gershwina o statuetkę “Funny Face” ­ pierwsza edycja odbyła się w czerwcu 2015 roku.
  • Festiwal Muzyki Chóralnej “Mater Misericordiae” ­ po raz pierwszy zorganizowany w 2005 roku. Odbywa się w czerwcu.
  • Obchody rocznic Powstania Warszawskiego
  • Obchody rocznic Bitwy Warszawskiej 1920
  • Grudniowe Betlejemskie Światełko

Sport i Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji, który organizuje zajęcia w sekcjach:

  • Piłka nożna
  • Koszykówka
  • Szermierka
  • Sporty Walki
  • Badminton i tenis stołowy
  • Gimnastyka i akrobatyka
Trybuna stadionu "Dolcan Arena" w Ząbkach

Dolcan Arena oraz I ligowy klub Piłkarski Dolcan Ząbki[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje I ligowy klub piłkarski Dolcan Ząbki, który ma swoją siedzibę na zmodernizowanym stadionie "Dolcan Arena" przy ul. Słowackiego 21. Całkowita pojemność stadionu wynosi 2100 miejsc, z czego większość jest zadaszona.

Budynek Miejskiego Centrum Sportu w Ząbkach

Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji[edytuj | edytuj kod]

Miasto Ząbki od 2014 roku dysponuje rekreacyjnym obiektem sportowym, współfinansowanym dzięki funduszom unijnym pozyskanym na rozwój w latach 2007-2012. W skład kompleksu Turystyczno-Rekreacyjno-Sportowego Wchodzą:

  • basen pływacki 25 metrowy
  • basen do nauki pływania
  • brodzik dla dzieci
  • basen z jacuzzi i hydromasażem
  • zjeżdżalnia wodna
  • zespół odnowy biologicznej
  • kręgielnia, korty squash, bar
  • widownia na 300 osób
  • parking podziemny

Miasto jest organizatorem wielu sportowych imprez cykliczny m.in.:

  • Majowy bieg "Polska Biega"
  • Turniej badmintonowy o Puchar Burmistrza
  • Turniej tenisa stołowego o Puchar Burmistrza
  • Turniej Piłki Nożnej o Puchar Burmistrza
  • Bieg 11 listopada

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Marki, m.st. Warszawa, Zielonka

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]