Zębalowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zębalowa
Ilustracja
Widok z Lubonia Małego
Państwo  Polska
Pasmo Beskid Wyspowy, Karpaty
Wysokość 854 m n.p.m.
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się czarny trójkącik z opisem „Zębalowa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się czarny trójkącik z opisem „Zębalowa”
Ziemia49°42′34,5″N 19°54′29,5″E/49,709583 19,908194
Tabliczka na szczycie
Jedna ze stacji Kalwarii Tokarskiej

Zębalowa – rozległy szczyt (854 m) oraz masyw górski w Beskidzie Wyspowym[1], w polskich Beskidach Zachodnich.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

W nazewnictwie miejscowej ludności góra ma wiele nazw. Mieszkańcy Łętowni nazywają ją Zębolową, mieszkańcy TokarniGolcem, zaś mieszkańcy Krzczonowa, Lubnia, Krzeczowa i TenczynaKlimasem. Nazwa Zębolowa pochodzi od roli Zębolowej, Golec – od wylesionych niegdyś stoków, a Klimas – prawdopodobnie od dość częstego w Lubniu nazwiska Klimas[2]. Nazwę zniekształcili kartografowie austriaccy, nazywając główny wierzchołek Zembalową, a jeden z krótkich grzbietów – Cymbałową. Nazwę Klimas przenieśli na zakończenie głównego grzbietu, a Golec na północno-zachodni grzbiet[2].

Popularny przewodnik po Beskidach Władysława Krygowskiego stosował nazwę Zębalowa z wysokością 859 m. Autor zauważał tu, że „Nazwa szczytu wydaje się być przekręceniem nazwy Sobalowa, nawiązującej do nazwiska”[3]. Tę samą nazwę Zębalowa stosował nieco później w swych przewodnikach Andrzej Matuszczyk[4]. W najbardziej aktualnym przewodniku po Beskidzie Wyspowym autorstwa Dariusza Gacka występuje Zembolowa z kotą 858. Autor podaje, że „Używana w Łętowni nazwa Zembolowa pochodzi od roli (osiedla), na której gruntach leży główny wierzchołek.”[5]

Dawniejsze mapy Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych stosowały nazwę Zębalowa z kotą 860[6] lub Zębalowa z kotą 858[7]. Aktualna mapa Geoportalu podaje nazwę Zębalowa i wysokość 854,2 m[1], mapa Compassu nazwę Zębolowa i wysokość 858 m[8],[9].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Masyw Zębalowej leży w północno-zachodniej części Beskidu Wyspowego. Tworzy wyraźną "wyspę", otoczoną niemal całkowicie dolinami trzech rzek: Krzczonówki, Raby i Smugawki[8]. Jedynie po stronie południowo-zachodniej opada do płaskowyżu Naprawy. Masyw Zębalowej w większości porasta las, jedynie podnóża zajęte są pod pola uprawne i zabudowania. Zębalowa wznosi się nad miejscowościami: Krzczonów, Lubień, Krzeczów, Łętownia i Tokarnia.

W skład masywu Zębalowej wchodzą również m.in: Leśniakówka (702 m), Cymbałowa (823 m), Urbania Góra (674 m), Pawlikowa (596 m), Cyrla (666 m), Surgowa (562 m), Chobocia Góra (579 m), Hola (666 m)[8].

W północno-zachodnich stokach Urbaniej Góry znajduje się Kalwaria Tokarska[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym miejscowość Lubień była dość popularnym ośrodkiem wypoczynkowym i turystycznym. Turyści zwiedzający Zębalową znajdywali na kamieniach wyryte tajemnicze znaki. Uważano, że są to znaki dawnych poszukiwaczy skarbów. Naukowe badania przeprowadzone w latach 1930 przez Stanisława Leszczyckiego wykazały, że są to tylko znaki graniczne właścicieli gruntów. Znalazł 17 takich kamieni granicznych z wykutymi krzyżami, gwiazdkami, inicjałami i datami[2].

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny żółty Lubień – Klimas – Zębalowa – Krzeczów. Czas przejścia: 3:40 h, ↓ 3:30 h
szlak turystyczny czarny Tokarnia – Kalwaria Tokarska – Zębalowa. Czas przejścia: 1:45 h, ↓ 1:30 h

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2017-04-08].
  2. a b c d Dariusz Dyląg, Piotr Sadowski: Beskid Myślenicki. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005. ISBN 83-89188-41-4.
  3. Krygowski Władysław: Beskidy Śląski – Żywiecki - Mały i Makowski (część zachodnia), wyd. III poprawione i uzupełnione, Sport i Turystyka, Warszawa 1974, s. 474
  4. np. Andrzej Matuszczyk: Beskid Średni. Przewodnik turystyczny, seria Górskie szlaki turystyczne PTTK. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1984, s. 60, 62 i in. ​ISBN 83-7005-019-0​.
  5. Dariusz Gacek: Beskid Wyspowy. Przewodnik, wyd. II, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2020, s. 364. ​ISBN 978-83-8122-025-5​.
  6. np. Okolice Krakowa. Mapa turystyczna 1:200 000. Warszawa: PPWK, 1974.
  7. np. Beskid Wyspowy. Mapa turystyczna 1:125 000. Warszawa – Wrocław: PPWK, 1982.
  8. a b c Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  9. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
Widok na Zębalową z grzbietu Koskowej Góry
Widok na Zębalową z grzbietu Koskowej Góry