Zabezpieczenie społeczne

Zabezpieczenie społeczne – ogół zinstytucjonalizowanych świadczeń materialnych i niematerialnych, które mają na celu zagwarantowanie oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb wszystkim członkom danej społeczności.

Rozwinęło się po II wojnie światowej, mimo tego że u schyłku XIX wieku funkcjonowały już jego elementy.

Głównym celem stworzenia systemu zabezpieczenia społecznego było zapewnienie członkom danego społeczeństwa zarówno bezpieczeństwa socjalnego, jak i bezpieczeństwa przed różnymi rodzajami ryzyka socjalnego takimi jak macierzyństwo, zgon żywiciela rodziny, starość, utrata zatrudnienia czy niezdolność do pracy lub służby zawodowej ze względów zdrowotnych.

W celu realizacji zabezpieczenia społecznego konieczne jest funkcjonowanie instytucji opieki społecznej, która jest powoływana przez państwo lub władze terenowe.

Zabezpieczenie społeczne realizowane jest za pomocą trzech metod: ubezpieczeniowej, zaopatrzeniowej i filantropijnej. Uwzględniając aspekt administracyjno-finansowy, można wskazać na metodę ubezpieczeniową, zaopatrzeniową i pomoc społeczną^[1].

System zabezpieczenia społecznego w Polsce

System zabezpieczenia społecznego w Polsce obejmuje trzy elementy: ubezpieczenie społeczne, ochronę zdrowia oraz pomoc społeczną^[2].

Głównym aktem prawnym stanowiącym o zabezpieczeniu społecznym jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., gwarantująca prawo do zabezpieczenia społecznego poprzez zapewnienie szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i w podeszłym wieku, udzielenia pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, społecznej, zwłaszcza rodzinom wielodzietnym, niepełnym oraz do udzielenia pomocy matkom przed, jak i po urodzeniu dziecka oraz prowadzenie polityki sprzyjającej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, przeciwdziałania bezdomności, wspierania rozwoju budownictwa socjalnego^[2].

System ubezpieczeń społecznych z których finansowana jest pomoc państwa w zakresie zapewnienia dostępu do bezpłatnej ochrony zdrowia oraz świadczeń pomocowych określa kilka ustaw, w tym m.in. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887) oraz ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118), ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 1999 r. Nr 60, poz. 636 z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. 2002 r. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.)^[2].

W zakresie pomocy społecznej głównym aktem prawnym jest ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.)^[2]. Do tej ustawy obowiązuje szereg aktów wykonawczych (najczęściej rozporządzeń Ministra Pracy i Polityki Społecznej)^[2]. Ustawa określa zasady funkcjonowania systemu pomocy oraz wskazuje formy pomocy w tym zakresie, zarówno pieniężne (określa rodzaje zasiłków, kryterium dochodowe, wysokości świadczeń i zasady ich waloryzowania), jak i niepieniężne (praca socjalna, opłacanie składek na ubezpieczenie, pomoc rzeczowa, udzielanie schronienia, zapewnienie ubrania, posiłku, poradnictwo specjalistyczne, interwencja kryzysowa, świadczenie usług opiekuńczych)^[2].

Wśród głównych form zabezpieczenia społecznego możemy wyróżnić:

pracę socjalną
świadczenia pomocy społecznej,
świadczenia ubezpieczenia zdrowotnego oraz świadczenia zdrowotne dla osób nieubezpieczonych uprawnionych do świadczeń,
świadczenia ubezpieczeń społecznych (w tym ubezpieczeń społecznych rolników) albo zaopatrzenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego,
świadczenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych
świadczenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
świadczenia z Funduszu Pracy
świadczenia z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej
świadczenia z Funduszu Kościelnego
świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego
świadczenia z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych
świadczenia z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej
świadczenia z dochodu gminy pochodzącego z opłat za korzystanie z zezwoleń na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych
świadczenia z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus
niektóre ubezpieczenia osobowe i majątkowe, które są obowiązkowe albo w przypadku których wprowadzono dopłaty lub preferencje podatkowe
fundusze gwarancyjne: Turystyczny, Ubezpieczeniowy, Bankowy i Deweloperski
Fundusz Gwarancyjny Krajowej Izby Rozliczeniowej
System rekompensat Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych
System gwarantowania rozliczeń transakcji KDPW_CCP
Fundusz Gwarancyjny Izby Rozliczeniowej i Rozrachunkowej IRGiT
System zabezpieczeń transakcji Giełdowej Izby Rozrachunkowej IRGiT
dopłaty do kredytów mieszkaniowych i studenckich
towarzystwa budownictwa społecznego i społeczne inicjatywy mieszkaniowe
lokale socjalne
rekompensaty z tytułu realizacji uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego
rentę socjalną
rentę strukturalną
inne zasiłki
bezpieczeństwo socjalne
stypendia.

Przypisy

↑ Walczak Damian: Uwarunkowania funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego rolników w Polsce. Toruń 2011, Dom Organizatora TNOiK, ISBN 978-83-7285-590-9, s. 31.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f NicolòN. Triacca NicolòN. i inni, Modele zabezpieczenia społecznego w wybranych krajach europejskich, Stowarzyszenie „Centrum Wspierania Edukacji i Przedsiębiorczości”, 2015, s. 7, ISBN 978-83-938774-6-1 .

[1] Walczak Damian: Uwarunkowania funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego rolników w Polsce. Toruń 2011, Dom Organizatora TNOiK, ISBN 978-83-7285-590-9, s. 31.

[Modele-2] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f NicolòN. Triacca NicolòN. i inni, Modele zabezpieczenia społecznego w wybranych krajach europejskich, Stowarzyszenie „Centrum Wspierania Edukacji i Przedsiębiorczości”, 2015, s. 7, ISBN 978-83-938774-6-1 .

[1]

[2]