Zabrzeż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zabrzeż
Kościół w Zabrzeży
Kościół w Zabrzeży
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Łącko
Liczba ludności 1123[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0446925
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zabrzeż
Zabrzeż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zabrzeż
Zabrzeż
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Zabrzeż
Zabrzeż
Ziemia 49°32′37″N 20°23′44″E/49,543611 20,395556

Zabrzeżwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Łącko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj]

Wieś jest położona u ujścia Kamienicy Gorczańskiej do Dunajca, na pograniczu trzech pasm górskich: Beskidu Wyspowego (tereny po północnej stronie Kamienicy), Gorców (po południowej stronie Kamienicy) i Beskidu Sądeckiego (po wschodniej stronie Dunajca). Na obydwu zboczach doliny Kamienicy znajdują się liczne wzniesienia: Byniowa (688 m) z doskonałym widokiem na Tatry i Beskidy; Twarogi (845 m), Koziarnia (609 m) z szeroką panoramą szczytów Beskidu Wyspowego, Beskidu Sądeckiego i Pienin oraz Babia Góra (460 m).

W Zabrzeży znajduje się ważne skrzyżowanie, na którym droga łącząca „zakopiankę” z doliną Dunajca (Lubień-Mszana-Szczawa-Kamienica-Zabrzeż) łączy się z drogą z Nowego Sącza do Krościenka i Szczawnicy.

Zarys historii[edytuj]

Na spłaszczonym wierzchołku Babiej Góry znajdują się ślady grodziska z ostatniej fazy kultury łużyckiej, najdalej wysuniętego na południe w dolinie Dunajca.

Najstarsze ślady osadnictwa odkryto na Babiej Górze (446 m):

  • grodzisko z okresu kultury łużyckiej (III okresu brązu: 1200-1000 r. p.n.e.) oraz wczesnej epoki żelaza (okres halsztacki)
  • powtórne osadnictwo na Babiej Górze miało miejsce w czasie krakowskiej fazy osadniczej (XII-XIII w.); po XIII w. wzniesiono tu niewielki zamek obronny otoczony murem kamiennym; na szczycie od strony wschodniej widać wyraźne ślady głębokiej średniowiecznej suchej fosy
 Osobny artykuł: Zamek w Zabrzeży.

Rejon Zabrzeży należał najpierw do księcia krakowskiego, potem – w wyniku zapisu wieczystego – przejęła go Kinga, żona Bolesława Wstydliwego. Najstarsza wzmianka o samej wsi datuje się na rok 1312. Według legendy w początkach XVII w., w czasie wojen z Portą Osmańską, osadzono tu jeńców tureckich, mile byli tu też przyjmowani okoliczni zbójnicy.

Zabrzeż, wraz z sąsiednimi wsiami będącymi obecnie jej przysiółkami (Wietrznica, Boczów i Byniowa), weszła do klucza wsi należących do starosądeckiego klasztoru klarysek i pozostawała w nim aż do okresu rozbiorów. W latach 1855-1867 Zabrzeż należała do powiatu krościeńskiego. Wówczas to zarządcami Zabrzeży, podobnie jak pobliskiej Kamienicy, była rodzina Szalayów, właściciele i twórcy uzdrowiska Szczawnica.

Zabrzeż obecnie[edytuj]

Zabrzeż to duża wieś letniskowa (1122 mieszkańców). Miejscowość turystyczna i duży ośrodek sadownictwa; podobnie jak w sąsiednim Łącku uprawia się tu przede wszystkim jabłonie i śliwy. Warto zobaczyć stojącą koło szkoły dwukondygnacyjną kapliczkę, która w dawnych wiekach służyła podobno również jako punkt ostrzegawczy – w razie zagrożenia rozpalano wokół niej ogniska. Ciekawym miejscem jest bez wątpienia tzw. Babia Góra, grodzisko z okresu kultury łużyckiej i z okresu halsztackiego. Wznosi się ona 85 m nad wsią, a jej nazwa ma pochodzić od pewnej staruszki mieszkającej tu w XV stuleciu. Kobieta była ponoć życzliwej natury i pomagała ludziom, toteż w 500 rocznicę jej śmierci wystawiono na górze krzyż. Zabrzeż jest jednym z ośrodków kultury ludowej Sądecczyzny.

W Zabrzeży-Wietrznicach, w korycie Dunajca, znajduje się jedyny w Polsce sztuczny tor kajakowy przeznaczony do sportu wyczynowego, umożliwiający pełne treningi kadry narodowej seniorów i juniorów. Organizowane są tutaj najwyższej rangi międzynarodowe zawody w kajakarstwie górskim, takie jak Mistrzostwa Europy czy Mistrzostwa Świata.

Z Zabrzeży wywodzą się liczni artyści i twórcy ludowi, m.in.:

  • Antoni Kurzeja – badacz dziejów wsi, autor książki Z rodzinnych stron Mikołaja Zyndrama wodza spod Grunwaldu, Brody 1910
  • Jan Bucyk (1915-1976) – nauczyciel, artysta malarz, jego obrazy zdobią sale Urzędu Gminy w Łącku
  • Stanisław Klimek (1906-1985) – poeta ludowy, autor licznych wierszy głoszących piękno łąckiej przyrody
  • Dominik Konopka (1926-1990) – artysta rzeźbiarz, autor licznych rzeźb w drewnie o tematyce sakralnej
  • Franciszek Janc – artysta ludowy, twórca strojów górali łąckich, zdobywca licznych nagród i wyróżnień

Urodziła się też tutaj siostra Celestyna Faron NMP NP (Katarzyna Stanisława Faron) beatyfikowana w gronie 108. błogosławionych męczenników.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy