Zaburzenia urojeniowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zaburzenie urojeniowe
ICD-10 F22.0
DSM-IV 297.1
MeSH D010259

Zaburzenia urojeniowe (dawniej paranoja prawdziwa, obłęd, z grec. ἡ παράνοια „szaleństwo”, obłęd, παρά „obok, poza” i νοῦς „rozum, sens”) – rzadkie zaburzenie psychiczne z grupy psychoz, w przebiegu którego chory doświadcza urojeń, bez współwystępujących poważnych zaburzeń myślenia, nastroju, omamów bądź wyraźnego spłycenia afektu[1][2]. Struktura osobowości osoby dotkniętej tym zaburzeniem pozostaje zachowana. Urojenia mogą być usystematyzowane, możliwe do zaistnienia (np. dotyczące bycia napadniętym, zdrady partnera[3]) bądź irracjonalne[2]. Pomimo występowania urojenia bądź urojeń, ludzie dotknięci zaburzeniem urojeniowym nadal mogą angażować się towarzysko i prawidłowo funkcjonować, a ich zachowanie wcale nie musi odbiegać od normy[4]. Jednakże zmaganie się z pomysłami podsuwanymi przez urojenia może mieć także negatywny wpływ na każdy aspekt ich życia[4].

Do postawienia diagnozy konieczne jest, by omamy słuchowe i wzrokowe nie były zbyt nasilone, jednak omamy węchowe i dotykowe powiązane tematycznie z urojeniem mogą być obecne[2]. Urojenia nie mogą być wywołane przez narkotyki, leki bądź chorobę ogólnoustrojową, a ponadto zaburzenie urojeniowe nie może być zdiagnozowane u osoby, u której uprzednio prawidłowo zdiagnozowano schizofrenię. Urojenia mogą wystąpić także w przebiegu wielu innych chorób psychicznych, zwłaszcza w innych zespołach psychotycznych. Osoba z zaburzeniami urojeniowymi może być wysoko funkcjonująca w codziennym życiu[5][6].

Zarówno twórcy DSM-V jak i psycholodzy są zgodni co do tego, że osobiste przekonania powinny być poddawane ocenie z wielkim szacunkiem dla kulturowych i religijnych odmienności, ponieważ wierzenia szeroko akceptowane przez niektóre kultury mogą być uznane za urojenia przez inne społeczności[7].

Zarówno w klasyfikacji ICD-10 jak i DSM-V odchodzi się od stosowania określenia "zespół paranoiczny" na zaburzenia urojeniowe (w obecnej klasyfikacji ICD-10 są one określane jako uporczywe zaburzenia urojeniowe)[8]. Według najnowszej nomenklatury słowo "paranoja" odnosi się wyłącznie do zaburzeń o charakterze przekonań i urojeń prześladowczych. Z tego też powodu przymiotnik "paranoiczny" powinien być stosowany tylko do opisu usystematyzowanych, możliwych do zaistnienia urojeń prześladowczych[9], a "paranoidalny" - do opisu irracjonalnych urojeń prześladowczych (np. jako elementu schizofrenii paranoidalnej)[9].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Czasem na podstawie tematu urojeń, u pacjenta można postawić diagnozę specyficznego typu zaburzenia urojeniowego. DSM wymienia 7 typów urojeń[10]:

  • Urojenia erotyczne (erotomania) – urojenie, że inna osoba, najczęściej o wysokim statusie społecznym, jest zakochana w osobie dotkniętej urojeniem. Chory może nawet złamać prawo, byle tylko móc skontaktować się z upragnioną osobą.
  • Urojenia wielkościowe (megalomania) – urojenie bycia kimś niezwykle ważnym, potężnym, nieprzeciętnie inteligentnym, poczucie bycia sławnym i znanym przez wszystkich.
  • Urojenia zazdrości – rojenie, że partner seksualny chorego jest niewierny, pomimo że to nieprawda. Pacjent może podążać za partnerem, sprawdzać jego wiadomości, e-maile, połączenia telefonicznie, itp. próbując dowód zdrady.
  • Urojenia prześladowcze – wiara w to, że osoba chora (bądź ktoś z jej bliskiego otoczenia) jest taki czy inny sposób prześladowana. Pacjent wierzy, że został otruty, jest śledzony, doznał obrażeń ciała, jest nękany itp. Może szukać "sprawiedliwości" zgłaszając sprawy do sądu, zabezpieczać się przed "prześladowcami" bądź nawet zachowywać się w stosunku do podejrzewanych osób agresywnie.
  • Urojenia zaburzeń somatycznych – urojenia, że osoba cierpi na jakąś chorobę bądź ma znaczny defekt fizyczny.
  • Urojenia mieszanego typu – urojenia łączące w sobie opisy kilku z powyższych typów urojeń, lecz żaden z nich nie jest dominujący.
  • Urojenia innego typu – których nie da się przyporządkować do żadnej z powyższych kategorii[10].

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Poniższe symptomy mogą wskazywać na obecność zaburzeń urojeniowych u chorego[11]:

  1. Pacjent wykazuje niezachwianą wiarę bądź przekonanie w pewną ideę, pomimo że przedstawiane mu dowody jasno pokazują, że nie ma racji.
  2. Ta idea ma nadmierny wpływ na życie pacjenta i z powodu jej niewytłumaczalnej wagi zaburza jego codzienne funkcjonowanie.
  3. Pomimo głębokiego przekonania chorego, że ma rację, często pacjent zapytany o swoje przekonania staje się podejrzliwy i niechętny do dzielenia się swoimi przemyśleniami.
  4. Osoba taka często jest pozbawiona poczucia humoru i jest przewrażliwiona, zwłaszcza gdy mowa jest o jej wierzeniu
  5. Nieważne, jak bardzo nieprawdopodobne jest to, co według pacjenta on sam doświadcza, chory niczego nie kwestionuje
  6. Próba podważenia przekonania pacjenta może skutkować nieproporcjonalnie silną reakcję emocjonalną, często połączoną z nadmierną irytacją a nawet agresją. Pacjent nie akceptuje innych opinii
  7. Idea z reguły nie pasuje środowiska społecznego, kulturowego i religijnego pacjenta
  8. Pacjent poświęca swojemu przekonaniu zbyt wiele czasu i emocji, przytłaczając wszystkie inne elementy jego osobowości
  9. Urojenia, gdy pacjent działa zgodnie z nimi, często prowadzą do nienormalnych bądź nietypowych dla pacjenta zachowań, ale są zgodne z jego urojonymi przekonaniami
  10. Osoby, które znają chorego, twierdzą, że jego wierzenia i zachowanie są dziwne i niespotykane.

Dla zaburzeń urojeniowych dodatkowo jest charakterystyczne[11]:

  1. Jest to główne zaburzenie dotykające pacjenta
  2. Zaburzenie jest stabilne i charakteryzuje się występowaniem urojeń, których pacjent jest uczepiony z nieprawdopodobnym uporem
  3. Choroba jest przewlekła i zwykle trwa do końca życia
  4. Urojenia mają logiczną konstrukcję i są wewnętrznie spójne
  5. Urojenia nie są sprzeczne z zasadami logiki i na ogół pacjent nie wykazuje zaburzeń zachowania. Jeśli występują patologiczne zachowania, są bezpośrednio związane z urojeniowymi przekonaniami.
  6. Pacjent wykazuje podwyższoną skłonność do wiązania wszystkiego ze swoją osobą. Wydarzenia, które dla innych pozbawione są znaczenia, dla chorego mają olbrzymią wagę i na ogół atmosfera podczas poruszania tematu urojeń jest napięta.

Należy jednak mieć na uwadze, że jeśli jakaś osoba negując prawdę, doprowadzi do stanu, w którym ofiara ma wątpliwości co do własnej percepcji i nie jest pewna, czy jej myśli nie są urojeniami, mamy do czynienia z tzw. gaslightingiem.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zaburzenia urojeniowe są w medycynie rozpoznawane dość rzadko, jednak wielu autorów skłania się ku przypuszczeniu, że jest to stan patologiczny występujący znacznie częściej, niż wynika to z oficjalnych statystyk. Wynika to z tego, że w chorobie tej doznawane przez chorego urojenia są na tyle prawdopodobne, że otoczenie traktuje to raczej jako cechę charakteru, niż chorobę. Można pokusić się o stwierdzenie, że każdy zna jakąś osobę, która ma pewne poglądy nie oparte na żadnych przesłankach, które podzielałoby otoczenie i w tych poglądach jest niewzruszona. Choć wszyscy wokół uważają, że poglądy tej osoby są niezwykłe, to jednak wskutek częstego faktu, że człowiek ten właściwie wypełnia swoje role społeczne (pracownika, ojca/matki, kolegi itp.) urojenia paranoiczne nie są uważane przez innych za chorobowe.

Reakcja paranoiczna czasem dotyka osoby głuche i niedosłyszące (zaburzenia homilopatyczne), u których zaburzenie powoduje zła komunikacja z innymi osobami, niepewność co do ich intencji. Reakcji sprzyjają także zaburzenia osobowości, sytuacja nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego, nadużywanie alkoholu, izolacja (np. więzienna, przez barierę językową, w trakcie samotnych, wielomiesięcznych wypraw).

Różnicowanie[edytuj | edytuj kod]

Schizofrenia – zespół, w którym urojenia nie tworzą spójnego systemu, często są to urojenia wpływu lub owładnięcia. Występują również halucynacje, zaburzenia jaźni i toku myślenia. Ponadto u pacjenta występują dodatkowo objawy negatywne takie jak deficyty myślenia, uczuć i motywacji, wahania nastroju i inne. Jednym z typowych objawów towarzyszących schizofrenii jest automatyzm psychiczny (Zespół Kandinskiego-Clérambaulta), który łączy cechy zaburzeń urojeniowych, przede wszystkim urojenia kierowania i owładnięcia, z automatyzmami psychicznymi takimi jak:

  • automatyzm asocjacyjny, dotyczący toku i treści myślenia
  • automatyzm kinestetyczny, dotyczącej sfery ruchowej pacjenta
  • automatyzm cenestopatyczny, dotyczący poczucia oddziaływania na narządy wewnętrzne pacjenta.

Zaburzenia schizoafektywne – W epizodzie chorobowym jednocześnie występują zarówno objawy psychotyczne, jak i afektywne (o co najmniej umiarkowanym nasileniu).

Depresja psychotyczna (Epizody depresji z objawami psychotycznymi) – ciężki epizod depresji, przebiegający z silnie obniżonym, depresyjnym nastrojem, do którego dołączają urojenia i omamy (podobne do występujących w schizofrenii). Może wystąpić w przebiegu zarówno choroby afektywnej jednobiegunowej jak i dwubiegunowej[12].

Osobowość paranoicznazaburzenie osobowości, w którym występuje chłód emocjonalny, wycofywanie się z kontaktów z innymi, wrogość, nadmierna podejrzliwość, nadmierna wrażliwość na lekceważenie i krytykę, niezdolność do wybaczania urazy.

Parafrenia (zespół parafreniczny) – praktycznie już nieużywany termin definiowany jako zespół urojeniowy z urojeniami o strukturze pośredniej między zaburzeniami urojeniowymi a schizofrenią paranoidalną, przy względnie zintegrowanej osobowości[13][14] lub jako kategorię zbliżoną do schizofrenii o bardzo późnym początku[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Semple.David."Oxford Hand Book of Psychiatry" Oxford Press. 2005. strona 230
  2. a b c American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, (5th ed., text revision). Washington, DC: American Psychiatric Association.
  3. Hales E and Yudofsky JA, eds, The American Psychiatric Press Textbook of Psychiatry, Washington, DC: American Psychiatric Publishing, Inc., 2003
  4. a b Winokur, George."Comprehensive Psychiatry-Delusional Disorder"American Psychiatric Association. 1977. strona 513
  5. Emre Bora, Murat Yucel, Christos Pantelis, Cognitive functioning in schizophrenia, schizoaffective disorder and affective psychoses: Meta-analytic study, „British Journal of Psychiatry”, 195 (6), 2009, s. 475–482, DOI10.1192/bjp.bp.108.055731, PMID19949193.
  6. Jolanta Zanelli i inni, Specific and Generalized Neuropsychological Deficits: A Comparison of Patients with Various First-Episode Psychosis Presentations, „The American Journal of Psychiatry”, 167 (1), 2010, s. 78–85, DOI10.1176/appi.ajp.2009.09010118, PMID19952077.c?
  7. Shivani Chopra (2018-11-16). "Delusional Disorder". eMedicine.
  8. Joanna Borowiecka-Kluza, Zaburzenia urojeniowe, 2013 [dostęp 2020-04-22].
  9. a b Marek Jarema, Bogdan Barbaro, Psychiatria : podręcznik dla studentów medycyny, wyd. Wyd. 2 uaktualnione i rozsz, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2016, ISBN 978-83-200-5022-6, OCLC 939908303 [dostęp 2020-04-22].
  10. a b http://www.health.am/psy/delusional-disorder Delusional Disorder.
  11. a b Alistair Munro, Delusional disorder : paranoia and related illnesses, Cambridge: Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-511-01742-1, OCLC 51202866 [dostęp 2020-04-23].
  12. Dr n. med. Radosław Magierski, Depresja psychotyczna – wątpliwości dotyczące jej natury i istoty, „Psychiatria po Dyplomie” (06), 2014 [dostęp 2020-04-23].
  13. A.V. Ravindran, L.N. Yatham, A. Munro. Paraphrenia redefined. „Canadian Journal of Psychiatry”. 44 (2), s. 133–137, 1999. DOI: 10.1177/070674379904400202. PMID: 10097832. 
  14. L. Pelizza, F. Bonazzi. What′s happened to paraphrenia? A case-report and review of the literature. „Acta Biomedica”. 81 (2), s. 130-140, 2010. PMID: 21305878. 
  15. Casanova M. F.. The pathology of paraphrenia. „Current Psychiatry Reports”. 12, s. 196-201, 2010. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Rybakowski, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka: Psychiatria. Podstawy psychiatrii. T. 1. Wrocław: Elsevier, Urban & Parner, 2010. ISBN 978-83-7609-102-0.
  • Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007. ISBN 978-83-60608-12-8.
  • Stanisław Pużyński: Leksykon psychiatrii. Warszawa: PZWL, 1993. ISBN 83-200-1712-2.
  • ICD-10. V rozdział. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne.. Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2000. ISBN 83-85688-25-0.

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.