Zagórze (Kielce)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzielnice i osiedla Kielc, Zagórze znajduje się na mapie między nr 41 a 42
Widok z kieleckiego Zagórza
Źródełko w Zagórzu
Krzyże przydrożne w Zagórzu Górnym
Rzeczka Zagórka

Zagórze - część[1][2] Kielc położona we wschodniej części miasta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki Zagórza sięgają XI w. Od 1084 r. stanowiło podstawę uposażenia Kościoła św. Wojciecha w Kielcach. Już od 1271 r. znane jest funkcjonowanie starej "drogi publicznej" z Kielc do Krakowa, która wówczas przechodziła przez Zagórze[3]. W 1405 r. prałat scholastyk kielecki Piotr za zgodą kapituły kieleckiej sprzedał sołectwo w Zagórzu kmieciowi Janowi Czostkowi. W 1426 r. król Władysław Jagiełło dekretem wydanym w Sandomierzu przenosi całą wieś Zagórze z prawa polskiego na niemieckie (magdeburskie). Mieszkańcy wówczas podlegali sołtysowi, który był zależnym od scholastyków. Wszystkie sprawy kryminalne i gardłowe (sprawa pociągająca za sobą karę śmierci) sołtys sądził wykonując wyroki zatwierdzane przez prałata scholastyka[4]. Sołtys miał prawo karania śmiercią złoczyńców, którą według tradycji ludu karę tę skazani ponosili na szubienicy, którą w Zagórzu niekiedy malowano dla okazania skazanemu mniejszej pogardy[5]. W połowie XV w. Zagórze stanowiące pierwotnie uposażenie plebana kieleckiego, przeszło następnie na własność scholastyków kieleckich. Mieli oni tu swój dwór, folwark trzypolowy , pasieki, łąki i dwie sadzawki. Według danych z XVI wieku Zagórze należało wtedy do scholasterii kieleckiej. W 1827 roku było 42 domów oraz 273 mieszkańców[6]. W 1921 roku było 98 domów oraz 585 mieszkańców[7]. We wrześniu 1871 roku pożar zniszczył wszystkie budynki dworskie we wsi[8].

Do 1954 roku administracyjnie należało do gminy Dyminy. W latach 1954-1972 do Gromady Zagórze siedzibą GRN w Zagórzu. W latach 1973-76 do gminy Suków.

W połowie października 1979 roku Zagórze zostało przyłączone do Kielc z gminy Masłów[9].

Pochodzenie nazwy i podział Zagórza[edytuj | edytuj kod]

Nazwę Zagórze nadali zapewne ludzie wcześniej osiedleni w Kielcach, bowiem w kierunku Kielc w tamtym czasie tylko Zagórze było położone za górą[3]. Jest to nazwa topograficzna, wskazująca na usytuowanie w terenie. Natomiast człon Dworskie informuje o dawnej przynależności do dworu, a człon Górne wskazuje, że ta część położona jest wyżej od pozostałych[9].

Zagórze dzieli się na cztery części:

  • Zagórze
  • Zagórze Dworskie
  • Zagórze Górne
  • Zagórze - Zastawie[1]

Główne ulice to Zagórska, Prosta i Prochownia[10].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Zagórza znajduje się drewniany zabytkowy Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (pierwotnie pw. MB Częstochowskiej) z 1865 r. fundacji ks. Józefa Ćwiklińskiego, należący do parafii pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Mójczy[11]. Wcześniej była to kaplica którą rozbudowano w 1982 r. o aneks, przebudowano również wnętrze. Obok usytuowana jest dzwonnica murowana, piętrowa z 1990 r.[12]. Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.404 z 15.01.1957 i z 28.10.1971)[13].

Na ul. Prostej znajdują się także przydrożne krzyże z końca XIX w.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Z tutejszych wzgórz będących wschodnim zakończeniem Pasma Kadzielniańskiego można zobaczyć piękną panoramę Kielc i kilku pasm Gór Świętokrzyskich. Na wschodnim zboczu wzniesienia w okolicy kościoła w miejscu gdzie znajdował się kiedyś kamieniełom odsłonięte są wapienie z okresu dewonu. W pobliżu ulic Prostej i Prochowni na łące znajduje się źródełko i wypływający z niego mały strumyk. Drugie źródełko znajduje się tuż przy ul.Prochownia w rejonie skrzyżowania z ulicą Zagórską. Przez Zagórze-Zastawie w okolicy ul. Wikaryjskiej przepływa niewielka rzeczka Zagórka, która po południowej stronie przepustu drogowego pod ul. Prostą ma urokliwy kręty przebieg, jest to równocześnie tym miejscu naturalna granica Kielc z gminą Daleszyce. W pobliżu znajduje się również zalew Mójcza. Nieopodal Zagórza Górnego znajduje się dawny kamieniołom, obecnie rezerwat przyrody Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego, na którego terenie zlokalizowane jest Centrum Geoedukacji.

Szlaki[edytuj | edytuj kod]

Przez Zagórze przebiega:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na Zagórze kursują następujące linie autobusowe MPK Kielce:

  • 8 - Ślichowice - Zagórze (kościół), Mójcza
  • 19 - Bolechowice - Zagórska (pętla)
  • 21 - Kolberga - Zagórze (kościół)
  • 28 - Jaworznia - Zagórska (pętla)
  • 37 - Batalionów Chłopskich - Zagórska (pętla)
  • 109 - Szajnowicza - Iwanowa / Puscha - Zagórze (kościół)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju), integralne części miasta Kielce
  2. Kielce nie posiadają jednolitego, usankcjonowanego ustawą podziału administracyjnego, stąd nazwanie Zagórza osiedlem lub dzielnicą może prowadzić do błędu
  3. a b Jan Pazdur: Dzieje Kielc do 1863 roku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1967.
  4. Jacek Pycia: Nad Silnicą. Kielce: Drukarnia Jana Łęskiego, 1938, str.46
  5. Prace i Materjały Etnograficzne. 1925 T.4 część 3 ,str.92: Polska Akademia Umiejętności- Kraków 1925 r.
  6. Zagórze w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIV: Worowo – Żyżyn. Warszawa 1895.
  7. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 3,Województwo kieleckie
  8. Gazeta Kielecka, nr 80, 26 września - 8 października 1871
  9. a b Danuta Kopertowska: Kielce : historia i współczesność w nazewnictwie. Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, 2001. ISBN 83-7133-157-6.
  10. Miejski system informacji przestrzennej w Kielcach (Geoportal Kielce)
  11. Tygodnik Katolicki „Niedziela” online lub papierowa edycja kielecka nr 28/2007
  12. Roman Mirowski: Drewniane kościoły i dzwonnice Ziemi Świętokrzyskiej. Kielce: Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, 2002. ISBN 83-88912-15-1.
  13. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 20. [dostęp 2015-10-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zagórze na mapie: