Zagrożenie stereotypem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyniki oryginalnego badania Steele i Aronsona z 1995 r., demonstrujące efekt zagrożenia stereotypem. W grupie poddanej działaniu tego efektu, Afroamerykanie uzyskali znacząco gorsze wyniki testowe. W grupie kontrolnej wyniki były na podobnym poziomie, co białych uczestników badania.
Wyniki oryginalnego badania Steele i Aronsona z 1995 r., demonstrujące efekt zagrożenia stereotypem

Zagrożenie stereotypem to zjawisko psychologiczne polegające na obniżeniu sprawności w różnego rodzaju zadaniach u osób objętych negatywnym stereotypem, szczególnie w sytuacjach w których są tego stereotypu aktywnie świadomi. Efekt ten został wielokrotnie wykazany eksperymentalnie w rozmaitych kontekstach, np. wśród kobiet i mężczyzn, mniejszości etnicznych, klas socjoekonomicznych i w różnych grupach wiekowych. Może być wywoływany przez nieświadome prymowanie stereotypu. Można mu przeciwdziałać przez uświadamianie występowania tego zjawiska[1], oraz autoafirmacje[2]. Wskazuje się także na możliwość korzystnego działania tego efektu w przypadku pozytywnych stereotypów.

Na zjawisko zagrożenia stereotypem zwróciła pierwszy raz uwagę publikacja Steele i Aronsona z 1995 r. Autorzy ci przeprowadzili eksperyment, w którym Afroamerykanom i białym Amerykanom dano do rozwiązania testy językowe używane przy rekrutacji na studia. W zależności od grupy eksperymentalnej, uczestnikom badania mówiono, że ich wynik będzie świadczyć o ich zdolnościach, lub przedstawiano test łagodnie, jako laboratoryjne, niediagnostyczne zadanie. Eksperyment wykazał, że w zależności od eksperymentalnego wywołania efektu zagrożenia, sprawność uczestników badania z różnych grup różniła się znacząco w zgodzie ze stereotypem, lub była na porównywalnym poziomie[3].

Wyniki badań[edytuj]

Efekt zagrożenia stereotypem w eksperymencie dotyczącym sprawności kobiet w teście matematycznym
Efekt zagrożenia stereotypem w eksperymencie dotyczącym sprawności kobiet w teście matematycznym

Mechanizm[edytuj]

Wstępne wyniki sugerują, że efekt zagrożenia stereotypem może zachodzić w praktyce między innymi poprzez wywoływanie reakcji stresowej[4], oraz obniżenie sprawności pamięci roboczej[5]. Nie wyjaśniono jednak w pełni mechanizmu zjawiska.

Wyniki testu funnel plot wskazujące na obecność tendencyjności publikacji w badaniu zagrożenia stereotypami płciowymi
Wyniki testu funnel plot wskazujące na obecność pewnej tendencyjności publikacji badających zagrożenie stereotypami płciowymi u nastolatek

Mniejszości etniczne[edytuj]

Poza Afroamerykanami, zagrożenie stereotypem zaobserwowano eksperymentalnie np. u Latynosek, w przypadku których płeć i pochodzenie wiązały się z osobnym wkładem efektu[6]. Metaanaliza 19 badań (11 z USA, 8 z Europy) potwierdziła występowanie tego zjawiska w grupach imigrantów, oraz wskazała na istotny wpływ czynników moderujących, takich jak kontekst kulturowy i wiek uczestników badania. Nie stwierdzono przesłanek statystycznych dla podejrzeń, że badania były dotknięte tendencyjnością publikacji[7].

Pozytywny efekt zagrożenia stereotypem wywołano na przykład wśród Amerykanek pochodzenia azjatyckiego, przy czym zwracanie ich uwagi na płeć powodowało obniżenie ich wyników, a kierowanie uwagi na pochodzenie skutkowało podwyższeniem wyników w teście matematycznym w porównaniu do grupy kontrolnej[8].

Płeć[edytuj]

Eksperymenty sugerują, że zagrożenie stereotypem może występować w wielu różnych kontekstach. Zależnie od tego efektu, kobiety radzą sobie tak samo dobrze, lub gorzej niż mężczyźni, na przykład w zadaniach przestrzennych[9][10], matematycznych[1][11], czy w symulacji jazdy samochodem[12]. Kobiety nieświadome, z kim grają w szachy, wygrywają częściej, niż poinformowane że grają przeciwko mężczyźnie[13].

W eksperymencie badającym wpływ zagrożenia stereotypem na zdolności negocjacyjne, wywołano ten efekt zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, w zależności od tego jakie cechy opisano pozytywnie w instrukcji badawczej[14]. Podobnie, mężczyźni gorzej radzili sobie z rozpoznawaniem sygnałów niewerbalnych, jeśli usłyszeli że zadanie sprawdza wrażliwość i dobrze rozwiązują je kobiety, niż gdy usłyszeli że zadanie testuje zdolności przetwarzania informacji[15].

Metaanaliza badań z 2008 r. wykazała, że dostępne wyniki eksperymentalne potwierdzają istnienie zjawiska zagrożenia stereotypem wśród kobiet i mniejszości[16]. Metaanaliza z 2013 r. obejmująca tylko eksperymenty dotyczące stereotypów płciowych u nastolatek wykryła obecność tendencyjności publikacyjnej w tym obszarze, po korekcie której wielkość efektu przestała się istotnie statystycznie różnić od zera. Autorzy sugerują przeprowadzenie lepiej zaprojektowanych replikacji badań tego zjawiska[17].

Inne grupy[edytuj]

Metaanaliza badań wskazuje, że efekt zagrożenia stereotypem występuje także u osób starszych w testach funkcji poznawczych i wydolności fizycznej[18]. Zjawisko to wykryto eksperymentalnie także wśród osób o niskim statusie socjoekonomicznym[19], oraz niskiej samoocenie intelektualnej[20]. W niewielkim badaniu wywołano ten efekt również wśród okazjonalnych użytkowników narkotyku Ecstasy, którzy pod wpływem informacji o szkodliwości tej substacji rozwiązywali test poznawczy gorzej, a bez takiej informacji rozwiązywali test lepiej od grup kontrolnych[21].

Przeciwdziałanie[edytuj]

Efekt zagrożenia stereotypem może być częściowo lub w całości niwelowany przy pomocy takich interwencji, jak uświadamianie istnienia tego zjawiska[1], zachęcanie uczestników badania do postrzegania siebie w sposób wielowymiarowy i pozytywny[11], do indywiduacji[22] i autoafirmacji[2][23].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c MichaelM. Johns MichaelM., ToniT. Schmader ToniT., AndyA. Martens AndyA., Knowing is half the battle: teaching stereotype threat as a means of improving women's math performance, „Psychological Science”, 16 (3), 2005, s. 175–179, DOI10.1111/j.0956-7976.2005.00799.x, ISSN 0956-7976, PMID15733195 [dostęp 2017-01-12].
  2. a b Geoffrey L.G. L. Cohen Geoffrey L.G. L., JulioJ. Garcia JulioJ., NancyN. Apfel NancyN., AllisonA. Master AllisonA. i inni, Reducing the racial achievement gap: a social-psychological intervention, „Science (New York, N.Y.)”, 313 (5791), 2006, s. 1307–1310, DOI10.1126/science.1128317, ISSN 1095-9203, PMID16946074 [dostęp 2017-01-12].
  3. C. M.C. M. Steele C. M.C. M., J.J. Aronson J.J., Stereotype threat and the intellectual test performance of African Americans, „Journal of Personality and Social Psychology”, 69 (5), 1995, s. 797–811, ISSN 0022-3514, PMID7473032 [dostęp 2017-01-12].
  4. Jason W.J. W. Osborne Jason W.J. W., Linking Stereotype Threat and Anxiety, „Educational Psychology”, 27 (1), 2007, s. 135–154, DOI10.1080/01443410601069929, ISSN 0144-3410 [dostęp 2017-01-12].
  5. ToniT. Schmader ToniT., MichaelM. Johns MichaelM., Converging evidence that stereotype threat reduces working memory capacity, „Journal of Personality and Social Psychology”, 85 (3), 2003, s. 440–452, DOI10.1037/0022-3514.85.3.440, ISSN 0022-3514, PMID14498781 [dostęp 2017-01-12].
  6. P. M.P. M. Gonzales P. M.P. M., H.H. Blanton H.H., K. J.K. J. Williams K. J.K. J., The Effects of Stereotype Threat and Double-Minority Status on the Test Performance of Latino Women, „Personality and Social Psychology Bulletin”, 28 (5), 2016, s. 659–670, DOI10.1177/0146167202288010 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  7. MarkusM. Appel MarkusM., SilvanaS. Weber SilvanaS., NicoleN. Kronberger NicoleN., The influence of stereotype threat on immigrants: review and meta-analysis, „Frontiers in Psychology”, 6, 2015, DOI10.3389/fpsyg.2015.00900, ISSN 1664-1078, PMID26217256, PMCIDPMC4495554 [dostęp 2017-01-12].
  8. M.M. Shih M.M., T. L.T. L. Pittinsky T. L.T. L., N.N. Ambady N.N., Stereotype Susceptibility: Identity Salience and Shifts in Quantitative Performance, „Psychological Science”, 10 (1), 2016, s. 80–83, DOI10.1111/1467-9280.00111 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  9. Tuulia M.T. M. Ortner Tuulia M.T. M., MonikaM. Sieverding MonikaM., Where are the Gender Differences? Male Priming Boosts Spatial Skills in Women, „Sex Roles”, 59 (3-4), 2008, s. 274–281, DOI10.1007/s11199-008-9448-9, ISSN 0360-0025 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  10. AndyA. Martens AndyA., MichaelM. Johns MichaelM., JeffJ. Greenberg JeffJ., JeffJ. Schimel JeffJ. i inni, Combating stereotype threat: The effect of self-affirmation on women’s intellectual performance, „Journal of Experimental Social Psychology”, 42 (2), 2006, s. 236–243, DOI10.1016/j.jesp.2005.04.010 [dostęp 2017-01-12].
  11. a b Dana M.D. M. Gresky Dana M.D. M., Laura L. TenL. L. T. Eyck Laura L. TenL. L. T., Charles G.Ch. G. Lord Charles G.Ch. G., Rusty B.R. B. McIntyre Rusty B.R. B. i inni, Effects of Salient Multiple Identities on Women's Performance Under Mathematics Stereotype Threat, „Sex Roles”, 53 (9-10), s. 703–716, DOI10.1007/s11199-005-7735-2, ISSN 0360-0025 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  12. Nai Chi JonathanN. Ch. J. Yeung Nai Chi JonathanN. Ch. J., Courtney vonC. Hippel Courtney vonC., Stereotype threat increases the likelihood that female drivers in a simulator run over jaywalkers, „Accident; Analysis and Prevention”, 40 (2), 2008, s. 667–674, DOI10.1016/j.aap.2007.09.003, ISSN 0001-4575, PMID18329419 [dostęp 2017-01-12].
  13. AnneA. Maass AnneA., ClaudioC. D'Ettole ClaudioC., MaraM. Cadinu MaraM., Checkmate? The role of gender stereotypes in the ultimate intellectual sport, „European Journal of Social Psychology”, 38 (2), 2008, s. 231–245, DOI10.1002/ejsp.440, ISSN 1099-0992 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  14. Laura JL. J Kray Laura JL. J, Adam DA. D Galinsky Adam DA. D, LeighL. Thompson LeighL., Reversing the Gender Gap in Negotiations: An Exploration of Stereotype Regeneration, „Organizational Behavior and Human Decision Processes”, 87 (2), 2002, s. 386–409, DOI10.1006/obhd.2001.2979 [dostęp 2017-01-12].
  15. Anne M.A. M. Koenig Anne M.A. M., Alice H.A. H. Eagly Alice H.A. H., Stereotype Threat in Men on a Test of Social Sensitivity, „Sex Roles”, 52 (7-8), s. 489–496, DOI10.1007/s11199-005-3714-x, ISSN 0360-0025 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  16. Hannah-Hanh D.H. D. Nguyen Hannah-Hanh D.H. D., Ann MarieA. M. Ryan Ann MarieA. M., Does stereotype threat affect test performance of minorities and women? A meta-analysis of experimental evidence, „The Journal of Applied Psychology”, 93 (6), 2008, s. 1314–1334, DOI10.1037/a0012702, ISSN 0021-9010, PMID19025250 [dostęp 2017-01-12].
  17. Paulette C.P. C. Flore Paulette C.P. C., Jelte M.J. M. Wicherts Jelte M.J. M., Does stereotype threat influence performance of girls in stereotyped domains? A meta-analysis, „Journal of School Psychology”, 53 (1), 2015, s. 25–44, DOI10.1016/j.jsp.2014.10.002 [dostęp 2017-01-12].
  18. Ruth A.R. A. Lamont Ruth A.R. A., Hannah J.H. J. Swift Hannah J.H. J., DominicD. Abrams DominicD., A Review and Meta-Analysis of Age-Based Stereotype Threat: Negative Stereotypes, Not Facts, Do the Damage, „Psychology and Aging”, 30 (1), 2017, s. 180–193, DOI10.1037/a0038586, ISSN 0882-7974, PMID25621742, PMCIDPMC4360754 [dostęp 2017-01-12].
  19. J.-C.J. Croizet J.-C.J., T.T. Claire T.T., Extending the Concept of Stereotype Threat to Social Class: The Intellectual Underperformance of Students from Low Socioeconomic Backgrounds, „Personality and Social Psychology Bulletin”, 24 (6), 2016, s. 588–594, DOI10.1177/0146167298246003 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  20. MarionM. Dutrevis MarionM., Jean-ClaudeJ. Croizet Jean-ClaudeJ., Reputation of intellectual inferiority undermines memory efficiency among college students, „CURRENT RESEARCH IN SOCIAL PSYCHOLOGY”, 10 (8), 2005, ISSN 1088-7423 [dostęp 2017-01-12].
  21. J. C.J. C. Cole J. C.J. C., K.K. Michailidou K.K., L.L. Jerome L.L., H. R.H. R. Sumnall H. R.H. R. i inni, The effects of stereotype threat on cognitive function in ecstasy users, „Journal of Psychopharmacology (Oxford, England)”, 20 (4), 2006, s. 518–525, DOI10.1177/0269881105058572, ISSN 0269-8811, PMID16174670 [dostęp 2017-01-12].
  22. NaliniN. Ambady NaliniN., Sue KS. K Paik Sue KS. K, JenniferJ. Steele JenniferJ., AshliA. Owen-Smith AshliA., Jason PJ. P Mitchell Jason PJ. P i inni, Deflecting negative self-relevant stereotype activation: The effects of individuation, „Journal of Experimental Social Psychology”, 40 (3), 2004, s. 401–408, DOI10.1016/j.jesp.2003.08.003 [dostęp 2017-01-12].
  23. AndyA. Martens AndyA., MichaelM. Johns MichaelM., JeffJ. Greenberg JeffJ., JeffJ. Schimel JeffJ. i inni, Combating stereotype threat: The effect of self-affirmation on women’s intellectual performance, „Journal of Experimental Social Psychology”, 42 (2), 2006, s. 236–243, DOI10.1016/j.jesp.2005.04.010 [dostęp 2017-01-12].

Linki zewnętrzne[edytuj]