Zahnradbahn Stuttgart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Linia kolejowa
Zahnradbahn Stuttgart
Dane podstawowe
Zarządca Stuttgarter Straßenbahnen AG
Długość 2,2 km
Rozstaw szyn 1000 mm
Sieć trakcyjna 750 V
Zdjęcie LK
Tramwaj w Stuttgarcie
Historia
Rok otwarcia 1884
Rok elektryfikacji 1902
Portal Portal Transport szynowy

Zahnradbahn Stuttgart (pol. Stuttgarcka Kolej Zębata) – kolej zębata w Stuttgarcie łącząca dzielnice Süd (a precyzyjnie: jej część zwaną Heslach) i Degerloch. Otwarta 23 sierpnia 1884, tor szerokości 1000 mm wyposażony w zębatkę systemu Riggenbacha, zasilana prądem stałym o napięciu 750 V (dawniej 600 V) z sieci napowietrznej. Obecnie linię eksploatują Stuttgarter Straßenbahnen AG.

Zahnradbahn Stuttgart jest, obok Zugspitzbahn, Wendelsteinbahn oraz Drachenfelsbahn, jedną z czterech nadal czynnych kolei zębatych w Niemczech. Jest jednak jedyną, która nadal wykonuje publiczne rozkładowe przewozy pasażerskie. Pozostałe trzy są już tylko kolejami o znaczeniu turystycznym.

W maju roku 1959 Zahnradbahn Stuttgart została włączona do ogólnego planu numeracyjnego stuttgarckich tramwajów. Pierwotnie nosiła nr 30, jednak od czasu utworzenia Verkehrs- und Tarifverbunds Stuttgart (związku komunalnego pełniącego funkcję organizatora komunikacji publicznej) nosi numer 10.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 23 sierpnia 1884 - prywatne przedsiębiorstwo Filderbahn-Gesellschaft rozpoczęło eksploatację kolei, pociągi prowadzono przy użyciu parowozów
  • 11 czerwca 1902 - kolej została zelektryfikowana
  • 1903 - ograniczono kursowanie pociągów prowadzonych trakcją parową do weekendów
  • 1920 - właściciel kolei (Filderbahn-Gesellschaft) zostaje przejęty na własność przez miasto Stuttgart, a prowadzenie ruchu pociągów przejęły Tramwaje Stuttgarckie (Stuttgarter Straßenbahnen AG)
  • 1921 - ostatecznie wycofano parowozy z eksploatacji
  • 1934 - miasto Stuttgart ostatecznie przejęło kolej na własność (likwidacja Filderbahn-Gesellschaft)
  • 21 grudnia 1936 - przeniesiono przystanek początkowy z dotychczasowego dworca kolei zębatej (Filder-Bahnhof) na Marienplatz, dzięki czemu ułatwiono przesiadki z i do tramwajów; w miejscu dotychczasowego dworca zbudowano zajezdnię
  • 16 grudnia 1994 - w celu poprawy połączenia z siecią tramwajową (obecne zwaną koleją miejską - Stadtbahn Stuttgart) oddano do użytku nowy, liczący 200 metrów długości, odcinek toru do Degerlocher Albplatz
  • 6 grudnia 2002 - oddano do użytku całkowicie przebudowany przystanek końcowy na Marienplatz

Dzień dzisiejszy[edytuj | edytuj kod]

Kolej kursuje od godziny 5 do 21 w dni powszednie oraz od około 6.20 do około 21 w niedziele i święta. Przez cały tydzień od godziny 21 do około 0.40 kursuje kolejowa komunikacja zastępcza obsługiwana przez mikrobus. Czas przejazdu od stacji początkowej do końcowej wynosi 10 minut, a pociągi kursują z częstotliwością co 15 minut (z wyjątkiem godzin porannych w niedziele i święta, kiedy to kursują co 30 minut). Kolejowa komunikacja zastępcza kursuje co 20 minut[1].

Rowerzyści mogą przewozić rowery na specjalnej platformie doczepionej do wagonu pasażerskiego. Za za- oraz wyładunek roweru odpowiedzialny jest podróżny. Przewóz rowerów jest możliwy od godziny 5.45 w dni powszednie i soboty oraz od 7.00 w niedziele i święta[1].

Pociągi są obsługiwane przez trzy wagony typu ZT-4 dostarczone w roku 1982, z czego w ruchu znajdują się dwa (z wyjątkiem godzin porannych w niedziele i święta, kiedy kursuje tylko jeden), trzeci wagon pozostaje w rezerwie.

Przebieg linii[edytuj | edytuj kod]

Trasa rozpoczyna się na Marienplatz w dzielnicy Süd i po opuszczeniu placu biegnie wydzielonym torowiskiem do dzielnicy Degerloch. Maksymalne pochylenie toru na zasadniczej trasie 17,8%, natomiast na trasie dojazdowej do zajezdni wynosi 20,0%. Długość trasy wynosi 2,2 km[2], a pokonywana różnica wysokości pomiędzy przystankiem początkowym Marienplatz (266 m m.p.m), a końcowym Dagerloch (370 m n.p.m.) wynosi 204 m, a najwyżej położonym punktem trasy jest przystanek przy Nägelestraße (373 m n.p.m.).

Tabor[edytuj | edytuj kod]

Parowozy[edytuj | edytuj kod]

Zahnradbahn Suttgart eksploatowała w sumie 7 parowozów, z czego 5 dostarczyła Maschinenfabrik Esslingen (3 w latach 1883 - 1885 oraz kolejne 2 w roku 1898), a dwie kolejne zakupiono w roku 1918 ze szwajcarskiej kolei Brünigbahn. Wszystkie parowozy zezłomowano do roku 1922.

Doczepne wagony pasażerskie[edytuj | edytuj kod]

Zahnradbahn Stuttgart eksploatowała w sumie pięć rodzajów doczepnych wagonów pasażerskich.

  • Pierwsze cztery wagony (wagony typu 1 i 2) dostarczono w roku 1884. W roku 1906 zostały one sprzedane na Härtsfeldbahn, gdzie zostały zezłomowane (ostatni w roku 1958).
  • W latach 1893 - 1900 dostarczono cztery wagony letnie (wagony typu 3). Zostały one zezłomowane w roku 1922.
  • W latach 1896 - 1900 wprowadzono do eksploatacji sześć kolejnych wagonów, z których cztery służyły aż do początku lat 80. XX wieku
  • W roku 1956 włączono do eksploatacji wagon doczepny pracujący do tej pory na sąsiedniej kolei wąskotorowej. Jednak ze względu na niski komfort podróży nie cieszył się on popularnością i służył jedynie do roku 1965


Przez cały okres eksploatacji doczepnych wagonów pasażerskich ze względów bezpieczeństwa pociągi zestawiano w ten sposób, że parowóz lub wagon motorowy znajdowały się zawsze na tym końcu pociągu, który był skierowany ku dolnej stacji kolei. Dzięki temu, w przypadku awarii sprzęgu pomiędzy wagonami lub wagonem a pojazdem trakcyjnym, nie doszłoby do zbiegnięcia (niekontrolowanego zjazdu) wagonów w dół.

Wagony silnikowe[edytuj | edytuj kod]

  • W roku 1902 zakupiono cztery elektryczne wagony silnikowe produkcji firmy Herbrand & Cie.. Wagony te pierwotnie posiadały tylko jeden silnik trakcyjny i okazały się zbyt słabe. Spowodowało to opóźnienie wprowadzenia wagonów elektrycznych o dwa lata. Stało się to możliwe dopiero w roku 1904, po przebudowie wagonów polegającej na zabudowaniu drugiego silnika. W 1912 roku dostarczono jeszcze jeden wagon tego typu. Wagony tego typu pracowały do roku 1954.
  • W latach 1935 - 1937 dostarczono nowe, trzyosiowe wagony motorowe, z czego ten dostarczony 1937 był pierwszym wagonem o konstrukcji w pełni stalowej. Dwa ostatnie wagony motorowe dostarczono w roku 1950. Jeden z wagonów dostarczonych w roku 1935 pracował aż do roku 1983.
  • W roku 1982 zakupiono trzy nowoczesne wagony typu ZT-4[2]. Ze względu na usterki występujące w początkowym okresie eksploatacji do roku 1983 cały czas pozostawał w rezerwie jeden z wagonów pochodzących z roku 1950.

Wagony do przewozu rowerów[edytuj | edytuj kod]

Zahnradbahn Stuttgart eksploatuje dwa wagony (platformy) do przewozu rowerów wyprodukowane przez Waggon-Union Berlin[2]. Platformy te, podobnie jak niegdyś doczepne wagony pasażerskie, doczepiane są do tego końca wagonu motorowego, która znajduje się od strony górnej stacji.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Rozkład jazdy linii nr 10 (niem.). Verkehrs- und Tarifverbund Stuttgart GmbH (VVS). [dostęp 2015-01-15].
  2. 2,0 2,1 2,2 Zacke - Stuttgarts Zahnradbahn zwischen Marienplatz und Dagerloch seit 1884 (niem.). Stuttgarter Straßenbahnen AG. [dostęp 2015-01-15].

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Ulrich Theurer: 100 Jahre Zahnradbahn Stuttgart-Degerloch.
  • Dirk von Harlem: Neue Zahnradbahn-Triebwagen für Stuttgart. Technische Beschreibung.
  • Straßenbahn Magazin. Heft 53, Franckh’sche, Stuttgart August 1984, S. 163 ff, ISSN 0340-7071.
  • Gottfried Bauer: Straßenbahn in Stuttgart. „Über Berg und Tal“ mit der SSB. GeraMond, München 2003, ISBN 3-7654-7188-7.
  • Gottfried Bauer, Ulrich Theurer, Claude Jeanmaire: Eine Dokumentation über die Zahnrad- und Filderbahn, Cannstatter Strassenbahnen GmbH, Stuttgarter Vorort-Strassenbahnen, Esslinger Städtische Strassenbahn, Strassenbahn Esslingen-Nellingen-Denkendorf, Städtische Strassenbahn Feuerbach, Strassenbahn Feuerbach-Ludwigsburg GmbH. In: Strassenbahnen um Stuttgart/Tramways around Stuttgart (Germany). Eisenbahn, Villigen (AG) 1984, ISBN 3-85649-047-7.
  • Die neue Zahnradbahnbrücke über die Obere Weinsteige. In: Über Berg und Tal. Heft 4, August 1965 (Jahrgang 26).
  • Hans-Joachim Knupfer: Die Bahn zur schönen Aussicht. Stuttgarts Zahnradbahn. Stuttgarter Straßenbahnen, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-9811082-2-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]