Zakłady Porcelany „Ćmielów”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Państwo  Polska
Siedziba Ćmielów
Adres ul. Ostrowiecka 45
Data założenia 1790
Forma prawna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Nr KRS 0000126185
Dane finansowe
Kapitał zakładowy 10 000 000 zł
Położenie na mapie Ćmielowa
Mapa lokalizacyjna Ćmielowa
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Położenie na mapie powiatu ostrowieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowieckiego
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Położenie na mapie gminy Ćmielów
Mapa lokalizacyjna gminy Ćmielów
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Zakłady Porcelany „Ćmielów”
Ziemia50°53′30,8″N 21°30′13,9″E/50,891889 21,503861
Strona internetowa
Logo Ćmielowa nad wejściem do kamienicy przy ul. Biskupiej 11 w Krakowie. Zakłady były jej właścicielem.

Zakłady Porcelany „Ćmielów” – fabryka fajansu cienkościennego i porcelany założona w 1790 w Ćmielowie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Manufaktura została założona w 1790 r. przez zrzeszenie cechowe garncarzy ćmielowskich i opatowskich. Wyroby z tego okresu nie są jednak znane. W 1797 r. Ćmielów został własnością kanclerza Jacka Małachowskiego, który po sprowadzeniu fachowców z Niemiec w 1804 r. rozpoczął produkcję fajansu. Od tego czasu kierownictwo zakładu – dyrektor i wiekszość fachowców jak modelarze i formierze – znajdowała się tradycyjnie w rękach Niemców, którzy sprowadzani byli z Niemiec, Austrii lub Czech. Pierwszym dyrektorem wytwórni był od 1804 r. Adolf Fryderyk Wattke przybyły z Austrii, który doprowadził do jej rozkwitu. Po śmierci Jacka Małachowskiego (1821) drogą dziedziczenia Ćmielów przeszedł w ręce jego syna, Jana, a po jego bezpotomnej śmierci, wnuka Kazimierza Dunina-Karwickiego (do 1847). W 1827 r. fabrykę wydzierżawili dwaj bracia Jeremiasz i Beniamin Weinbergowie, którzy weszli w układ handlowy z kupcem Franciszkiem Ordonem, sprzedającym ćmielowskie wyroby w Warszawie. Przełomowym etapem w rozbudowie zakładu był okres kierownictwa Gabriela Weissa (od 1837), który zastąpił swego zmarłego brata. W 1838 r. rozpoczął on produkcję porcelany. W produktach ćmielowskich przeważał wówczas typ dekoracji klasycystycznej. Najbardziej znane spośród nich to ażurowane koszyczki, „plecione” z cienkich wałków porcelany. Po roku 1840 wyroby fabryki Ćmielów zaczęto zdobić za pomocą przedruków (w tonie szarym, niebieskim, czerwonym lub zielonym) przedstawiających gł. idylliczne krajobrazy wiejskie, ale także sceny historyczne, mitologiczne i biblijne oraz portrety sławnych ludzi. W roku 1846 zatrudnił on jako modelarza Marinusa Liedela, który zaprojektował i wymodelował dwa cenione serwisy do kawy lub herbaty „Berlin” i „Rokoko” cechujące się grawirowanymi dekoracjami. Poza tym projektował i modelowł on cieszące się popularnością liczne figury na postumentach, a także inne wyroby jak n. p. maszynki do parzenia kawy, mydelniczki. W latach 1863–1880 fabrykę prowadził Stanisław Thiele. W latach 70. XIX w. niektóre fajanse cienkościenne imitowały modną majolikę. Pod koniec tego dziesięciolecia, w 1887 r., dziedzicznymi właścicielami zakładu zostają Druccy-Lubeccy i następuje nowy okres rozkwitu Ćmielowa. Znakiem wytwórczym jest napis Ćmielów bądź rysunek łabędzia na tle gałązek roślinnych. W latach 1909–1910 zostaje uruchomiony nowoczesny piec tunelowy o długości 60 metrów, co ma wpływ na uproszczenie procesu produkcyjnego. W 1920 r. fabryka zmieniła właściciela (jej akcje przejął polski Bank Przemysłowy) i nazwę – odtąd była to Fabryka Porcelany i Wyrobów Ceramicznych w Ćmielowie S.A. Zatrudniono wówczas francuskich rzemieślników z Limoges, których zadaniem była poprawa jakości produktów. Powstaje wówczas serwis „Empire”, który jest przeznaczony dla prezydenta RP[1]. W okresie powojennym spółka została znacjonalizowana i prowadziła swoją działalność do lat 90. XX w. W 1997 r. fabryka została sprywatyzowana i przyjęła nazwę Zakłady Porcelany „Ćmielów” Sp. z o.o. Obecnie znakiem fabryki ćmielowskiej jest inicjał Ć w trójkącie. W 2007 r. produktom zakładu przyznano nagrodę „Laur Konsumenta”.

Na przełomie lat 50. i 60. XX w., między innymi w ćmielowskiej fabryce, realizowano nowatorskie w formie, dekoracji i technologii tzw. figurki ćmielowskie. Część z tych projektów powstała w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego, inne zaprojektowano w fabryce w Ćmielowie i innych wytwórniach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Iwona Kienzler „Dwudziestolecie międzywojenne” Tom 48 „Kultowe marki” s. 23, ​ISBN 978-83-7945-029-9​.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Malicki Zasław, Zwolińska Krystyna: Mały słownik terminów plastycznych, wyd. III, Wiedza Powszechna, Warszawa 1990 (s. 63)
  • B. Kołodziejowa; Z. M. Stadnicki: Ćmielów, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986