Zakerzonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zakerzonie
Zmiana granic Polski po II wojnie światowej
Mapa pokazująca z ukraińskiego punktu widzenia zachodnią część terytoriów etnicznie ukraińskich (1918)

Zakerzonie, Zakierzonie, Zak(i)erzoński Kraj (Zakerzonia, ukr. Закерзоння) – publicystyczna nazwa nadana przez część historyków i publicystów ziemiom leżącym na zachód od linii Curzona, które według nich znajdują się na dawnym etnicznym i historycznym terytorium ukraińskim, to znaczy Łemkowszczyźnie i Nadsaniu oraz części Lubaczowszczyzny, Rawszczyzny, Sokalszczyzny, Chełmszczyzny i Podlasia. Był to teren obejmujący 19 000 km², zamieszkany przez około 1,5 mln osób.

Termin „Zakerzonie” został pierwszy raz użyty przez ukraińskich historyków emigracyjnych po II wojnie światowej, później (po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 roku) zgodnie z kreowaną ukraińską polityką historyczną został przejęty przez historyków na Ukrainie[potrzebny przypis]. Jest również używany przez ukraińskich polityków nacjonalistycznych, zdaniem których obszar ten należy do etnicznych ziem ukraińskich[1].

Termin „Zakerzonie” obejmuje część obszaru obecnego województwa podkarpackiego oraz drobne części małopolskiego i lubelskiego. Tereny te były zamieszkane głównie przez ludność polską, natomiast mniejszość narodową stanowili między innymi Łemkowie, Bojkowie i Ukraińcy[2].

Nazwę „Zakerzoński Kraj” nosiły w strukturze organizacyjnej OUN tereny znajdujące się w pojałtańskich granicach Polski.

Obszar[edytuj]

Ukraińcy określali Zakerzonie mianem ziem „etnicznie ukraińskich”, powołując się zarówno na argument znacznego odsetka ludności ukraińskiej (do której zaliczali także Rusinów, Łemków, Bojków[potrzebny przypis]) na niektórych obszarach, a także przywoływali tysiącletnie powiązania tych terenów z „ziemiami ukraińskimi”, identyfikując się tym samym ze spuścizną czasów Rusi Kijowskiej. Argumentem były także nazwy geograficzne.

Na terenie większości powiatów, do których rościli sobie pretensje Ukraińcy (szerząc zasadę słuszności etnicznej), ludność ukraińska stanowiła niewielki odsetek ogółu mieszkańców, było tak m.in. pod Rzeszowem, a także w powiatach biłgorajskim, chełmskim, hrubieszowskim, krasnostawskim, tomaszowskim i zamojskim, gdzie łącznie zamieszkiwało podczas I w. św. 487 343 osoby, z czego 457 500 (94%) stanowili Polacy[3], natomiast pozostałe 6% (29 843 osób) to przedstawiciele innych narodowości[4]. Podobnie sytuacja kształtowała się w powiatach zachodnich, do których pretensje wysuwali Ukraińcy.

Za „etnicznie ukraińskie” ziemie Ukraińcy uznawali obecne powiaty:

Za swoje ziemie etniczne uważali również wschodnią część województwa lubelskiego, aż po Lublin, z dzisiejszymi powiatami:

Po wyparciu Niemców i zajęciu wymienionych terenów przez wojska radzieckie w ostatnim kwartale 1944 rozpoczęła się akcja wysiedlania ludności ukraińskiej do ZSRR. Akcji tej z wielką siłą przeciwstawiły się jednostki OUN-B, UPA, i SKW, niszcząc siedziby komisji przesiedleńczych, atakując garnizony wojskowe i posterunki MO, niszcząc stacje i infrastrukturę kolejową. Kres działalności OUN i UPA na tym terenie położyła akcja „Wisła” w 1947 roku oraz działalność NKWD.

Granice[edytuj]

Granice wyznaczały:

Organizacja Zakerzońskiego Kraju OUN[edytuj]

Od 1945 roku kolejne szczeble podziału terytorialnego OUN-B w Polsce to: stanica, kuszcz, rejon, nadrejon, okręg i kraj[5].

„Zakerzoński Kraj” OUN był kierowany przez Jarosława Starucha „Stiaha” i dzielił się na trzy okręgi:

  • I Okręg:
    • Nadrejon „Beskyd”
    • Nadrejon „Chołodnyj Jar”
    • Nadrejon „Werchowyna”
  • II Okręg:
    • Nadrejon „Baturyn” (jedyny)
  • III Okręg:
    • Nadrejon „Łyman”
    • Nadrejon „Łewada”

Oddziały UPA walczące na terenie „Zakerzonia” podlegały VI Okręgowi Wojskowemu „Sian”, który dzielił się na odcinki taktyczne, odpowiadające w przybliżeniu nadrejonom OUN.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wiec we Lwowie: odłączyć ukraińskie ziemie od Polski. onet.pl, 2011-01-22. [dostęp 2015-06-25].
  2. Drugi Powszechny Spis Ludności, 1931.
  3. Dane na podstawie statystyki niemieckiej z 1916 roku, najprawdopodobniej ludność żydowska została ujęta podczas spisu jako „Polacy”.
  4. Florentyna Rzemieniuk Unici Polscy 1596–1946, Siedlce 1998, s. 190.
  5. Mariusz Moszkowicz. Niewykorzystana szansa. Uwagi na marginesie książki Dariusz Iwaneczki "Przypadek czy przeznaczenie?" Karol Kazimierz Kostecki "Kostek" (1917-1998).. „Zeszyty Historyczne WiN-u”. 39 (1), s. 273, czerwiec 2014. Kraków: Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość". Komisja Historyczna.. ISSN 1230-160X. 

Bibliografia[edytuj]

  • Енциклопедія українознавства, T. 2, Lwów 2000, s. 727, ISBN 5-7707-4048-5
  • Bogdan Huk, Zakierzonia. Wspomnienia żołnierzy UPA, t. I–V, tytuł oryginału Закерзоння: Спогади вояків Української Повстанської Армії. Гук, Богдан. Wydawnictwo Tyrsa
  • Wisnyk Zakerzonnia – współczesne czasopismo wydawane w Polsce pod redakcją Bogdana Huka