Zakochany kundel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Zakochany kundel
Lady and the Tramp
Ilustracja
Gatunek

romans, familijny

Rok produkcji

1955

Data premiery

16 czerwca 1955
1962 (Polska)

Kraj produkcji

Stany Zjednoczone

Język

angielski

Czas trwania

76 minut

Reżyseria

Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luske

Scenariusz

Erdman Penner
Joe Rinaldi
Ralph Wright
Don DaGradi

Główne role

Barbara Luddy
Larry Roberts
Peggy Lee
Lee Millar
Bill Thompson
Bill Baucom
Verna Felton
George Givot

Muzyka

Oliver Wallace

Montaż

Donald Halliday

Produkcja

Walt Disney, Erdman Penner

Wytwórnia

Walt Disney Productions

Dystrybucja

Buena Vista Film Distribution Company

Budżet

4 mln USD

Przychody brutto

93,6 mln USD (w USA)

Kontynuacja

Zakochany kundel II: Przygody Chapsa (2001)

Nagrody
nominacja do BAFTY
Strona internetowa

Zakochany kundel (ang. Lady and the Tramp) – amerykański animowany film romantyczny z 1955 roku w reżyserii Clyde’a Geronimiego, Wilfreda Jacksona i Hamiltona Luske’a na podst. opowiadania Happy Dan, the Whistling Dog Warda Greene’a[1]. Piętnasty film z oficjalnego kanonu animacji Disneya i pierwszy powstały w procesie kina panoramicznego CinemaScope[2].

Animacja otrzymała w większości pozytywne recenzje; serwis Rotten Tomatoes przyznał jej wynik 89%[3].

W 2001 ukazał się sequel produkcji – film wideo Zakochany kundel II: Przygody Chapsa. W 2019 ukazał się aktorski remake pod tym samym tytułem na Disney+.

Premiera filmu w Polsce miała miejsce w 1962 roku w pierwszej wersji dubbingu. Premiera drugiej wersji dubbingu: 30 maja 1997 roku; dystrybucja: Syrena EG. W 2023 roku został wprowadzony do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako film „znaczący kulturowo, historycznie bądź estetycznie”[4].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

W 1909 roku w małym mieście na Środkowym Zachodzie[5] Jim[a] wręcza żonie[b] na Gwiazdkę suczkę rasy cocker spaniel. Nowa właścicielka nadaje jej imię Lady. Sześć miesięcy później suczka zostaje zarejestrowana, a na jej szyi zawisa obroża z numerkiem. Radość Lady z zaistniałego faktu szybko dobiega końca, bo jej pani, którą zwie Darling[c], zachodzi w ciążę i zaczyna zaniedbywać zwierzę, poświęcając się planowaniu przyszłości. Przyjaciele zrozpaczonej suczki – terier szkocki Jock[d] i były pies policyjny[e] bloodhound Trusty[f], uspokajają że jej właściciele spodziewają się dziecka[6].

W ich dzielnicy zjawia się uciekający przed hyclem Tramp[g], bezpański kundel uważający, że pies może czuć się szczęśliwy tylko na wolności, bez domu i obroży. Słysząc rozmowę Lady i jej przyjaciół o dziecku wchodzi na jej posesję i kwituje tym, że sercu człowieka nie ma zbyt wiele miejsca na miłość i gdy pojawia się dziecko, pies musi odejść. Mimo chłodnego pożegnania słowa Trampa zapadają Lady w pamięci. Dziecko Jima i Darling przychodzi na świat. Początkowa frustracja Lady ze stanu błogosławionego pani przemienia się w ciekawość, suczka nigdy dotąd nie widziała jeszcze dziecka. Gdy dane było jej to zrobić, zafascynowana zarówno urodą, jak i bezbronnością świeżo urodzonego syna jej właścicieli, przyrzeka sobie, że będzie się nim opiekować i go bronić[7].

Właściciele Lady wyjeżdżają w podróż, zostawiając dziecko pod opieką ciotki Jima – Sary, sceptycznie nastawionej do psów. Są z nią jej kotki syjamskie Si i Am, które demolują dom i potem one obwiniają o to Lady udając jeszcze, że Lady je zraniła. W obawie o dziecko ciotka Sara zanosi Lady do sklepu zoologicznego, gdzie spanielce zostaje założony kaganiec. Przestraszona Lady ucieka ze sklepu, zaczepiając smyczą uwięzi o puszki. Groźne psy, widząc i słysząc obce zwierzę, atakują suczkę. Ratuje ją Tramp, który następnie z udziałem z bobra z ogrodu zoologicznego, pomaga jej uwolnić się od kagańca. Dzieli się z suczką wyznawanymi przez siebie wartościami, po czym organizuje kolację dla dwojga na tyłach zaprzyjaźnionej knajpki prowadzonej przez Włochów Tony’ego[h] i Joego[i]. Romantyczny wieczór kończy się wspólnie spędzoną nocą – między psami rodzi się uczucie[8].

Tramp proponuje Lady dalsze przeżywanie przygód, ta odmawia jednak, mając na uwadze złożoną sobie obietnicę. Zrezygnowany kundel odprowadza ją do domu. W drodze wpada na pomysł, jak wprowadzić odrobinę beztroski w poukładaną głowę towarzyszki; wspólnie ganiają kury. Sytuację zauważa właściciel ptaków otwierający ogień w stronę psów. Oboje uciekają przed zagrożeniem, ale zostającą w tyle Lady łapie hycel, po czym przewozi ją do schroniska, zgodnie z nowo wprowadzonymi w mieście zasadami. Gdy Tramp orientuje się, co zaszło, jest już za późno. W schronisku Lady spotyka przyjaciół Trampa z ulicy uważających go za wzór do naśladowania. Zdradzają, że jedyną wadą Trampa jest bycie wielkim kobieciarzem, co zmienia dotychczasowy sposób jego postrzegania u Lady. Odebrana ze schroniska przez Sarę i przypięta do budy Lady po kolejnym spotkaniu Trampa nie słucha jego tłumaczeń i odrzuca jego przeprosiny[9].

Smutny Tramp odchodzi z podwórka Lady, a chwilę później słyszy jej głośne wołanie o pomoc. Bez zastanowienia przybiega z powrotem, dowiadując się, że suczka zauważyła szczura wbiegającego do pokoju dziecka. Jest to zagrożenie dla życia malca, a przywiązana do budy Lady nie może ruszyć mu na ratunek. Tramp wpada do mieszkania i śmiertelnie rani gryzonia. Sara myśląc, że kundel chciał skrzywdzić dziecko, wzywa hycla i natychmiast dzwoni do właścicieli Lady. Przybyli na miejsce małżonkowie, znajdując zwłoki szczura, odtwarzają przebieg zdarzeń. Rozumiejąc, co się stało, ruszają zatrzymać powóz wiozący Trampa do schroniska. Podobnie czynią poinformowani o wszystkim Jock i Trusty, który, wbrew pogłoskom jakoby stracił węch, tropi konie i zatrzymuje je, prawie ginąc. Swe pierwsze urodziny Lady obchodzi z, oficjalnie przygarniętym i zarejestrowanym przez Jima i Darling, Trampem, z którym ma cztery szczenięta[10].

Obsada głosowa[edytuj | edytuj kod]

Wersja polska[edytuj | edytuj kod]

Dubbing z 1962 roku[edytuj | edytuj kod]

Opracowanie: Studio Opracowań Filmów w Łodzi
Reżyseria: Maria Olejniczak
Teksty piosenek: Joanna Kulmowa
Wystąpili:

i inni

Piosenki śpiewali: Ludmiła Jakubczak, Kalina Jędrusik, Irena Santor, Danuta Szaflarska i inni

Dubbing z 1997 roku[edytuj | edytuj kod]

Opracowanie: Start International Polska
Reżyseria: Maria Piotrowska
Dialogi polskie: Krystyna Skibińska-Subocz
Teksty piosenek: Antoni Marianowicz
Kierownictwo muzyczne: Marek Klimczuk
Dźwięk i montaż: Elżbieta Chojnowska
Kierownictwo produkcji: Elżbieta Araszkiewicz(inne języki)
Opieka artystyczna: Michał Wojnarowski
Produkcja polskiej wersji językowej: DISNEY CHARACTER VOICES INTERNATIONAL, INC.

Wystąpili:

W pozostałych rolach:

i inni

Wykonanie piosenek:

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

źródła:[11][12]

Pierwsze plany i zawieszenie prac[edytuj | edytuj kod]

Pomysł stworzenia Zakochanego kundla pojawił się już w 1937, kiedy Joe Grant, jeden z animatorów i scenarzystów wytwórni Disneya, pochwalił się Waltowi autorskimi szkicami swojego springer spaniela o imieniu Lady. Disney dostrzegł w nich potencjał i poprosił Granta o stworzenie scenorysu na podstawie rysunków[2].

Tak powstała pierwsza koncepcja filmu. Według niej fabuła miała być skupiona na wątku suczki, która stara zaakceptować i przyzwyczaić się do nowego mieszkańca w swoim domu, jakim jest dziecko jej właścicielki. Ten pomysł nie spodobał się jednak Waltowi – uznał, że jest zbyt prymitywny i nie przykułby uwagi publiczności. Było to powodem porzucenia projektu na lata. Wytwórnia skupiła się na produkcji animowanych filmów propagandowych dla rządu USA pt. Walt Disney’s World War II propaganda production.

O planach jednak nie zapomniano. Współzałożyciel studia – Roy O. Disney – regularnie namawiał Walta do wznowienia prac. On nie miał jednak żadnego dobrego pierworysu na to przedsięwzięcie. Poza tym dostrzegł u swoich animatorów wypalenie po wielu próbach znalezienia dobrej koncepcji. Ta pojawiła się, gdy Disney kupował prezent gwiazdkowy dla swojej żony Lilian. Kupił szczeniaczka zapakowanego w ozdobne pudełko, chcąc ją w ten sposób udobruchać za nieudane wspólne spotkanie, o którym zapomniał. Wręczając Lilian upominek, Walt pomyślał, że identyczna scena dobrze wyglądałaby jako prolog filmu. Od razu skojarzył to z porzuconym kilka lat temu projektem.

Wznowienie prac[edytuj | edytuj kod]

Z czasem Disney zaczął tworzyć dalszy zarys fabuły – w jego planach pojawiły się kolejne postacie: dwa psotne syjamskie koty i bezdomny pies. Dalsze losy animacji Walt wyczytał w magazynie „Cosmopolitan” – bardzo spodobało mu się zamieszczone tam opowiadanie Happy Dan: The Cynical Dog Warda Greene’a. Jego bohaterem był bezpański pies, którego urokowi nie potrafił oprzeć się żaden mieszkaniec miasta, dając mu coś do zjedzenia. Widząc w tekście potencjał, Disney odkupił do niego prawa w 1943 roku. Wtedy zaczęto dążyć do połączenia planów Walta i treści opowiadania w jeden scenariusz[2].

Pierwowzorem postaci Trampa był wędrowny pies, którego zauważył podczas wieczornego spaceru jeden ze scenarzystów Disneya. Twórcy od razu skojarzył się on z filmem i chciał go ze sobą zabrać, a następnie przekazać animatorom. Pies jednak uciekł. Twórca opowiedział tę historię Disneyowi, a ten postanowił go odszukać, bo nie chciał przepuścić tak dobrej okazji na rozwój swojego pomysłu. Ostatecznie udało się, a kundla odnalazł w schronisku oddalonym kilka godzin drogi od domu scenarzysty. Disney adoptował zwierzę, a po zakończeniu prac i sukcesie animacji przeznaczył dla niego specjalne miejsce w Disneyland Resort.

Disney chciał, by jego artyści jak najwierniej oddali na papierze ruchy i zachowania bohaterów nowej animacji, dlatego w siedzibie jego wytwórni w czasie prac nad Zakochanym kundlem mieszkały dziesiątki psów różnych ras i wielkości. Woolie Reitherman, twórca aktu, w którym Tramp walczy z gryzoniem w pokoju dziecka, postawił na biurku klatkę ze szczurem, by w trakcie pracy przypatrywać się jego ruchom.

Imiona bohaterów[edytuj | edytuj kod]

Podczas tworzenia animacji imiona prawie wszystkich bohaterów uległy zmianie:

  • Koty syjamskie – Si i Am w pierwszym zarysie fabuły wykonanym przez Disneya nazywały się Nip i Tuck;
  • Siostra Darling – ciocia Sara pierwotnie nazywała się Mumsie;
  • Właściciele Lady – Jim i Darling roboczo nazywali się Mr. and Mrs. Fred (pol. Pan i Pani Fred)
  • Imię głównego bohatera sprawiło Waltowi największy dylemat. Długo nie mógł się zdecydować, które będzie najbardziej pasować. Ostatecznego wyboru dokonywał między Homerem, Ragsem, Bazo oraz Trampem.

Imiona postaci epizodycznych, na przykład kanarka pojawiającego się w scenie z udziałem kotów syjamskich, były inspirowane życiem codziennym. W tym przypadku za pierwowzór posłużył ptak sąsiada Disneya o nazwisku Trilby.

Zmiany w ważniejszych elementach fabuły[edytuj | edytuj kod]

Sceny, które nie miały się pojawić[edytuj | edytuj kod]

Scena pocałunku Lady i Trampa przy kolacji miała początkowo nie znaleźć się w filmie. Disney był stanowczo przeciwny pomysłowi, by dwa psy jadły makaron, całując się przy tym. Na zmianę decyzji wpłynął jeden z animatorów, Frank Thomas, któremu udało się przekonać Disneya do zachowania tej sceny poprzez wprowadzenie do szkiców paru zmian. To właśnie wersja Thomasa pojawiła się w finalnej odsłonie animacji.

Sceny, które miały wyglądać inaczej[edytuj | edytuj kod]

Początkowo zakładano, że Wiarus zginie podczas pościgu za wozem hycla w przedostatniej scenie filmu. Wytwórnia ostatecznie zmieniła te plany, obawiając się ogromnej fali krytyki, podobne jak po premierze filmu Bambi, gdzie została uśmiercona matka głównego bohatera. Śmierci Wiarusa sprzeciwiała się też Peggy Lee, autorka i wykonawczyni wszystkich piosenek do Zakochanego kundla. Disney uważał, że filmowi powinien zawierać jeden wątek zakończony dramatycznie, lecz następnie ustąpił.

Usunięte piosenki[edytuj | edytuj kod]

W trakcie produkcji usunięto z filmu piosenkę I’m free wykonywaną przez Trampa. Producenci po dokonaniu drobnych zmian w jego charakterze uznali bowiem, że melodia nie pasuje do tej postaci. Utwór pojawił się jako dodatek do wydania animacji na Blu-ray w 2012 roku.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W oryginalnej wersji językowej Jim jest określany mianem Jim Dear (pol. Jim, mój drogi).
  2. W oryginalnej wersji językowej imię właścicielki Lady nie pojawia się w żadnym dialogu i jest określana mianem Darling (pol. Kochanie). W pierwszej polskiej wersji językowej nosiła ona imię Lily. W drugiej polskiej wersji językowej dubbingu wzorem oryginału zrezygnowano z nadawania właścicielce Lady imiona.
  3. Po polsku Kochanie.
  4. W pierwszej polskiej wersji językowej Jock nazywa się Reks, w drugiej zaś nazywa się Kilt.
  5. W pierwszej wersji językowej były dzikarz.
  6. W pierwszej polskiej wersji językowej Trusty nazywa się Lord, w drugiej zaś nazywa się Wiarus.
  7. W oryginalnej wersji językowej imię psa „Tramp” odnosi się do funkcji i jego sposobu życia (Tramp, ang. włóczęga), jako że w filmie sam mówi, że jest określany różnymi imionami.
  8. W pierwszej polskiej wersji językowej Tony nazywa się Antonio.
  9. W pierwszej polskiej wersji językowej Joe nazywa się Rafaello.
  10. W pierwszej polskiej wersji językowej Peg nazywa się Lola.
  11. W drugiej polskiej wersji językowej Dachsie nazywa się Erich.
  12. W drugiej polskiej wersji językowej Toughy nazywa się Twardziel.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grant 1987 ↓, s. 231.
  2. a b c Karol Urbański: W starym kinie #14: „Zakochany kundel” (1955). Filmożercy, 2020-09-25. [dostęp 2020-09-26]. (pol.).
  3. Lady and the Tramp (1955) – Rotten Tomatoes, www.rottentomatoes.com [dostęp 2017-11-27] (ang.).
  4. Pat Saperstein: ‘Home Alone,’ ‘Terminator 2,’ ’12 Years a Slave’ Among 25 Titles Joining National Film Registry. Variety, 2023-12-13. [dostęp 2023-12-25]. (ang.).
  5. Petrana Radulovic: The live-action Lady and the Tramp feels like a theme-park version of real life. Polygon, 2023-05-24. [dostęp 2019-11-12]. (ang.).
  6. Corteggiani 2021 ↓, s. 9–13, 15, 19.
  7. Corteggiani 2021 ↓, s. 17–18, 20–22.
  8. Corteggiani 2021 ↓, s. 22–33.
  9. Corteggiani 2021 ↓, s. 34–41.
  10. Corteggiani 2021 ↓, s. 41–52.
  11. Stacy Conradt, 14 Things You Might Not Know About Lady and the Tramp, Mental Floss, 22 czerwca 2015 [dostęp 2018-11-18] (ang.).
  12. Gary Susman, ’Lady and the Tramp’: 19 Things You (Probably) Didn’t Know About the Disney Classic, Moviefone, 22 czerwca 2015 [dostęp 2018-11-18] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]