Zakon żebrzący

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zakony żebracze)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zakony żebrzące (mendykanckie) – zakony powstałe w XIII wieku w celu realizacji życia ewangelicznego i apostolskiego w ubóstwie na wzór Apostołów (vita apostolica). Pierwszymi, które powstały były dwie dynamiczne wspólnoty, rozwinięte w krótkim czasie wokół charyzmatycznych postaci Franciszka z Asyżu i Dominika Guzmanafranciszkanie i dominikanie. Ich inspiracją były ruchy ubogich. W organizacji swego życia wykazywały współzależność zarówno z formami kościelnymi jak i z sektami heretyckimi, jak Waldensi czy Humiliati z Lombardii. Te dwa katolickie zakony stały się inspiracją dla innych wspólnot zakonnych tego typu[1].

Franciszek w swym ubogim habicie. Fresk z Sacro Speco w Subiaco, XIII wiek.

Geneza historyczna[edytuj | edytuj kod]

Zakony mendykanckie pojawiły się dokładnie w czasie kiedy Innocenty III próbował przywrócić do pierwotnej gorliwości doświadczające kryzysu wspólnoty mnisze benedyktynów oraz powstałe w wyniku reformy w XII wieku opactwa i klasztory, m.in. cystersów, braci szpitalnych, założonych przed 1198 rokiem przez Gwidona z Montpellier i trynitarzy, powołanych przez Jana z Maty i Feliksa z Valois do wykupu chrześcijańskich jeńców i niewolników z rąk muzułmanów. Czy kleryckie wspólnoty zakonne kanoników i premonstratensów. Papież Innocenty starał się zreformować dawne zakony przez działalność swoich legatów i przez nałożenie na biskupów obowiązku wizytacji klasztorów. Widział bowiem w zakonach podporę reformy całego Kościoła.

Św. Dominik, rzeźba autorstwa Nicolo dell' Arca (1493 r.)

W międzyczasie dwie charyzmatyczne postaci Kościoła XIII w. zgromadziły wokół siebie wspólnoty mendykanckie. Franciszek wcielał w życie ze swymi duchowymi braćmi pełne ewangeliczne ubóstwo. Dominik Guzmán razem z pierwszymi dwunastu braćmi stanowiącymi trzon klasztoru kaznodziejskiego w Tuluzie pragnął tworzyć kolegium braterskie skupione wokół Mistrza-Chrystusa – wspólnotę, która odnawia i kontynuuje kolegium Dwunastu apostołów w sercu Kościoła-Jerozolimy. Wspólnotę dającą świadectwo miłości między braćmi, którzy mają „jednego ducha i jedno, serce w Panu” (Dz 4,32)[2]. Dominik łączył troskę o rozwój intelektualny braci z życiem w radykalnym ubóstwie. Dominikanie zostali zatwierdzeni najpierw przez Innocentego III, a następnie oficjalnie dwoma bullami z 22 grudnia 1216 r. i 21 stycznia 2017 r., przez papieża Honoriusza III.

Franciszek z Asyżu otrzymał dla swego zakonu najpierw ustne zatwierdzenie od Innocentego III w 1206 r. W 1221 r. zebranie braci nazwane kapitułą namiotów, w którym uczestniczyło 3 tys. pierwszych franciszkanów, ogłosiło drugą regułę będącą zbiorem fragmentów biblijnych w 24 rozdziałach. Nazwano ją Regula non bullata. Dopiero bowiem wersję opracowaną w bardziej prawniczy sposób z pomocą kardynała Hugolina z Ostii papież Honoriusz zaaprobował bullą wydaną 29 listopada 1223 r. Jest zwana stąd Regułą zatwierdzoną (Regula bullata). Papieże zdecydowali się zatwierdzić i popierać nowe zakony mimo, iż Sobór laterański IV (1215 r.) w kanonie 13, próbując uporządkować sytuację licznych spontanicznie rodzących się wspólnot, wyraził życzenie, by nie zatwierdzano wspólnot o nowych, innych regułach zakonnych niż istniejące. Papież Innocenty jedynie poprosił dominikanów, by przyjęli Regułę św. Augustyna[3].

Źródłem utrzymania braci mendykantów, czyli braci żebrzących, była jałmużna. Stąd pochodzi ich nazwa. Łączyli życie zakonne z posługą ewangelizacyjną. Swoje konwenty zakładali zazwyczaj w miastach, najczęściej nieopodal bramy miejskiej. Dominikanie z początku prowadzili apostolstwo ściśle wędrowne we współpracy z biskupami i duchowieństwem parafialnym. Od roku 1240 zaczął się proces przekształcania klasztorów braci w ośrodki duszpasterskie z kaznodziejstwem, udzielaniem sakramentów, systemem konfraterni świeckich. Jako przykłady w Polsce można wymienić pierwsze trzynastowieczne kościoły dominikanów, jak Świętej Trójcy w Krakowie wraz z grobem św. Jacka (1183-1257 r.), Świętego Wojciecha we Wrocławiu z grobem Czesława Odrowąża (ok. 1175- 1242 r.) przy Bramie oławskiej czy kościół św. Jakuba w Sandomierzu. Jednym z pierwszych kościołów franciszkańskich była Bazylika św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.

Do zakonów mendykanckich również zaliczają się pierwotnie eremickie wspólnoty karmelitów i augustianów. Karmelici zostali ogłoszeni zakonem żebrzącym bullą Innocentego IV w 1247 r. Pierwszym generałem był Szymon Stock. Augustianie powstali po zjednoczeniu różnych oddzielnych grup w 1256 r. Jednak dopiero papież Marcin V uznał ten zakon za żebrzący w 1424 r.[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans Georg Beck, Karl August Fink, Josef Glazik, Erwin Iserloh, Hans Wolter: The Mendicant Orders. W: History of the Church. Hubert Jedin, John Dolan (red.), Anselm Biggs (przekład na j. ang.). T. IV – From the High Middle Ages to the eve of the Reformation. Nowy Jork: The Seabury Press, 1980, s. 172-183.
  • Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222-1972. Jerzy Kłoczowski. T. I-II. Warszawa: 1975.
  • Marie-Humbert Vicaire OP: Duchowość św. Dominika. W: Tenże: Dominik i jego bracia kaznodzieje. Marie-Dominique Chenu (przedmowa), Andrzej Graboń (przekład i opracowanie). Poznań: W drodze, 1985.