Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Zamach na Café Club)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skrzyżowanie Alej Jerozolimskich i Nowego Światu, po lewej narożna kamienica Istomina, w której mieścił się Café Club
Mozaika przedstawiającą zamach na Café Club. Powstała w 1964 roku w miejscu dawnego Café Clubu. Jej autorem jest Władysław Zych
Tablica upamiętniająca zamachy na Café Club dokonane przez Romana Boguckiego i Mirosława Krajewskiego na budynku przy ul. Nowy Świat 15 w Warszawie

Zamachy Gwardii Ludowej na Café Club – dwa zamachy na kawiarnię Café Club w Warszawie przeprowadzone przez członków Gwardii Ludowej w 1942 i 1943 w odwecie za masowe egzekucje więźniów Pawiaka. W ich wyniku rannych zostało kilku Niemców.

Opis miejsca[edytuj]

Café Club był warszawską kawiarnią, znajdującą się w kamienicy Istomina na rogu Alej Jerozolimskich i Nowego Światu[1]. Podczas II wojny światowej był to lokal rozrywkowy przeznaczony tylko dla Niemców.

Zamach 24 października 1942 roku[edytuj]

W odwecie za przeprowadzoną przez patrole Armii Krajowej akcję Wieniec Niemcy w nocy z 15/16 października 1942 roku wykonali egzekucję 50 więźniów Pawiaka. Ponieważ hitlerowcy sądzili, że była to akcja przeprowadzona przez komunistów, wśród straconych znaleźli się głównie komuniści i ich sympatycy. W związku z tym Dowództwo Główne Gwardii Ludowej zdecydowało o przeprowadzeniu akcji odwetowej przeciwko Niemcom. Ustalono że będzie to równoczesny atak na trzy obiekty przeznaczone tylko dla Niemców, a wśród nich znalazła się kawiarnia Café Club, całością akcji dowodził oficer Sztabu Głównego GL Jan Strzeszewski „Wiktor”. Akcja została zaplanowana na dzień 24 października 1942 roku[2].

Zamachu na Café Club miał dokonać oficer sztabu okręgu Warszawa-Miasto GL Roman Bogucki „Suchy”, przy pomocy dwóch bojowców z dzielnicy Powiśle. Ponieważ ci drudzy nie stawili się w miejscu zbiórki, w ich miejsce w zamachu wzięli udział dowódca GL dzielnicy Powiśle Tadeusz Findziński „Olek” oraz Jerzy Duracz „Jurek”. Po dojściu do celu o godz. 19 Roman Bogucki wrzucił przez okno do wnętrza kawiarni wiązkę granatów, która eksplodując zraniła kilka osób[3]. Uczestnicy zamachu, pomimo ostrzału ze znajdującego po drugiej stronie Alej Jerozolimskich gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego, wycofali się bez strat.

Zamach na Café Club z dnia 24 października 1942 przedstawiony został w filmie „Za wami pójdą inni”, wyprodukowanym w 1949 roku[4].

Zamach 11 lipca 1943 roku[edytuj]

Pod koniec czerwca 1943 roku Niemcy przeprowadzili szereg masowych egzekucji na terenach dawnego getta. Stracono ponad 200 osób. W związku z tym dowódca okręgu GL Warszawa-Miasto Henryk Sternhel „Gustaw” podjął decyzję o przeprowadzeniu zamachów na kawiarnię Café Club oraz na uroczystą zmianę warty przed gmachem niemieckiej Komendy Garnizonowej (ta akcja nie doszła do skutku).

Zamach na Café Club został zorganizowany i dowodzony przez dowódcę oddziałów zbrojnych Związku Walki Młodych Mirosława Krajewskiego „Pietrka”. W dniu 11 lipca 1943 roku grupa wykonawcza w składzie: Lech Kobyliński „Konrad” (wówczas dowódca dzielnicy Żolibórz ZWM) i Ryszard Lenkiewicz „Rysiek” (wówczas dowódca dzielnicy Mokotów ZWM) weszła do holu kawiarni. Lech Kobyliński wrzucił przez otwarte drzwi paczkę z wiązką granatów. Następnie grupa wycofała się z lokalu pod osłoną obstawy zewnętrznej w skład której wchodzili: Karol Grabski „Karol” (dowódca dzielnicy Wola ZWM), Eugeniusz Morawski „Kuba”, Bohdan Czeszko „Agawa”, „Wiesiek” (NN) oraz Barbara Nalewajko „Grażyna”, która rozrzuciła ulotki z hasłami „Za Pawiak” i „Gwałt niech się gwałtem odciska – Adam Mickiewicz”. Uczestnicy akcji wycofali się bez strat[5]. Straty niemieckie wyniosły 4 rannych[6].

Przypisy

  1. Nowy Świat 15 róg al. Jerozolimskie 2. Kamienica Istomina. warszawa1939. [dostęp 2017-03-22].
  2. Tomasz Strzembosz, Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939–1944 str. 220
  3. Według danych niemieckich w wyniku zamachu zostało ciężko rannych 3 policjantów niemieckich, lekko rannych kilku urlopowanych żołnierzy i jedna osoba cywilna (notatka Wehrkreiskommando z 26 października 1942 roku).
  4. Opis filmu na stronie Filmweb.pl
  5. Tomasz Strzembosz, Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939–1944 str. 326
  6. Meldunek Wehrkreiskommando z 13 lipca 1943 roku – ranny został 1 policjant granatowy oraz 3 cywili.

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Strzembosz: Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939–1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 220, 326. ISBN 83-06-00717-4.
  • Czwartacy. Wspomnienia byłych żołnierzy szturmowego batalionu AL im. Czwartaków (1943–1945). Warszawa: Wydawnictwo MON, 1963, s. 33–41.
  • Polski ruch oporu 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1988, s. 330–331. ISBN 83-11-07038-5.
  • Ruch oporu w Polsce 1939–1943. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 54–55. ISBN 83-03-01115-4.