Zamek Murań

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Murań
Ilustracja
Główna brama murańskiego zamku
Państwo  Słowacja
Miejscowość Murań
Zniszczono 1760
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju bańskobystrzyckiego
Ruiny zamku Murań
Ruiny zamku Murań
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Ruiny zamku Murań
Ruiny zamku Murań
Ziemia48°45′36″N 20°03′39″E/48,760000 20,060833

Zamek Murań (słow. Muránsky hrad) – zamek na Słowacji, w powiecie Revúca w kraju bańskobystrzyckim, górujący nad wsią Murań. Obecnie w ruinie. Wzniesiony na wysokim skalistym szczycie Cigánka (935 m n.p.m.), wyznaczającym południowy skraj Krasu Murańskiego był jednym z najwyżej położonych i największych średniowiecznych zamków na terenie dzisiejszej Słowacji i najpotężniejszą warownią dawnego Gemeru.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy murowany zamek powstał na skalnej ostrodze, zapewniającej wgląd daleko na południe, w głąb doliny rzeki Muráň, zapewne krótko po najeździe mongolskim z roku 1241. Pierwsza wzmianka o zamku, w której wspominany jest jako Castrum Movran, pochodzi z 1271 r. W 1430 r. zamek zajęły husyckie wojska Jana Jiskry, władającego z ramienia królowej Elżbiety m.in. żupą gemerską. W 1462 r. zamek przejął król Maciej Korwin. Tuż przed 1500 r. nowy właściciel zamku, Stefan Zápolya (Zapolski), darował go Jerzemu Tornaly’emu.

W 1528 r. po śmierci ojca właścicielem zamku został czteroletni Jan Tornaly. Opiekun prawny małoletniego dziedzica, Maciej Bašo, wysłał chłopca do Polski, a sam wraz ze swoimi braćmi przejął zamek, czyniąc z niego gniazdo do rozbójniczej działalności, obejmującej cały Gemer. Dopiero w 1549 r. po długim oblężeniu zamek z rąk raubritterów odbił graf Mikołaj z Salmu.

W 1612 r. zamek wraz z feudalnym „państwem” Murań wykupił za 100 tys. złotych Tomasz Szèchy, główny żupan gemerski. Po nim zamkiem władał jego syn Jerzy, a po śmierci Jerzego w 1625 r. jeden z jego zięciów, Illeshazy.

Najbardziej znaną postacią w dziejach zamku była Maria Szèchy, córka Jerzego. Piękna i inteligentna, nazywana „Murańską Wenus” (słow. „Muránska Venuša”), była początkowo wiernym sprzymierzeńcem cesarza Ferdynanda Habsburga. W 1644 r. zdobyła władzę nad zamkiem z rąk swego szwagra Illeshazy‘ego, który stał po stronie powstańców Jerzego Rakoczego, a następnie 6 sierpnia 1644 r. wyszła za mąż za Franciszka Wesselényi’ego, dowódcę twierdzy w Filakowie.

W latach 1663-1664 na dworze Wesselényi’ego na Muraniu przebywał poeta węgierskiego baroku István Gyöngyösi, który napisał tu epos Márssal társalkodó murányi Vénus, czyli Rozmawiającą z Marsem Wenus Murańską – oryginalną pieśń weselną, sławiącą jego protektorów (tj. F. Wesselényi’ego i Marię Szèchy) a jednocześnie zawierającą liczne wątki kronikarskie.

15 marca 1655 r. Wesselényi został palatynem Węgier, a w 1666 r. stanął na czele antyhabsburskiego sprzysiężenia magnatów węgierskich, tzw. „spisku Wesselényi’ego”. Po jego niespodziewanej śmierci „Murańska Wenus” jeszcze przez 4 lata broniła zamku, zdobytego ostatecznie przez wojska Karola V Lotaryńskiego w 1670 r.

Data ta wyznacza koniec „złotej ery“ zamku, który nigdy już nie miał właściciela, potrafiącego zadbać o jego budowle. W latach 1678 i 1683 zamek zajął dwukrotnie Emeryk Thököly, przywódca wielkiego antyhabsburskiego powstania kuruców. Po jego ostatecznym upadku w 1688 r. zamek objęli królewscy komisarze Krzysztof Breiner i Paweł Medňanský. W 1710 r. zamek objął Franciszek II Rakoczy, po czym podarował go swojemu generałowi Mikulášovi Berčenyi’emu.

W 1720 r. cesarz Karol VI Habsburg darował w nagrodę za wierną służbę „na wsze czasy” zamek wraz z przynależnymi włościami Stefanowi Koháry’emu. W 1816 r. ostatnia z rodu Koharych, Maria Antonia, wyszła za mąż za Ferdynanda Jerzego, księcia Sasko-Coburg-Gotskiego. Cały majątek „państwa” Murań przeszedł w ręce książąt Coburg-Kohary. Coburgowie byli później właścicielami zamku aż do roku 1945.

Dzieje budowy[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza znaczna przebudowa zamku nastąpiła w czasach, gdy władał nim Jan Jiskra (1430-1462). Obejmowała ona głównie podwyższenie i rozbudowę umocnień. Znacząca rozbudowa zamku miała miejsce w I ćwierci XVII w., gdy władał nim Tomasz Szechy. Ok. 1620 r. powstał wówczas m.in. renesansowy „pałac Szèchy’ego” oraz ogrody zamkowe. Dalsza znaczna rozbudowa zamku w stylu wczesnobarokowym miała miejsce na początku II połowy XVII w. za Franciszka Wesselènyi’ego.

W 1702 wielki pożar zupełnie zniszczył zamek. Przez następnych kilka lat trwała jego odbudowa. W 1760 r, miał miejsce drugi wielki pożar zamku, po którym nie podjęto już jego odbudowy. Ostatnim jego mieszkańcem był w 1820 r. 84-letni emerytowany wojak.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Informačný sprievodca Muránskou planinou a okolím, wyd. Klub priateľov Muránskej planiny, 2003.
  • Pisoň Štefan: Hrady, zámky a kaštiele na Slovensku, wyd. Osveta, Martin 1973.