Zamek Sivý Kameň

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Sivý Kameň
Ilustracja
Ruiny zamku Sivý Kameň
Państwo  Słowacja
Miejscowość Podhradie
Rozpoczęcie budowy 2 poł. XIII w.
Zniszczono XVIII w.
Położenie na mapie kraju trenczyńskiego
Mapa lokalizacyjna kraju trenczyńskiego
Ruiny zamku Sivý Kameň
Ruiny zamku Sivý Kameň
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Ruiny zamku Sivý Kameň
Ruiny zamku Sivý Kameň
Ziemia48°41′09″N 18°38′20″E/48,685833 18,638889
Ruiny zamku Sivý Kameň

Zamek Sivý Kameň (słow. Hrad Sivý Kameň) – ruiny zamku na terenie wsi Podhradie w powiecie Prievidza na Słowacji.

Zamek wzniesiono na andezytowym wzgórzu podciętym potokiem Ťapkov, na pograniczu Kotliny Górnonitrzańskiej i grupy górskiej Ptacznik. Powstał zapewne w II połowie XIII w. (chociaż niektórzy autorzy przesuwają datę jego budowy na lata 1320-1352[1]) jako królewska strażnica, zbudowana dla ochrony szlaku handlowego wiodącego w górę doliny Nitry do Kotliny Turczańskiej i dalej na północ, ku granicom Polski. U stóp zamku powstało podgrodzie, już w XIV w. wspominane jako wieś. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1352 r., kiedy to władcy zamku w Bojnicach, dotychczas określani jako castellani de Baymocz, byli wzmiankowani już jako castellani de Baymocz et Kesselőkő. Pierwotna nazwa w jęz. węgierskim (Kesselőkő) oznaczać miała Sępi Kamień (keselyű – sęp, – kamień). Aktualna słowacka poszła zapewne od jasnoszarej barwy jego murów.

Do 1388 r. zarządzali zamkiem wspomniani kasztelani z Bojnic, później kilkakrotnie zmieniał właścicieli. W 1434 r. król Zygmunt darował go jako dobro dziedziczne Gregorovi Majthényiemu z Demandic. Zamek stał się siedzibą niewielkiego „państwa” feudalnego. Spalony w 1524 r., został odbudowany i rozbudowany o tzw. zamek dolny przez Majthényich w II połowie XVI w. Ponownych zniszczeń doznał w czasie antyhabsburskiego powstania Gabriela Bethlena w 1626 r., przy czym zamek, zdobyty przez oddział generała Mansfelda, najbardziej splądrowali po jego odejściu mieszkańcy sąsiedniej Prievidzy. Wtedy jego właściciele przenieśli swą siedzibę do kasztelu w Novákach. Z początkiem następnego wieku zajęły go kuruckie wojska Franciszka II Rakoczego. Zdobyty w 1708 r. przez siły cesarskie, został przez nie spalony (jak wiele innych, odbitych z rąk Rakoczego) wraz z przechowywanym w nim jeszcze archiwum rodziny Majthényich i od tego czasu pozostaje w ruinie.

Zamek składał się prawdopodobnie z czworokątnej wieży obronnej, budynku mieszkalnego i niewielkiego podwórca, otoczonych murem obronnym. Później był rozbudowany o niżej położone fragmenty. Pierwotna dyspozycja zamku jest już słabo czytelna, zwłaszcza że część murów jeszcze została z czasem rozebrana dla pozyskania budulca przez mieszkańców wsi Podhradie.

Ruiny znajdują się w granicach pomnika przyrody Sivý kameň. W 1973 r. zostały objęte ochroną jako narodowy zabytek kultury (słow. Národná kultúrna pamiatka). Od 2013 r. prowadzony jest program ich zabezpieczenia.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ukrop Milan: Majthényiovci v Demandiciach [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adamec Vladimír, Jedličková Nora: Slovensko. Turistický lexikon, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1991, ​ISBN 80-7096-152-X​.
  • Barański Mirosław J.: Na Biały Kamień, w: „Gazeta Górska” R. XXV, nr 4 (100), jesień 2017, s. 20-25;
  • Králik Ivan, Školna Peter, Štrba Ján i in.: Kremnické vrchy. Vtáčnik. Turistický sprievodca ČSSR, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1989, b. ISBN.
  • Vtáčnik. Horná Nitra. Turistická mapa 1:50 000, 4 wyd., VKÚ Harmanec 2010, ​ISBN 978-80-8042-516-6​.