Zamek Trzewlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek Trzewlin
Obiekt zabytkowy nr rej. A-20/M z 2.06.2004[1]
Ilustracja
Panieńska Góra w Wielkiej Wsi na litografii Macieja Bogusza Stęczyńskiego z 1846 r.
Państwo  Polska
Miejscowość Wielka Wieś
Położenie na mapie gminy Wojnicz
Mapa lokalizacyjna gminy Wojnicz
Zamek Trzewlin
Zamek Trzewlin
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnowskiego
Zamek Trzewlin
Zamek Trzewlin
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zamek Trzewlin
Zamek Trzewlin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Trzewlin
Zamek Trzewlin
Ziemia49°55′39″N 20°49′30″E/49,927500 20,825000

Zamek Trzewlin – ruiny średniowiecznego zamku rycerskiego z XIV wieku na szczycie Panieńskiej Góry w Wielkiej Wsi w powiecie tarnowskim w województwie małopolskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek, którego budowę rozpoczęto w XIV wieku, należał początkowo do rodu Białoniów herbu Rawicz, którzy pisali się „z Trzewlina” lub posługiwali się nazwiskiem Trzewliński, i stanowił integralną część systemu obronnego Dunajca, systematycznie tworzonego w XIV wieku. W XV wieku przeszedł w ręce Wielowieyskich herbu Półkozic, a w XVII wieku popadł w ruinę i po wojnach szwedzkich został rozebrany przez mieszczan z pobliskiego Wojnicza. Obecnie na gęsto porośniętym roślinnością wzgórzu zachowały się jedynie ślady suchej fosy oraz niewielkie fragmenty murów.

Trzewlin pojawia się w źródłach po raz pierwszy pod koniec XIV wieku, gdy wzmiankowany jest Mszczuj z Trzewlina; w 1407 zamek był własnością Andrzeja Trzewlińskiego[2]. Według XIX-wiecznego etnografa i historyka Żegoty Pauliego, powołującego się na Dzieje w Koronie polskiej Łukasza Górnickiego, w 1543 roku na zamku Trzewlin przebywali przez jakiś czas król Zygmunt Stary i królowa Bona, którzy schronili się tam przed zarazą. Pauli pisał o Trzewlinie:

Pamiętny jest pobytem króla Zygmunta I wraz z Boną i żoną syna Zygmunta Augusta w r. 1543, podczas szerzącego się morowego powietrza, przed którem Zygmunt Aug. do Wilna umknął, ojciec zaś jego do Zatora, zkąd na prośbę Spytka pana z Tarnowa, podksarb. koron., udał się do tego zamku[3].

Okoliczności opuszczenia zamku i jego rozbiórki nie są znane; niektórzy badacze wysuwali przypuszczenie, że budowa nie została nigdy ukończona.

Lokalizacja i plan zamku[edytuj | edytuj kod]

Warownia, położona na wzgórzu na lewym brzegu Dunajca, 120 metrów nad dnem doliny rzeki, składała się z trzech części: zamku górnego, zamku dolnego i ufortyfikowanego podgrodzia. Zamek górny, ulokowany w wyższej części góry, zbudowano na planie kwadratu o bokach 40 na 40 metrów; był on otoczony kamiennym murem. Poniżej znajdował się zamek dolny o kształcie wydłużonego trójkąta oraz koliste podgrodzie, oddzielone od zamku dolnego suchą fosą. Zamek dolny i podgrodzie były otoczone ziemnymi obwałowaniami.

Legendy[edytuj | edytuj kod]

Z zamkiem Trzewlin wiążą się legendy ludowe o niewiernych żonach rycerzy Bolesława Śmiałego, które schroniły się na szczycie góry przed mężami powracającymi z wyprawy do Kijowa. Wzniosły tam szańce i broniły się, uzbrojone w miecze, oszczepy, łuki i topory. W końcu obrona kobiet została złamana. Mściwi mężowie srogo ukarali niewierne żony; wiele z nich zginęło w okrutny sposób[4]. Legendy te zostały przytoczone m.in. przez poetę romantycznego Seweryna Goszczyńskiego w jego Dzienniku podróży do Tatrów (1832).

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Do ruin zamku prowadzi niebieski szlak turystyczny niebieski szlak turystyczny rozpoczynający się na rynku w Wojniczu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 7 miesięcy temu. [dostęp 10.01.2012].
  2. Historia Wielkiej Wsi na stronie miasta i gminy Wojnicz [1] oraz informacje o zamku Trzewlin na stronie "Zamki Polskie" [2]
  3. Cyt. za: C. Anioł, "Szlakiem „Panieńskiej Wojaczki”, czyli z Wojnicza na Panieńską Górę", [w:] Na szlaku. Czasopismo Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, nr e-8 (217), sierpień 2008, str. 10
  4. Tarnów i jego okolice w legendach i podaniach ludowych, oprac. R. Iwaniec, Tarnów 2000, na stronach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tarnowie [3]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • C. Anioł, "Szlakiem „Panieńskiej Wojaczki”, czyli z Wojnicza na Panieńską Górę", [w:] Na szlaku. Czasopismo Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, nr e-8 (217), sierpień 2008, str. 7-10
  • G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983
  • J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993
  • M. Szope, Grodziska i zamczyska województwa tarnowskiego, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 1981

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]