Zamek Wołek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek Wołek
Obiekt zabytkowy nr rej. AK-11/Bi/1/Kr/34 z 20.09.1934 oraz A-159/76 z 6.09.1976[1]
Zamek Wołek - fragment ruin
Zamek Wołek - fragment ruin
Państwo  Polska
Miejscowość Kobiernice
Typ budynku zamek
Styl architektoniczny gotyk
Rozpoczęcie budowy połowa XIV w.[2]
Ważniejsze przebudowy 1372-1433, 1433-1453[3]
Zniszczono koniec XV w.
Pierwszy właściciel Jan I Scholastyk[2]
Kolejni właściciele książęta cieszyńscy, Skrzyńscy herbu Łabędź
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zamek Wołek
Zamek Wołek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek Wołek
Zamek Wołek
Ziemia49°49′52″N 19°12′11″E/49,831111 19,203056

Zamek Wołek – ruiny średniowiecznego gotyckiego zamku na stokach Bujakowskiego Gronia w Beskidzie Małym, położone na lewym brzegu rzeki Soły w Kobiernicach. Zamek powstał w XIV wieku, a został zburzony około 1477 roku.

Opis[edytuj]

Zamek założony został na planie półowalnym, z wykorzystaniem walorów obronnych szczytu. Zajmował teren około 35 na 45 metrów, otoczony był dwoma pierścieniami kamiennych murów. Mur wewnętrzny miał grubość ok 2,5 m, wykonany był z kamienia z wątkami ceglanymi i wiązanym zaprawą wapienną, mur zewnętrzny był nieco cieńszy, a poza nim znajdowała się podwójna fosa. W północno-wschodnim narożu zamku znajdowała się baszta o wymiarach 5 na 9 m. W południowo-wschodniej części mieścił się budynek mieszkalny o wymiarach 5 na 11 m, połączony wieżą komunikacyjną z drugim obwodem murów. Oba budynki posiadały kamienne fundamenty, być może częściowo wykonane były z drewna. Pomiędzy budynkiem mieszkalnym i basztą znajdowała się główna brama prowadzona do zamku, poprzedzona mostem zwodzonym. Zamek posiadał własna studnię[4][3].

Zamek powstawał w trzech fazach. Początkowo - w XIV wieku - zniwelowano szczyt wzgórza na którym miał stanąć zamek, wykopano fosy i usypano wały obronne. Wzniesiono wówczas też budynek mieszkalny i bramę, która prawdopodobnie była wtedy drewniana. Druga faza przypada na lata 1372-1433, kiedy to rozbudowano budynek mieszkalny i dodano basztę w drugim narożu, oraz murowany budynek bramny. Trzecia faza rozbudowy wiąże się częściowo z osobą księcia Jana IV oświęcimskiego i przypada na lata 1433-1452. Powstał wówczas drugi pierścień murów razem z wieżą komunikacyjną i wieżą bramną. Rozpoczęto też wtedy budowę trzeciego, niepełnego obwodu murów[3].

Obecnie po zamku zostały ruiny. Na szczycie góry dostrzec można fundamenty murów, fosę oraz fragmenty zewnętrznej wieży bramnej. W 1980–1985 na terenie Wołka prowadzono badania archeologiczne, lecz wyników nie opublikowano.

Historia[edytuj]

Zamek Wołek zbudowany został jako strażnica graniczna w XIV w. przez księcia Jana I Oświęcimskiego, będącego lennikiem Czech. Zamek służyć miał jako strażnica graniczna księstwa oświęcimskiego, kontrolująca szlak przez Kotlinę Żywiecką na Węgry. Miał też służyć jako schronienie okolicznej ludności w razie wojny. Pierwsza wzmianka o tej budowli pochodzi z 1396, kiedy książę Jan III oświęcimski przekazał własność zamku swojej żonie[5].

W roku 1452 książę Jan IV oświęcimski najechał i złupił Małopolskę. W odwecie król Kazimierz Jagiellończyk wysłał wojska pod dowództwem Jana Szczekockiego i Jana Kuropatwy, którzy oblegali i zdobyli zamek oświęcimski i zmusili księcia Jana IV do ucieczki. Schronił się on na Wołku, skąd popierał bandy zbójców (m.in. tzw. "Braci") rabujące Małopolskę. W roku 1454 zamek bezskutecznie oblegały wojska Kazimierza Jagiellończyka pod dowództwem Jana Tęczyńskiego. Niewiele później Jan IV oświęcimski ostatecznie poddał się królowi, sprzedając mu księstwo oświęcimskie za 50 000 grzywien groszy praskich, a zamek przeszedł we władanie wojsk królewskich. Prawdopodobnie nie został nigdy zdobyty przez rycerzy-rozbójników z Barwałdu pod dowództwem Włodka i Katarzyny Skrzyńskich herbu Łabędź. W 1462 Borzywoj i Włodek Waltburgh Skrzyńscy założyli warownię Bukowiec na Bukowskim Groniu, w pobliżu Wołka, gdzie bronili się przez 8 miesięcy[6]. Ostatecznie ich warownia została zdobyta przez rycerzy królewskich dowodzonych przez Piotra Komorowskiego i Mikołaja Pieniążka z Witowic.

Piotr Komorowski, hrabia orawski i liptowski oraz wcześniejszy władca zamków na Orawie, został w roku 1474 pozbawiony swoich posiadłości przez króla Węgier Macieja Korwina za forsowanie królewicza polskiego Kazimierza na tron węgierski. Król polski Kazimierz Jagiellończyk wynagrodził mu tę stratę przyznaniem dóbr na Podkarpaciu, między innymi zamku Wołek. Z tego samego 1474 roku pochodzi ostatnia pisana wzmianka o zamku. Komorowski wszedł w tajne układy z królem Węgier, a możliwość wejścia posiadanych przez niego terenów we wpływy węgierskie stało się zagrożeniem dla Polski. Piotr Komorowski zmarł w 1476, a jego własność przeszła we władanie jego brata Mikołaja, który odmówił ofercie sprzedaży swoich zamków polskiemu królowi. Kazimierz Jagiellończyk wysłał w 1477 wojsko pod dowództwem wojewody sandomierskiego Jakuba Dębińskiego, które po siedmiotygodniowym oblężeniu zdobyło zamki Komorowskiego. Król rozkazał spalić i zburzyć zamki w Żywcu i Barwałdzie[7]. Zamek na Wołku został prawdopodobnie zburzony lub poważnie uszkodzony w czasie tej wyprawy[8][5].

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 31 marca 2017; 26 dni temu. [dostęp 11.01.2012].
  2. a b Beskid Mały. Przewodnik.. Rewasz, 2008, s. 123. ISBN 978-83-89188-77-9.
  3. a b c Zamek Wołek, tablica informacyjna. [dostęp 2014-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-27)].
  4. Beskid Mały. Przewodnik.. Rewasz, 2008, s. 124. ISBN 978-83-89188-77-9.
  5. a b Grzegorz Wnętrzak i Józef Pszczółka. Północna rubież Żywiecczyzny - zamek na Wołku. „Nad Sołą i Koszarawą”. 9 (160), 01.05.2005. Żywiec. 
  6. Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. T. 5. Kraków: 1870, s. 328-329. Cytat: Borżywój Skrzyński z zamku Byczy i Włodek syn Włodka z zamku Letawy z zgrają tysiąca ludzi nawykłych do łotrostwa i grabieży, wtargnąwszy do królestwa Polskiego, w ziemi Oświęcimskiej obrali sobie górę położeniem swojem warowną, między Wołkiem a Żarami, nad rzeką Sołą, i spaliwszy miasto Żary, usypali sobie na niej warownię, którą nazwali Bukowcem.
  7. Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. T. 5. Kraków: 1870, s. 623. Cytat: Zaczem król Kazimierz wysłał co prędzej przeciw niemu Jakóba Dębieńskiego wojewodę Sandomierskiego i starostę Krakowskiego z wojskiem tak z własnego jak i zaciężnego ludu złożonem; który pomienione zamki ścisnąwszy oblężeniem, i zatoczywszy na nie ogromne działa, w przeciągu siedmiu tygodni przemocą pobrał. (...) A skoro się poddał zamek Berwald, jakkolwiek murem wyniosłym i położeniem nader obronnem był ubezpieczony, kazał go król zburzyć i z ziemią zrównać. Żywiec podobnież. spalono do szczętu; zamek zaś Szaflary zwrócono Markowi Ratoidowi..
  8. Gustaw Studnicki: Barwałd. Zarys dziejów.. Grafikon, 1994. ISBN 83-902210-1-2.

Bibliografia[edytuj]