Zamek krzyżacki w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek krzyżacki w Toruniu
Obiekt zabytkowy nr rej. A/88 z 6 października 1938[1]
Ilustracja
Gdanisko
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miejscowość Toruń
Adres ul. Przedzamcze 3
Styl architektoniczny gotyk
Rozpoczęcie budowy XIII w.
Ukończenie budowy XIV w.
Pierwszy właściciel Zakon krzyżacki
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Zamek krzyżacki w Toruniu
Zamek krzyżacki w Toruniu
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Zamek krzyżacki w Toruniu
Zamek krzyżacki w Toruniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek krzyżacki w Toruniu
Zamek krzyżacki w Toruniu
Ziemia53°00′34″N 18°36′39″E/53,009444 18,610833
Makieta zamku
Widok ogólny na ruiny zamku
Ganek, łączący gdanisko z zamkiem

Zamek krzyżacki w Toruniu – najwcześniejszy zamek krzyżacki na ziemi chełmińskiej, zbudowany na planie podkowy, prezentuje wcześniejszą formę rozwoju zamków krzyżackich, jeszcze przed ustaleniem się typowego zamku konwentualnego w postaci regularnego czworoboku.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Zamek znajduje się we wschodniej części Zespołu Staromiejskiego, przy ul. Przedzamcze 3, w sąsiedztwie Hotelu 1231, dawnego Młyna Garbarskiego oraz Regionalnego Inkubatora Przedsiębiorczości.

Historia[edytuj | edytuj kod]

XIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Budowę zaczęto w latach 50. XIII wieku, ukończono w drugiej ćwierci XIV wieku. Początkowo służył Krzyżakom jako baza wypadowa do podboju Prusów i stworzenia państwa zakonnego. Prawdopodobnie od początku była to siedziba komtura. 7 lutego 1454 roku torunianie jako członkowie Związku Pruskiego rozpoczęli nieudany szturm, a następnie oblężenie zamku. Następnego dnia komtur Albrecht Kelb poddał zamek i otworzył bramy krzyżackiej siedziby. Rada miejska natychmiast zdecydowała o jego wyburzeniu, aby uniemożliwić władzy zwierzchniej (niezależnie czy polskiej lub krzyżackiej) trzymanie w Toruniu wojsk[2]. Wydarzenia te zapoczątkowały wojnę trzynastoletnią[3].

Okres nowożytny[edytuj | edytuj kod]

W okresie nowożytnym teren zamkowy był wykorzystywany jako bastion oraz wysypisko śmieci. Dopiero w 1966 roku ruiny zamku uporządkowano, odsłaniając zachowane do wysokości ok. 1,5 m mury parteru. Ustawiono tu także dwa metalowe miecze, nawiązujące do grunwaldzkich[4]. Odnalezione wtedy detale architektoniczne (maswerki, zworniki) znalazły się w podziemiach zamku oraz w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Z budynków zamku głównego do dzisiaj zachowała się wieża ustępowa (gdanisko) wraz z prowadzącym do niej gankiem, fosa, dolne partie murów parteru (odc. południowy) i ośmiobocznej wieży (stołp) i piwnice. Na terenie przedzamcza zachowały się budynki związane z zamkiem – dawny szpital (częściowo zburzony w końcu XIX w.) i młyn górny, a także znaczne odcinki murów przedzamcza z kilkoma bramami (w tym m.in. Młyńską i Menniczą)[5].

Dzisiaj zamek, zakonserwowany jako trwała ruina, służy celom turystycznym i dydaktycznym. Poza wycieczkami organizowane są tutaj także festiwale uliczne, happeningi, imprezy masowe i turystyczne (pikniki, strzelanie z łuku, pokazy mody itp.). W fosie zamkowej organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Kontakt” oraz Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chrześcijańskiej Song of Songs[6].

Od 2007 roku gospodarzem zamku jest Centrum Kultury Zamek Krzyżacki w Toruniu[7].

Przedzamcze[edytuj | edytuj kod]

Na terenie przedzamcza zachowały się obiekty związane z zamkiem[8]:

Zdjęcie Nazwa Uwagi
Gdanisko w Toruniu.jpg Gdanisko Wzniesione na początku XIV w. (zwane również Danskerem). Pierwotnie było ono znacznie wyższe, a górna jego część miała kształt ośmioboku.
Ruiny zamku krzyżackiego w Toruniu.jpg Tama gotycka Pochodzi z XIII w. i była częścią zamkowego systemu obronnego. W wypadku niebezpieczeństwa spiętrzała wody fosy. Górną kondygnację tamy zdobią ostrołukowe otwory.
Hotel 1231 Toruń (sierpień 2017).jpg Górny Młyn Pochodzi z 1262 roku, przebudowany w XIX w. na mieszkania. Obecnie Hotel 1231 Toruń
Dawny Młyn Dolny w Toruniu.jpg Młyn Dolny Pochodzi z 1422 roku, znajduje się w pobliżu ujścia Strugi Toruńskiej do Wisły. Przebudowany w XIX w. na budynek mieszkalny.
Toruń, ruiny zamku krzyżackiego (brama zamkowa) (1) (OLA Z.).JPG Brama gotycka Wschodnia brama wjazdowa do zamku.
Fosa zamku krzyżackiego w Toruniu.jpg Mur przedzamcza Pochodzi z końca XIV w.
Fosa zamku krzyżackiego w Toruniu1.jpg Fosa Fosa były niegdyś używana jako staw rybny. Obecnie znajduje się tu boisko i plac zabaw.
Miedzymurze Fragment muru obwodowego u wylotu ul. Przedzamcze z tablicą upamiętniającą oddanie do zwiedzania odrestaurowanych ruin zamku krzyżackiego w 1966 roku.
XIX w. mur fortyfikacji pruskich Twierdzy Toruń.jpg Nadbrzeże XIX -wieczny mur fortyfikacji pruskich Twierdzy Toruń, wzniesiony na fundamentach starszego z 1613 roku.

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Przy ul. Przedzamcze przy otwartym fragmencie przepływającej w kierunku Wisły Strugi Toruńskiej znajduje się ceramiczny smok. Instalacja ta nawiązuje do rzekomego pojawienia się smoka przy tej ulicy w roku 1746[9][10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]