Zamek książąt mazowieckich w Płocku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Obiekt zabytkowy nr rej. 250/60 z 26.03.1960
Wieża Zegarowa zamku z czasów Kazimierza Wielkiego z barokowym hełmem z XVIII w.
Wieża Zegarowa zamku z czasów Kazimierza Wielkiego z barokowym hełmem z XVIII w.
Państwo  Polska
Miejscowość Płock
Styl architektoniczny gotycki
Inwestor Kazimierz Wielki
Ukończenie budowy XIV w.
Położenie na mapie Płocka
Mapa lokalizacyjna Płocka
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Zamek książąt mazowieckich w Płocku
Ziemia52°32′29,10″N 19°41′17,97″E/52,541417 19,688325
Mur romański z kamieni eratycznych z XII lub XIII wieku

Zamek książąt mazowieckich w Płockugotycka budowla wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego, siedziba książąt mazowieckich do końca XV wieku.

Zamek królewski położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie płockim województwa płockiego[1].

Badania archeologiczne na Wzgórzu Tumskim w Płocku potwierdzają obecność osadnictwa z X wieku. Za lokalizacją grodu w tym miejscu przemawiało dogodne usytuowanie na skrzyżowaniu szlaków handlowych, również ukształtowanie i znaczne wypiętrzenie skarpy wiślanej (ponad 40 m nad lustro wody). Początkowo gród miał umocnienia drewniano-ziemne, a wewnątrz niewielki "gródek" książęcy. Rozwój grodu miał miejsce za panowania Władysława Hermana, gdy powstała na jego terenie romańska katedra.

W II poł. XIII wieku Bolesław II mazowiecki zbudował na terenie grodu obronną wieżę-donżon[2]. W jego pobliżu w XIV wieku król Kazimierz Wielki wzniósł gotycki zamek. Jego ważniejsza część – reprezentacyjna – nosiła nazwę castrum. Całość otoczona była charakterystyczną podwójną linią murów obronnych. Zewnętrzny, będący wzmocnieniem kurtyny, dostosowany był kształtem do nieregularnego wzgórza; wewnętrzny zwieńczony blankami, wyższy o kilka metrów łączył dwie, zachowane do dziś, wieże (Szlachecką i Zegarową). Dom mieszkalny władcy przylegał do muru. Do zamku można było się dostać dwiema bramami: pierwszą, południowo-zachodnią (przy skarpie wiślanej), sąsiadującą z małym budynkiem bramnym, prowadzącą na drewniany most, który łączył zamek z obwodem murów miejskich lub drugą, północno-zachodnią, wychodzącą na miejską bramę Grodzką. Wieża Szlachecka wzniesiona około 1353 (nazywana początkowo Wysoką) została obniżona w 1796, wieża Zegarowa pełniąca od końca XV wieku rolę dzwonnicy katedralnej, była przebudowywana w połowie XVI wieku, a barokowy hełm otrzymała w latach 17231735.

Zamek był rezydencją książąt mazowieckich do końca XV wieku. W 1532 w wyniku obsunięcia się skarpy wiślanej uległ częściowemu zniszczeniu, po przebudowie rezydencję władców przeniesiono na południowy skraj założenia, a opuszczoną część otrzymało w 1538 opactwo benedyktynów (z nadania Zygmunta Starego). Powstały w tym miejscu barokowy zespół budynków całkowicie zmienił wygląd zamku.

Odkopane relikty dawnej siedziby Władysława Hermana i jego potomków oraz dwie ocalałe wieże gotyckiego zamku Kazimierza Wielkiego są wpisane do rejestru zabytków wraz z budynkami dawnego opactwa benedyktyńskiego.

Przypisy

  1. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  2. T.Janiak (red.) "Architektura Romańska w Polsce. Nowe odkrycia i interpretacje" s.316-319, Gniezno 2009

Bibliografia[edytuj]

  • Agnieszka i Robert Sypkowie: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo TRIO Agencja Wydawnicza EGROS, 2002, s. 74-78. ISBN 83-88185-22-5.
  • Tomasz Jurasz: Zamki i ich tajemnice. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1972.