Zamek w Barwałdzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Barwałdzie
Państwo  Polska
Miejscowość Barwałd Górny
Rozpoczęcie budowy połowa XIV wieku
Zniszczono 1477
Pierwszy właściciel Skrzyńscy
Kolejni właściciele Komorowscy
Położenie na mapie gminy Kalwaria Zebrzydowska
Mapa lokalizacyjna gminy Kalwaria Zebrzydowska
Zamek w Barwałdzie
Zamek w Barwałdzie
Położenie na mapie powiatu wadowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wadowickiego
Zamek w Barwałdzie
Zamek w Barwałdzie
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zamek w Barwałdzie
Zamek w Barwałdzie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek w Barwałdzie
Zamek w Barwałdzie
Ziemia49°51′13,9″N 19°39′19,7″E/49,853861 19,655472
Okolice Barwałdu na mapie Abrahama Orteliusa z 1550 - kilka lat po zburzeniu zamku.

Zamek w Barwałdzie – nieistniejący już średniowieczny zamek rycerski w Barwałdzie Górnym w powiecie wadowickim w województwie małopolskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Barwałdzie, położony na szczycie góry Żar (527 m n.p.m.), nazywanej również Górą Włodkową lub Zamczyskiem, strzegł w XIV wieku wschodnich granic Księstwa Oświęcimskiego, którego władcy byli lennikami królów Czech; po przeciwnej stronie granicy, w ziemi krakowskiej, należącej do królów Polski, stał zamek w Lanckoronie.

Na podstawie źródeł historycznych wiadomo, że zamek w Barwałdzie został zbudowany w połowie XIV wieku przez księcia oświęcimskiego Jana I Scholastyka. W źródłach pisanych pierwszy raz pojawia się w 1440 r[1]. Początkowo mieli tu swoją rezydencję Skrzyńscy herbu Łabędź, lennicy książąt oświęcimskich, trudniący się rozbojem jako tzw. rycerze rabusie. Oprócz zamku w Barwałdzie Skrzyńscy posiadali również zamki w Żywcu.

W XV wieku zamek w Barwałdzie i zamki w Żywcu przeszły w ręce Komorowskich herbu Korczak. W drugiej połowie lat 70. XV wieku roku warownie te zostały zniszczone w wyniku akcji wojsk króla Kazimierza Jagiellończyka skierowanej przeciwko Komorowskim; sprzyjali oni królowi Węgier Maciejowi Korwinowi, który sprzymierzył się z zakonem krzyżackim przeciwko Polsce, toteż kontrolowane przez nich zamki w Barwałdzie, Żywcu i Szaflarach stały się zagrożeniem dla Rzeczypospolitej.

Według relacji Jana Długosza akcję militarną przeciwko Komorowskim przeprowadził w 1477 roku starosta krakowski i wojewoda sandomierski Jakub z Dębna; trwała ona siedem tygodni i uczestniczyły w niej wojska zaciężne oraz artyleria. Zamek w Barwałdzie poddał się oblegającym, po czym Kazimierz Jagiellończyk kazał go zburzyć i zrównać z ziemią; w opisie Długosza znajduje się wzmianka, że zamek ten „murem wyniosłym i położeniem nader obronnym był ubezpieczony”[2].

Według tradycji kamienie pochodzące z rozbiórki ruin zamku w Barwałdzie zostały wykorzystane w latach 1616-1617 przez Mikołaja Zebrzydowskiego, fundatora Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej, do budowy kaplicy św. Marii Magdaleny na górze Żar, obecnie Pustelni Pięciu Braci Polaków z kaplicą św. Magdaleny[3].


Plan zamku[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Barwałdzie zbudowano na płaskim szczycie góry na planie wydłużonego owalu o wymiarach 50 metrów na 20 metrów. Warownię otaczał pojedynczy wał ziemny i sucha fosa o głębokości do 10 m[1]; od strony północnej istniał dodatkowy rów obronny. Obecnie na wierzchołku góry Żar zachowały się pozostałości wału ziemnego o wysokości 6 m[1] i fosy oraz resztki fundamentów murów, szczególnie przy wewnętrznej krawędzi majdanu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm: Leksykon zamków w Polsce. Warszawa: Arkady, 2012, s. 85. ISBN 978-83-213-4158-3.
  2. Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, przeł. K. Mecherzyński, t. V, ks. 12, Kraków 1870, s. 623 [1]
  3. Barwałd w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880. oraz informacje o Pustelni Pięciu Braci Polaków na stronach Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej [2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983
  • J. Marszałek, Katalog grodzisk i zamczysk w Karpatach, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 1993
  • G. Studnicki, Barwałd: zarys dziejów, Wydawnictwo Grafikon, Wadowice 1994