Zamek w Bytowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Bytowie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-4 z 31 marca 1953
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Bytów
Adres ul. Zamkowa 2
Powierzchnia użytkowa 3430 m²
Rozpoczęcie budowy 1390
Ukończenie budowy 1406[1]
Ważniejsze przebudowy druga połowa XVI wieku, 1623
Zniszczono połowa XVII wieku, XVIII wiek
Odbudowano XVIII wiek, 1930–1939, 1957-1962, 1969-1990
Położenie na mapie Bytowa
Mapa lokalizacyjna Bytowa
Zamek
Zamek
Położenie na mapie gminy Bytów
Mapa lokalizacyjna gminy Bytów
Zamek
Zamek
Położenie na mapie powiatu bytowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bytowskiego
Zamek
Zamek
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Zamek
Zamek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zamek
Zamek
Ziemia54°10′07,205″N 17°29′30,588″E/54,168668 17,491830
Strona internetowa

Zamek w Bytowiegotycki zamek krzyżacki, następnie książąt pomorskich z przełomu XIV i XV wieku, znajdujący się w Bytowie (województwo pomorskie).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek krzyżacki


W pierwszej połowie XIV wieku zakon krzyżacki nabył ziemię bytowską. W 1390 roku Krzyżacy zaczęli budować w Bytowie murowany zamek, na wzniesieniu w południowo-wschodniej części miasta. Znajdował się on na zachodnim krańcu państwa zakonu krzyżackiego. Wykonano prace ziemne, a do 1396 roku gromadzono materiały budowlane. Właściwe prace budowlane przeprowadzono w latach 1398–1406 pod kierunkiem Mikołaja Fellensteina. Kilka kolejnych lat trwały prace wykończeniowe. Zamek wzniesiono na planie prostokąta o wymiarach 49×70 metrów z kamieni eratycznych i cegły. W narożach powstały 3 okrągłe baszty (Młyńska, Różana oraz Polna) i jedna kwadratowa wieża (Prochowa[2]) od północy. Przy skrzydle północno-zachodnim postawiono trzypiętrowy, podpiwniczony dom mieszkalny („Dom Zakonny”). W budynku tym znajdowały się najważniejsze pomieszczenia, takie jak refektarz, kaplica i mieszkanie prokuratora. Na najwyższej kondygnacji mieściły się magazyny.

Przy skrzydle południowo-zachodnim zbudowano piętrową kuchnię z magazynem żywności. W jej sąsiedztwie znajdowała się studnia. Brama wjazdowa została wzniesiona od strony północno-wschodniej. Przed bramą wjazdową wykopano fosę, nad którą przerzucono most zwodzony. W narożnikach skrzydeł znajdowały się potężne baszty i wieża. Warownia pozwalała zastosować do obrony broń palną, co było ówcześnie novum. W zamku na stałe przebywało od kilku do kilkunastu rycerzy zakonnych wraz z giermkami i knechtami. Pełna załoga zamku składała się z kilkudziesięciu osób.

W 1410 roku zamek został opanowany przez wojska Władysława Jagiełły, lecz zwrócono go Krzyżakom po I pokoju toruńskim (1411).

Zamek książąt pomorskich

 Osobny artykuł: Księstwo Pomorskie.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) zamek ponownie opanowały wojska polskie, po czym król Kazimierz Jagiellończyk oddał go w 1466 roku w lenno księciu pomorskiemu Erykowi II. W 1500 roku otoczono warownię ziemnymi fortyfikacjami i bastejami mogącymi prowadzić ostrzał artyleryjski. W drugiej połowie XVI wieku zamek był w rękach Gryfitów, którzy w latach 1560–1570 wybudowali przy skrzydle południowo-wschodnim renesansowy „Dom Książęcy”. W XVII wieku w domu średniowiecznym umieszczono piekarnię i browar. Przy kurtynie północno-wschodniej w roku 1623 zbudowano nowy budynek zwany „Domem Wdów”. Nowe domy, podobnie jak „Dom Zakonny”, wykorzystywały mury obwodowe zamku. Niewielkie zniszczenia przyniosła warowni wojna trzydziestoletnia (1618–1648). Wraz ze śmiercią w 1638 roku ostatniego z Gryfitów, na mocy układu zamek przeszedł w ręce Polski i pełnił rolę siedziby starosty.

Dziedziniec zamku

W czasie wojny polsko-szwedzkiej (1655–1660) zburzona została Wieża Prochowa[3], a zamek spłonął i pozostały tylko mury zewnętrzne. Częściowo został odbudowany po przejęciu miasta przez elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma I (pierwsza połowa XVIII wieku). W 1681 roku dobudowano przy północno-wschodnim murze (między bramą wjazdową a „Domem Książęcym”) budynek na potrzeby urzędu podatkowego i sądu. W XVIII wieku rozebrana została Kancelaria Książęca i Wieża Bramna, a most nad fosą zastąpiony groblą. Wykonano niwelację ziemnych wałów i bastionów. W XIX wieku umieszczono w zamku sąd i więzienie. Pierwsze prace konserwatorskie przeprowadzono w latach 1930–1939. Odbudowano wówczas od podstaw Wieżę Prochową, przebudowano Wieżę Bramną, zrekonstruowano sklepienia w „Domu Zakonnym” oraz przeprowadzono remont „Domu Książęcego” i „Domu Wdów”. W 1945 mieściło się tu więzienie (obóz przejściowy) NKWD, w którym przetrzymywano mieszkańców okolicy[4]. Ostatecznie zamek odbudowano z przerwami w latach 1957–1962 i 1969–1990, umieszczając w nim Muzeum Zachodniokaszubskie (w „Domu Zakonnym”) oraz hotel z restauracją (w „Domu Książęcym”) i bibliotekę (w „Domu Wdów”)[5]. W 1994 roku wybuchł pożar w Wieży Prochowej[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia zamku. [dostęp 3 marca 2013].
  2. Zamek. old.bytow.com.pl.
  3. Zamek w Bytowie. e-kaszuby.pl.
  4. Benedykt Reszka: Czas zła. Gdańsk: Oficyna Czec, 2001. ISBN 83-87408-45-X.
  5. Rys historyczny zamku. [dostęp 3 marca 2013].
  6. Historia. strazbytow.powiat.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]