Zamek w Chocimiu
48°31′19″N 26°29′54″E/48,521944 26,498333 Zamek w Chocimiu od frontu | |
| Państwo | |
|---|---|
| Obwód | |
| Miejscowość | |
Położenie na mapie obwodu czerniowieckiego  | |
Położenie na mapie Ukrainy  | |
| 48°31′19″N 26°29′54″E/48,521944 26,498333 | |
Zamek w Chocimiu (ukr. Хотинська фортеця, tur. Hotin Kalesi) – budowla obronna w Chocimiu, na Ukrainie, usytuowana na wysokim, skalistym brzegu Dniestru[1] w obwodzie czerniowieckim.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wykopaliska archeologiczne dowodzą, że miejsce, w którym później powstał zamek było zamieszkane już w VIII wieku. Przypuszczalnie w XIII wieku mogła powstać w tym miejscu niewielka drewniana warownia.
Pierwsza wzmianka pisana o Chocimiu znajduje się w dziale „Miasta wołoskie" napisanym około 1381–1394 r. i będącym dodatkiem do Latopisu zmartwychwstania. Wśród miast wołoskich wymienione są ufortyfikowane ośrodki na pograniczu mołdawskim i tekst wymienia: „На Днестре Хотень” (Na Dniestrze Chocim). Jest to pierwsza zachowana w źródle pisanym bezpośrednia nazwa Chocim, jednoznacznie identyfikująca ją jako warowny punkt obronny nad rzeką należący do Mołdawii (zwanej wtedy Wołoszczyzną lub Wołochami). W 1408 roku mołdawski hospodar Aleksander Dobry wystawił dokument dla kupców ze Lwowa, gdzie nadał im hryzowuł (przywilej handlowy), w którym Chocim pojawia się jako stacja celna, gdzie uiszczano myto[2][3]. Dokument reguluje opłaty za przewóz towarów na szlaku ze Lwowa i Kamieńca przez Dniestr do Białogrodu Dniestrowskiego i nakazuje opłacenie cła w Chocimiu[2].
W połowie XIV wieku Chocim być może stał się własnością mołdawskiego wojewody Dragosza, lennika Królestwa Węgier[4]. Po 1375 roku ziemie te znajdowały się pod władzą Hospodarstwa Mołdawskiego. Po śmierci hospodara Aleksandra Dobrego, w wyniku wojen między potomkami mołdawskiego władcy, Chocim został zajęty w 1436 roku przez Królestwo Polskie, ponieważ władca Mołdawii Eliasz I (1432-1433; 1435-1443) oddał twierdzę Polakom w zamian za pomoc militarną. W 1455 roku władca Piotr III Aron, który po raz drugi powrócił na tron Mołdawii, odzyskał warownię, ale został zmuszony do oddania miasta Seret. W 1459 hospodar Stefan Wielki przekazał warownię Polsce, jednak wróciła w jego ręce najpóźniej w 1476 roku, gdy załoga mołdawska wytrzymała krótkie oblężenie armii tureckiej, która musiała się wycofać po wybuchu epidemii i dotarciu posiłków węgierskich[5].
W latach 1476 – 1490 za rządów Stefana III Wielkiego zbudowano istniejący dzisiaj murowany zamek, m.in. wzniesiono kaplicę od strony rzeki, gotycki pałac, powstały nowe mury o grubości 6 metrów i wysokości 40 metrów, zbudowano trzy wieże, sutereny dla żołnierzy, a dziedziniec podwyższono o 10 metrów. Mury były ozdobione geometrycznymi ornamentami z cegły. Główną wieżą była wieża północna pełniąca rolę bergfriedu (wieży ostatecznej obrony). Zamek przypuszczalnie wznieśli włoscy muratorzy z Kaffy na Krymie.
Od XIV do XVI wieku zamek służył jako rezydencja hospodarów – książąt mołdawskich. Na początku XVI wieku Mołdawia stała się terytorium, na którym ścierały się interesy Imperium Osmańskiego, Siedmiogrodu i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, czego wynikiem były częste zmiany na stanowisku hospodara mołdawskiego.
W październiku 1509 wojska polskie dowodzone przez Mikołaja Kamienieckiego pokonały wojska mołdawskie Bogdana III w bitwie podczas przeprawy przez rzekę pod zamkiem.
W 1538 roku twierdza została zdobyta przez wojska polskie hetmana Jana Tarnowskiego[4]. Siły Rzeczypospolitej podkopały ściany fortecy i wysadziły trzy wieże od południa i część zachodniej ściany. Po zakończeniu konfliktu Mołdawianie przystąpili do przebudowy obiektu. Dawną część południową wyburzono i wzniesiono o 20-25 metrów dalej na południe pomiędzy 1540 a 1544 rokiem. Wzniesiono też nową bramę z mostem zwodzonym. W 1563 roku zamek zdobył wojewoda sieradzki Olbracht Łaski wypierając stamtąd mołdawski oddział hospodara Jana II Heraklidesa Basilikosa[6]. W tym samym roku Łaski umocnił zamek i pozostawił w nim załogę[6]. W 1564 roku król Zygmunt August zwrócił zamek hospodarowi Aleksandrowi IV[6]. W 1572 bronił się w Chocimiu wojewoda Mikołaj Mielęcki, odpierając ataki wojsk tureckich i tatarskich oraz utrzymując pozycję do czasu przybycia posiłków i hetmana wielkiego koronnego Jerzego Jazłowieckiego. W 1595 roku w związku z kolejnymi zawirowaniami na mołdawskim tronie, Turcja podjęła decyzję o likwidacji resztek samodzielności Mołdawii, w związku z czym hetman Jan Zamoyski podjął akcję zbrojną w wyniku której wyparł bez walki 200 osobową załogę węgierską z zamku w Chocimiu i osadził na mołdawskim tronie Jeremiego Mohyłę[7].
W 1600 Jeremi Mohyła, obalony władca Mołdawii i Wołoszczyzny, i jego brat Szymon Mohyła, z polskim poparciem, schronili się w zamku przed władcą Mołdawii, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu, Michałem Walecznym. W 1615 polska armia na krótko znów zajęła Chocim, jednak 2 lata później zwrócono go Mołdawii na mocy traktatu w Buszy[4].
Na przełomie września i października 1621 r. armia Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod dowództwem hetmana Jana Chodkiewicza w sile 35 tysięcy żołnierzy, wspierana przez 40 tysięcy kozaków pod wodzą Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, Jacka Nerodycza-Borodawki i przy znacznym wsparciu Mołdawian odniosła w bitwie pod Chocimiem[4] zwycięstwo nad armią turecką sułtana Osmana II, liczącą około 150 000 ludzi, przy czym ośrodkiem polskiej obrony był nie stary zamek chocimski, a otoczony wałami i 8-kilometrowym łukiem szańców ziemnych obóz[8].
8 października 1621 r. sułtan Osman II podpisał traktat pokojowy w Chocimiu, kończąc tym samym dalszą ekspansję Rzeczypospolitej. Oparta na Dniestrze granica pomiędzy Koroną a Hospodarstwem Mołdawskim (wasalem Imperium Osmańskiego) została potwierdzona.
Niedługo potem sojusznik Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, Bohdan Chmielnicki, zajął wiosną 1650 roku na kilka miesięcy fortecę chocimską. W 1653 roku polski garnizon twierdzy wziął udział w bitwie pod Żwańcem. Żwaniec był położony na lewym brzegu Dniestru, naprzeciw chocimskiego zamku[9]. W listopadzie 1673 roku polskie wojska Jana Sobieskiego zdobyły Chocim, jednak Turcy odbili go już w sierpniu następnego roku[4].
Sobieski zdobył twierdzę ponownie w 1684 jednak na mocy kończącego wojnę traktatu pokojowego w Karłowicach z 1699 r. twierdza chocimska pozostała pod panowaniem tureckim[10]. W latach 1712 do 1718 z pomocą francuskich inżynierów wzniesiono nowe fortyfikacje. Chocim stał się jedną z największych fortecy w całym Imperium Osmańskim[potrzebny przypis].
Twierdza została zdobyta przez Rosjan w 1739, 1769 i 1788 roku, lecz za każdym razem była zwracana Osmanom. Ostatecznie włączono ją do Imperium Rosyjskiego dopiero w 1812 r. zgodnie z postanowieniami traktatu w Bukareszcie. W czasie I wojny światowej Chocim był okupowany przez państwa centralne. W Międzywojniu miasto należało do Królestwa Rumunii, które utraciło je na rzecz ZSRR w 1940 roku. W czasie II wojny światowej Chocim ponownie znalazł się pod rumuńską kontrolą, lecz ostatecznie w 1944 r. wrócił do ZSRR. Od 1991 r. miasto i zamek znajdują się w granicach niepodległej Ukrainy[potrzebny przypis].
W 2007 roku twierdza chocimska została uznana za jeden z Siedmiu Cudów Ukrainy[11]. Wiosną 2026 roku doszło do osunięcia się zewnętrznego lica muru zamkowego[12].
.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Antoni Urbański: Z czarnego szlaku i tamtych rubieży: zabytki polskie przepadłe na Podolu, Wołyniu, Ukrainie. Warszawa: 1928, s. 11.
- 1 2 Andrzej Dziubiński, Drogi handlowe polsko-tureckie w XVI wieku, „Przegląd historyczny”, 1965, s. 232-259.
- ↑ Łucja Charewiczowa, Handel średniowiecznego Lwowa, Lwów 1926, s. 35
- 1 2 3 4 5 Stanisław Sławomir Nicieja: Twierdze kresowe Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2006, s. 47–54. ISBN 83-244-0024-9.
- ↑ J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970
- 1 2 3 Marek Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku. T. 2: Lata 1548-1575, Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2018, s. 107-108, ISBN 978-83-7889-692-0 (pol.).
- ↑ Marek Plewczyński, Wojny i wojskowość polska XVI wieku, Tom III, lata 1576-1599, wydawnictwo Napoleon V, s. 262.
- ↑ Nowak i Wimmer 1981, s. 360, 387.
- ↑ History of cities and villages of the Ukrainian SSR. Kyiv. 1971
- ↑ Sergey Khvorostenko "Chocim starożytny i współczesny" (2005)
- ↑ The Seven Wonders Of Ukraine [online], WorldAtlas, 1 sierpnia 2017 [dostęp 2023-02-05] (ang.).
- ↑ Runął fragment ściany twierdzy w Chocimiu. Ukraina szuka pieniędzy na renowację zabytku [online], Rzeczpospolita [dostęp 2026-07-03].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz M. Nowak, Jan Wimmer: Historia oręża polskiego 963-1795. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0133-3.
- Janusz Pajewski: Buńczuk i koncerz: Z dziejów wojen polsko-tureckich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
- Władysław A. Serczyk: Na dalekiej Ukrainie: Dzieje Kozaczyzny do 1648 roku. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1984. ISBN 83-08-01214-0.
- Stanisław Sławomir Nicieja, Twierdze kresowe Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Iskry, Warszawa, 2006, s. 47–54, ISBN 83-244-0024-9.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zamek w Chocimiu na filmie z drona.
- Archiwalne widoki zamku w bibliotece Polona