Zamek w Dzięgielowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamek w Dzięgielowie
Symbol zabytku nr rej. A-267/78 z 25.01.1978[1]
Ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Dzięgielów

Adres

ul. Zamkowa 38

Typ budynku

dwór obronny / zamek rycerski

Styl architektoniczny

renesans

Ukończenie budowy

koniec XV wieku

Ważniejsze przebudowy

połowa XVII w., lata 60. XVIII w.

Położenie na mapie gminy Goleszów
Mapa konturowa gminy Goleszów, blisko centrum na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek w Dzięgielowie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek w Dzięgielowie”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, na dole nieco na lewo znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek w Dzięgielowie”
Położenie na mapie powiatu cieszyńskiego
Mapa konturowa powiatu cieszyńskiego, blisko centrum na lewo znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek w Dzięgielowie”
Ziemia49°42′57,2″N 18°43′04,2″E/49,715889 18,717833
Strona internetowa

Zamek w Dzięgielowie – renesansowy dwór obronny lub inaczej zamek rycerski w Dzięgielowie, w powiecie cieszyńskim. Leży we wschodniej części wsi, nad potokiem Dzięgielówką, na skrzyżowaniu dróg z Cieszyna do Ustronia i z Goleszowa do Trzyńca.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Dzięgielowie

Pierwotny zamek, jako czworoboczny dwór obronny z wieżą, został wzniesiony przez dworzanina księcia cieszyńskiego – Jana Czelo z Czechowic pod koniec XV wieku. Budynek jak i cała wieś był wówczas w posiadaniu rodziny Czelów aż do 1719 roku. Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej odbudowany został w połowie XVII w. przez nowego właściciela – Jana Goczałkowskiego. W wyniku przeprowadzonych prac zamek otrzymał kształt nieregularnego czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Ponownie przebudowany w latach 60. XVIII w. staraniem Antoniego Goczałkowskiego i jego żony, hrabianki Prażma. Dodano wówczas piąte skrzydło od północy, dziś mieszczące część hotelową. Ostatni szlachecki właściciel Dzięgielowa baron Józef Beess von Chrostin w 1793 roku sprzedał posiadłość Komorze Cieszyńskiej, która zamieniła go w budynek mieszkalny zarządcy i służby folwarcznej. W 1870 roku w mieszczącej się we wschodnim skrzydle gorzelni wybuchł pożar, który strawił prawie cały zamek. Spłonęła wówczas także drewniana wieża i młyn. Rezydencja została szybko odbudowana, jednak bez troski o przywrócenie stanu pierwotnego, stąd też pojawiły się neogotyckie szczyty. Po I wojnie światowej dwór upaństwowiono. Od tego czasu pełnił różne funkcje; był tam browar i mieszkania dla pracowników służb leśnych. W roku 1932 odkupił go ks. Karol Kulisz. Nowy właściciel miał dalekosiężne plany. Zamierzał zorganizować w zamku dom starców, uniwersytet ludowy i miejsce wypoczynku młodzieży ze Śląska. Jednak II wojna światowa przekreśliła wszelkie plany. Ks. Karol Kulisz zginął w 1940 roku w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie. W 1945 roku zamek znów przejął Skarb Państwa. Po reformie administracyjnej przekazano go gminie Goleszów. Nie przeprowadzono jednak żadnego remontu, a dwór zaczął niszczeć. W latach 60-70 XX w. gmina umieściła tu świetlicę Związku Młodzieży Wiejskiej. W 1993 roku przeszedł w ręce prywatne i od tego czasu, dzięki licznym remontom, przywrócono mu wygląd dawnego zamku rycerskiego, który funkcjonuje jako hotel i restauracja „Zamek w Dzięgielowie”.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Dzięgielowie

Renesansowy z partiami gotyckimi. Zniekształcony na skutek przebudów. Zwrócony frontem na zachód. Murowany z kamienia i cegły, otynkowany. Pierwotnie na rzucie nieregularnego czworoboku z dziedzińcem pośrodku, obecnie trójskrzydłowy (skrzydło wschodnie wyburzone); od północy prostokątne skrzydło dobudowane w XVIII w. Piętrowy, częściowo podpiwniczony. W północno-zachodnim narożniku dwubiegowa klatka schodowa z nadbudowaną trzecią kondygnacją, występującą przed lico elewacji dziedzińcowych; od strony dziedzińca parter przepruty trzema arkadami o łukach półkolistych wspartych na szerokich filarach. Wnętrze podzielone nowszymi ściankami. Parter jednotraktowy. W skrzydle zachodnim szeroka sień przejazdowa z czterema niszami w ścianach bocznych. Sklepienia: w sieni kolebkowe, w skrzydle południowym kolebkowe, kolebkowe z lunetami oraz żaglaste wsparte na fazowanym filarze przyściennym o profilowanym kapitelu. W skrzydle północnym, mieszczącym obory, sień sklepiona krzyżowo z lunetami i kolebkowo ze zwornikami w formie rozet, w tylnej części schody na piętro. W pomieszczeniu na lewo sklepienie żaglaste na gurtach. W oborach sklepienia kolebkowe i żaglaste na gurtach, spływające na filary. Piętro dwutraktowe, przekształcone; w skrzydle zachodnim i częściowo południowym od strony dziedzińca korytarz; pomieszczenia kryte sufitami. Na strychu strop belkowany. Elewacja zachodnia o nieregularnym rytmie otworów, na piętrze dziesięcioosiowa. Do sieni portal z XVI-XVII w., zamknięty półkoliście, profilowany, dekorowany płycinami, z rozetą w kluczu. Nad portalem podwójny kartusz z herbami Śreniawa (Goczałkowskich) i Odrowąż oraz datą 1768. Elewacje boczne skrzydła zachodniego zwieńczone szczytami schodkowymi z XIX w.; od południa niewielki balkon, być może na miejscu dawnej latryny. Elewacja wschodniego skrzydła dobudowanego przy ramieniu północnym ośmioosiowa, północna czteroosiowa z uskokiem i zaokrąglonym narożnikiem. W nadbudowanej kondygnacji klatki schodowej fryz z płycinami. W elewacjach dziedzińcowych portale: 1. w skrzydle północnym barokowy z II połowy XVII w., uszaty, z przyczółkiem zamkniętym łukiem koszowym, w którym kartusz z herbami Śreniawa i Ogończyk, 2. w skrzydle południowym zamknięty łukiem półkolistym, profilowany, 3. w skrzydle zachodnim prostokątny, profilowany. W kilku oknach kamienne obramienia barokowe z XVII ., niektóre z gzymsami. Dachy dwuspadowe, odbudowane po pożarze w XIX ., kryte dachówką.

Dwie późnobarokowe kamienne figury z 1756 r. autorstwa Antoniego Stanettiego przedstawiające św. Antoniego oraz św. Floriana, które niegdyś znajdowały się przed zamkiem, znajdują się obecnie w cieszyńskim lapidarium w Parku Pokoju przy Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Tuż przy zamku przechodzą następujące trasy rowerowe:

Na wschód od zamku biegnie także szlak turystyczny czarny czarny pieszy szlak turystyczny Goleszów PKPCzantoria Wielka (14 km).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]