Zamek w Tarnopolu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zamek w Tarnopolu
Zamek w Tarnopolu
Zamek w Tarnopolu
Państwo  Ukraina
Miejscowość Tarnopol
Typ budynku zamek
Ukończenie budowy 1540 r.
Pierwszy właściciel Jan Tarnowski
Kolejni właściciele Ostrogscy, Zamoyscy, Sobiescy, Maria Kazimiera Sobieska, Konstanty Sobieski i Jakub Sobieski, Potoccy, Korytowscy, Franciszek Korytowski, Jerzy Michał Turkułł
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Zamek w Tarnopolu
Zamek w Tarnopolu
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Zamek w Tarnopolu
Zamek w Tarnopolu
Ziemia49°34′N 25°36′E/49,566667 25,600000

Zamek w Tarnopolu – zamek został wybudowany przez Jana Amora Tarnowskiego[1] około 1540 r.[2]

Zamek w Tarnopolu z 7. bastionami, pierwsza połowa XVI w.
Zamek w latach 1870' na rysunku Napoleona Ordy
Zamek w Tarnopolu na początku ХХ w.
Zamek w Tarnopolu

Położenie[edytuj]

O warowni zbudowanej nad Seretem, dopływem Dniestru Fryzyjczyk Ulryk Werdum w Dzienniku podróży pisał: Zamek położony na północnym- zachodzie od miasta[1] posiadał dość spore budynki postawione z kamienia w stylu włoskim. Wieże i wybudowane mury otaczały zamek od południowego zachodu, nawet od strony jeziora[3].

Historia[edytuj]

Po rodzinie Tarnowskich posiadaczami zamku byli Ostrogscy, ponieważ Zofia, córka hetmana Jana Amora Tarnowskiego wyszła za mąż za ks. Konstantego Wasylego Ostrogskiego[1] po nich w 1636 r. Zamoyscy, gdyż Tomasz Zamoyski, kanclerz wielki koronny ożenił się z Katarzyną Ostrogską[1]. Armia turecka dowodzona przez Ibrahima paszę w 1675 r. zdobyła i zniszczyła warownię. Maria Kazimiera d’Arquien, małżonka króla Polski Jana III Sobieskiego, wniosła Tarnopol do rodziny Sobieskich po długim sporze z Koniecpolskimi, który w 1690 w trybunale lubelskim na jej korzyść został rozstrzygnięty[4]. Przedstawicielie rodu Sobieskich - następni posiadacze - obudowałi obiekt, w którym zamieszkała Maria Kazimiera d’Arquien, a po niej królewscy synowie: Konstanty Sobieski i Jakub Ludwik Sobieski, który po śmierci matki w 1716 był ostatnim dziedzicem Tarnopola z Sobieskich[1] i sprzedał miasto ze zamkiem hetmanowi wielkiemu koronnemu Józefowi Potockiemu[5]. Według innych danych następny właściciel zamku, hetman wielki koronny Józef Potocki w 1742 odkupił Tarnopol od Michała Kazimierza Radziwiłła Rybeńki[6], któremu Maria Karolina Sobieska, córka Jakuba Ludwika, zapisała cały swój majątek[7]. Po rozbiorach Polski posiadaczem obiektu byli Korytowscy[1] herbu Mora[8].

Architektura[edytuj]

Z zabytków Tarnopola na uwagę zasługuje zamek. Położony nad rozległym stawem, zachował prawie w zupełności swe dawne kształty. Był to budynek rozległy, kilkupiętrowy, z wieżami po obu stronach, różniący się od zwykłych zamków odrębną strukturą, miał bowiem kształt warowni, którą Włosi nazywają >casaforte<. Z murów zamkowych pozostały dwa słupy[1], zwane pylonami, z ciosanego kamienia, tworzące niegdyś główną bramę. Przez środek każdego wiodła mała furtka na dziedziniec zamkowy. Na słupach znajdowały się wykute herby Potockich[1] i Korytowskich - Mora i Ostoja oraz kule i głowy lwów[9]. Pod zamkiem miały się rozciągać bardzo długie, murowane lochy[1]. Trzypiętrowy zamek otoczony był murem a od miasta oddzielony suchą fosą i ziemnym wałem z palisadami[1]. W rogach murów stały obronne baszty zaopatrzone w strzelnice. W wałach, na dwóch poziomach, znajdowały się kazamaty. Do zamku można było wjechać przez most zwodzony i wieżę bramną, która była murowana i miała jedno piętro[9].

Pałac[edytuj]

Na początku XIX w. Franciszek Korytowski przebudował zamek na pałac. W jego okolicy postawił też kolejny budynek nazwany nowym zamkiem. Całość została otoczona murem. Ostatnim posiadaczem obiektu był Jerzy Michał Turkułł, który odstąpił zamek gminie[9]. W trakcie I wojny światowej w warowni koszarowała armia carska[1], która opuszczając obiekt podpaliła go. W czasach obecnych zabytek jest odrestaurowany. Zachowało się skrzydło mieszkalne wysokie na dwa piętra, położone od strony miasta i kazamaty widoczne od strony stawu[10].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII. Warszawa: 1880-1902, s. 187-192.
  2. Roman Aftanazy: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wrocław, Warszawa: 1995, s. 198-201.
  3. Historia Tarnopola. www.sztetl.org.pl. [dostęp 1.12.2013].
  4. Tarnopol [w:] Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII. Warszawa: 1880-1902, s. 190.
  5. Jarosław Poraziński, Sobieski Jakub Ludwik h. Janina (1667—1737) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Warszawa — Kraków : Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności 2000, t. XXXIХ/4, zeszyt 163, s. 494.
  6. Петро Гуцал. Заснування Тернополя. Власники Тернополя (1540—1843) [w:] Тернопіль. Історичні нариси, Тернопіль : Джура 2016, s. 23. ​ISBN 978-966-185-130-5​. (ukr.)
  7. Jarosław Poraziński, Sobieski Jakub Ludwik h. Janina (1667—1737) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Warszawa — Kraków : Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności 2000, t. XXXIХ/4, zeszyt 163, s. 495.
  8. Adam Boniecki. Herbarz polski: wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. T. 11. Warszawskie Towarzystwo Akcyjne S. Orgelbranda S[yn]ów), Warszawa 1907, s. 211-213.
  9. a b c Tarnopol. [dostęp 9.9.13].
  10. Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman: Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu.... Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 269. ISBN 83-921981-6-6.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]