Zanzibar (wyspa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wyspy. Zobacz też: również inne hasła o tej nazwie.
Zanzibar (Unguja)
Zanzibar (Unguja)
Kontynent Afryka
Państwo  Tanzania
Akwen Ocean Indyjski
Archipelag Zanzibar
Powierzchnia 1 658 km²
Populacja (2002)
 • liczba ludności
 • gęstość

622 459[1]
375,4 os./km²
Położenie na mapie Tanzanii
Mapa lokalizacyjna Tanzanii
Zanzibar (Unguja)
Zanzibar (Unguja)
Ziemia6°09′00,41″S 39°20′21,46″E/-6,150114 39,339294
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Zanzibar (zwana także jako Unguja) – wyspa na Oceanie Indyjskim. Jest największą wyspą Archipelagu Zanzibar. Należy w całości do Tanzanii i wchodzi w skład jej autonomicznej części, Zanzibaru. Powierzchnia wyspy wynosi 1 658 km², co czyni ją największą wyspą tanzańską. Największym miastem na wyspie jest Zanzibar.

Historia[edytuj]

Pierwszymi mieszkańcami wyspy byli Afrykanie z kontynentu[2]. W VIII–X wieku obszar uległ kolonizacji Arabów i Persów[2]. Od X wieku Zanzibar podlegał silnym wpływom kontynentalnej kultury Suahili. W tym czasie należał do sułtanatu obejmującego oprócz Zanzibaru obszar wyspy Pemba. Na początku XVI wieku wyspę opanowała Portugalia[3]. Rządy portugalskie na wyspie trwały do XVII-XVIII wieku, kiedy to Portugalczycy zostali wyparci przez sułtanów Omanu[3]. Wyspa rozkwitła w pierwszej połowie XIX wieku pod rządami sułtana Sayida Saida. Pod jego rządami Zanzibar stał się centrum imperium Omanu (w 1840 roku przeniesiono tu stolicę)[3]. Od początku XIX wieku wprowadzono uprawy plantacyjne. W 1856 roku Zanzibar wraz z Pembą i posiadłościami afrykańskimi oderwał się od Omanu. W kolejnych latach utworzono Sułtanat Zanzibaru. W XIX wieku osiedlili się tu hinduscy bankierzy i kupcy (zmonopolizowali handel) oraz kupcy europejscy[2].

Od połowy XIX wieku o wpływy na wyspie walczyli Brytyjczycy, Niemcy i Francuzi. W latach 1886-90 mocarstwa te podzieliły między siebie lądowe posiadłości sułtanatu, a w 1890 Zanzibar i Pemba objęty został brytyjskim protektoratem. Próba zamachu stanu (rozbita przez siły brytyjskie) stała się pretekstem do likwidacji niewolnictwa na wyspie (zakazano go w 1911 roku). W 1926 władze kolonialne utworzyły rady: ustawodawczą i wykonawczą. W ich skład weszli przedstawiciele ludności arabskiej, hinduskiej oraz afrykańskiej[2].

10 grudnia 1963 Zanzibar wraz z inną wyspą Pembą uzyskał niepodległość jako sułtanat w którym władzę sprawował Dżamszid ibn Abd Allah. Zanzibar liczył wówczas około 230 tysięcy Afrykanów których część deklarowała pochodzenie perskie i określała się jako Szirazowie. Na wyspie występowały też mniejszości - 50 tysięcy Arabów i 20 tysięcy osób pochodzenia południowoazjatyckiego. Arabowie i Azjaci zdominowali gospodarkę i politykę państwa[4]. Najważniejsze partie polityczne zostały zorganizowane według kryteriów etnicznych. Arabowie założyli Nacjonalistyczną Partię Zanzibaru (ZNP) a Afrykanie Partię Afroszyrazyjską[5]. Ponadto działała Ludowa Partia Zanzibaru i Pemby[2]. W wyborach do parlamentu w 1961 roku dwie największe partie uzyskały równe poparcie zyskując po 11 miejsc w parlamencie[5], wybory zostały powtórzone w 1963 roku w związku z niepodległością wyspy. Choć partia murzyńska zyskała 54% głosów na skutek ordynacji wyborczej większość zachowali Arabowie którzy przystąpili do wzmocnienia swojej pozycji[6]. Gdy niezadowoleni socjalistyczni działacze wywodzący się z Partii Nacjonalistycznej, założyli w tym samym roku odrębną i partię Umma, rząd nacjonalistów arabskich obawiając się utraty władzy zdelegalizował partię i wyrzucił z pracy wszystkich policjantów pochodzenia afrykańskiego[7]. Policja została zastąpiona oddziałami paramilitarnymi[8]. Rząd poprosił też wojska brytyjskie o pozostanie na wyspie, Wielka Brytania odmówiła jednak tego obawiając się wybuchu wzmożonej aktywności komunistycznej na wyspie. Część Brytyjczyków dalej działała w arabskiej administracji rządowej[9][10].

12 stycznia 1964 wybuchła rewolucja, w wyniku której obalono sułtana. Powstańcy wywodzili się głównie spośród Murzynów w tym ze zwolnionych z pracy policjantów. Sułtan i jego rząd uciekli z wyspy[11]. Rewolucjoniści liczyli od 600 do 800 bojowników[12]. Rewolucyjny rząd tymczasowy utworzyła Afroszyrazyjską i arabska Umma. Kraj przemianowano na Ludową Republikę Zanzibaru i Pemby. Murzyni rozpoczęli walki z Arabami w wyniku których zginąć mogło od dwóch do czterech tysięcy osób[13] a wielu Arabów wyjechało do Omanu[14]. Sytuacja ustabilizowała się do 4 lutego a nowy rząd z Johnem Okello na czele uzyskał powszechną aprobatę ludności[15]. Nowy rząd został przyjęty z niechęcią przez Brytyjczyków i Zachód, z kolei kraje takie jak Kuba czy Chiny udzieliły wsparcia nowym władzom i wysłały pomoc Zanzibarowi[16]. 11 marca w wyniku rozgrywek na szczytach władzy Okello został pozbawiony władzy i wyjechał z kraju[17]. W kwietniu rząd utworzył Armię Ludowo-Wyzwoleńczą i przeprowadził rozbrojenie milicji[18]. 26 kwietnia 1964 roku Zanzibar utworzył wraz z Tanganiką nowe państwo - Zjednoczoną Republikę Tanzanii[19]. Zjednoczenie to miało na celu między innymi niedopuszczenie do możliwego komunistycznego przewrotu oraz osłabienia wpływów radykalnie lewicowej partii Umma której program nie odpowiadał umiarkowanym socjalistom którzy zdominowali rząd[20]. Pomimo ograniczenia wpływów Umma część jej postulatów w zakresie zdrowia, edukacji i pomocy społecznej zostało przyjętych przez rząd wyspy[21].

Gospodarka[edytuj]

Na wyspie istnieją liczne plantacje goździkowca i palmy kokosowej, które są głównymi towarami eksportowanymi z wyspy. Poza tym z Zanzibaru eksportuje się również przyprawy, wodorosty i rafię. Dobrze rozwinięte jest rybołówstwo. Ważną rolę w gospodarce Zanzibaru odgrywa turystyka.

Miejscową ciekawostką jest fakt zwyczajowego stosowania na Zanzibarze pewnej formy lokalnego, nieoficjalnego czasu słonecznego. Według tego czasu doba rozpoczyna się codziennie o godzinie 6:00 rano (wschód słońca), a więc jest przesunięta względem czasu oficjalnego o 6 godzin[potrzebny przypis][22].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. National Bureau of Statistics: CPI-Summary (January-April 2011) (ang.). [dostęp 2011-10-20].
  2. a b c d e Tanzania. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  3. a b c Zanzibar (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  4. Speller 2007, s. 4
  5. a b Shillington 2005, s. 1716
  6. Parsons 2003, s. 106
  7. Sheriff & Ferguson 1991, s. 239
  8. Speller 2007, s. 5–6
  9. Speller 2007, s. 27–28
  10. Speller 2007, s. 5
  11. Speller 2007, s. 7
  12. Speller 2007, s. 6
  13. "Nationalism Is Viewed as Camouflage for Reds", New York Times
  14. Plekhanov 2004, s. 91
  15. "Zanzibar Quiet, With New Regime Firmly Seated", New York Times.
  16. Speller 2007, s. 18
  17. Speller 2007, s. 17
  18. Speller 2007, s. 15
  19. Zanzibar history. [dostęp 2011-10-23].
  20. Speller 2007, s. 19
  21. Sheriff & Ferguson 1991, s. 241
  22. http://www.yahodeville.com/wyprawy/2008malawi/tanzania.html

Bibliografia[edytuj]

  • Plekhanov, Sergey (2004), A Reformer on the Throne: Sultan Qaboos Bin Said Al Said, Trident Press Ltd, ISBN 1-900724-70-7.
  • Sheriff, Abdul; Ferguson, Ed (1991), Zanzibar Under Colonial Rule, James Currey Publishers, ISBN 0-85255-080-4.
  • Speller, Ian (2007), "An African Cuba? Britain and the Zanzibar Revolution, 1964.", Journal of Imperial and Commonwealth History 35 (2): 1–35.