Zanzibar (wyspa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy wyspy. Zobacz też: również inne hasła o tej nazwie.
Zanzibar (Unguja)
Zanzibar (Unguja)
Kontynent Afryka
Państwo  Tanzania
Akwen Ocean Indyjski
Archipelag Zanzibar
Powierzchnia 1 658 km²
Populacja (2002)
 • liczba ludności
 • gęstość

622 459[1]
375,4 os./km²
Położenie na mapie Tanzanii
Mapa lokalizacyjna Tanzanii
Zanzibar (Unguja)
Zanzibar (Unguja)
Ziemia 6°09′00,41″S 39°20′21,46″E/-6,150114 39,339294
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Zanzibar (zwana także jako Unguja) – wyspa na Oceanie Indyjskim. Jest największą wyspą Archipelagu Zanzibar. Należy w całości do Tanzanii i wchodzi w skład jej autonomicznej części, Zanzibaru. Powierzchnia wyspy wynosi 1 658 km², co czyni ją największą wyspą tanzańską. Największym miastem na wyspie jest Zanzibar.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W X wieku wyspa została skolonizowana przez Arabów i Persów i odgrywała rolę arabskiej bazy handlowej w kontaktach z wybrzeżem afrykańskim. Władzę nad wyspą i innymi przybrzeżnymi terytoriami afrykańsko-azjatyckich wybrzeży Oceanu Indyjskiego sprawowało arabsko-persko-afrykańskie państwo Kilwa. Od przełomu wieków XIV i XV należała do Portugalii. Pod koniec XVII wieku wyspa stała się częścią sułtanatu Omanu. W latach 30. XIX wieku sułtan Omanu przeniósł z Maskatu na Zanzibar swoją główną siedzibę. W 1856 po śmierci sułtana Said ibn-Sultana doszło do wojny o sukcesję pomiędzy jego synami, w wyniku której 6 kwietnia 1861 utworzono odrębny Sułtanat Zanzibaru. W 1886 Wielka Brytania przejęła kontrolę nad Zanzibarem, ale formalnie dalej panowali miejscowi sułtanowie, co stanowiło swoistą dwuwładzę. W celu zaspokojenia niemieckich roszczeń do wyspy (Cesarstwo Niemieckie opanowało w tym czasie Tanganikę). Zjednoczone Królestwo oddało Niemcom w 1890 wyspę Helgoland na Morzu Północnym oraz region Caprivi. Od 1890 roku władztwo brytyjskie zostało usankcjonowane przez powołanie protektoratu, w którym sułtan zachował jedynie stanowisko ceremonialne. Zniesiono wówczas na wyspie niewolnictwo.

10 grudnia 1963 Zanzibar wraz z inną wyspą Pembą uzyskał niepodległość jako sułtanat w którym władzę sprawował Dżamszid ibn Abd Allah. Ówczesny Zanzibar liczył około 230 tysięcy Afrykanów których część deklarowała pochodzenie perskie i określała się jako Szirazowie. Na wyspie występowały też mniejszości - 50 tysięcy Arabów i 20 tysięcy osób pochodzenia południowoazjatyckiego, mniejszości te zdominowały gospodarkę i politykę państwa[2]. Najważniejsze partie polityczne zostały zorganizowane według kryteriów etnicznych. Arabowie zdominowali Zanzibarską Partię Nacjonalistyczną a Murzyni lewicującą Partię Afro-Szirazyjską[3]. Ponadto działała Ludowa Partia Zanzibaru i Pemby[4]. W wyborach do parlamentu w 1961 roku dwie największe partie poparcie uzyskały równe poparcie zyskując po 11 miejsc w parlamencie[5], wybory zostały powtórzone w 1963 roku w związku z niepodległością wyspy. Choć partia murzyńska zyskała 54% głosów na skutek ordynacji wyborczej większość zachowali Arabowie którzy przystąpili do wzmocnienia swojej pozycji[6]. Gdy niezadowoleni socjalistyczni działacze socjalistyczni wywodzący się z Partii Nacjonalistycznej, założyli w tym samym roku odrębną i lewicową partię Umma, rząd nacjonalistów arabskich obawiając się utraty władzy zdelegalizował partię i wyrzucił z pracy wszystkich policjantów pochodzenia afrykańskiego[7]. Policja została zastąpiona oddziałami paramilitarnymi[8]. Rząd poprosił też wojska brytyjskie o pozostanie na wyspie, Wielka Brytania odmówiła jednak tego obawiając się wzmożonej aktywności komunistycznej na wyspie, mimo to część Brytyjczyków dalej działała w arabskiej administracji rządowej[9][10].

12 stycznia 1964 wybuchła rewolucja, w wyniku której obalono sułtana i proklamowano Republikę Zanzibaru i Pemby. Powstańcy wywodzili się głownie spośród Murzynów w tym ze zwolnionych z pracy policjantów. Sułtan i jego rząd uciekli z wyspy[11]. Rewolucjoniści liczyli od 600 do 800 bojowników[12]. Rewolucyjny rząd tymczasowy utworzyła Partia Afro-Szirazyjska i arabska Umma. Kraj przemianowano na Ludową Republikę Zanzibaru i Pemby. Murzyni rozpoczęli walki z Arabami w wyniku których zginąć mogło od dwóch do czterech tysięcy osób[13] a wielu Arabów wyjechało do Omanu[14]. Zdelegalizowano PartiE Nacjonalistyczną i Partię Ludową a sułtana pozbawiono władzy. Sytuacja ustabilizowała się do 4 lutego a nowy rząd z Johnem Okello na czele uzyskał powszechną aprobatę ludności[15]. Nowy rząd otrzymał został przyjęty z niechęcią przez Brytyjczyków i Zachód, z kolei kraje tj. Kuba czy Chiny udzieliły wsparcia nowym władzom i wysłały pomoc Zanzibarowi[16]. 11 marca w wyniku rozgrywek na szczytach władzy Okello został pozbawiony władzy i wyjechał z kraju[17]. W kwietniu rząd utworzył Armię Ludowo-Wyzwoleńczą i dokonał rozbrojenia milicji[18]. 26 kwietnia 1964 roku Zanzibar utworzył wraz z Tanganiką nowe państwo - Zjednoczoną Republikę Tanzanii[19]. Zjednoczenie to miało na celu m.in. niedopuszczenie do możliwego komunistycznego przewrotu oraz osłabienia wpływów radykalnie lewicowej partii Umma której program nie odpowiadał umiarkowanym socjalistom z rządu[20]. Pomimo ograniczenia wpływów Umma część postulatów w zakresie zdrowia, edukacji i pomocy społecznej zostało przyjętych przez rząd wyspy[21].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie istnieją liczne plantacje goździkowca i palmy kokosowej, które są głównymi towarami eksportowanymi z wyspy. Poza tym z Zanzibaru eksportuje się również przyprawy, wodorosty i rafię. Dobrze rozwinięte jest rybołówstwo. Ważną rolę w gospodarce Zanzibaru odgrywa turystyka.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. National Bureau of Statistics: CPI-Summary (January-April 2011) (ang.). [dostęp 2011-10-20].
  2. Speller 2007, s. 4
  3. Shillington 2005, s. 1716
  4. Tanzania. Historia.
  5. Shillington 2005, s. 1716
  6. Parsons 2003, s. 106
  7. Sheriff & Ferguson 1991, s. 239
  8. Speller 2007, s. 5–6
  9. Speller 2007, s. 27–28
  10. Speller 2007, s. 5
  11. Speller 2007, s. 7
  12. Speller 2007, s. 6
  13. "Nationalism Is Viewed as Camouflage for Reds", New York Times
  14. Plekhanov 2004, s. 91
  15. "Zanzibar Quiet, With New Regime Firmly Seated", New York Times.
  16. Speller 2007, s. 18
  17. Speller 2007, s. 17
  18. Speller 2007, s. 15
  19. Zanzibar history. [dostęp 2011-10-23].
  20. Speller 2007, s. 19
  21. Sheriff & Ferguson 1991, s. 241

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Clayton, Anthony (1999), Frontiersmen:Warfare in Africa since 1950, Taylor & Francis, ISBN 1-85728-525-5.
  • Daly, Samuel (2009), "Our Mother is Afro-Shirazi, Our Father is the Revolution" (PDF), Senior Thesis (New York: Columbia University).
  • Hernon, Ian (2003), Britain's Forgotten Wars: Colonial Campaigns of the 19th century, Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing, ISBN 978-0-7509-3162-5.
  • Ingrams, William H. (1967), Zanzibar: Its History and Its People, Abingdon: Routledge, ISBN 0-7146-1102-6, OCLC 186237036.
  • Kalley, Jacqueline Audrey; Schoeman, Elna; Andor, Lydia Eve (1999), Southern African Political History, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-313-30247-2.
  • Kuper, Leo (1971), "Theories of Revolution and Race Relations", Comparative Studies in Society and History 13 (1): 87–107, doi:10.1017/S0010417500006125, JSTOR 178199.
  • Lofchie, Michaael F. (1967), "Was Okello's Revolution a Conspiracy?", Transition (33): 36–42, JSTOR 2934114.
  • Myers, Garth A. (1994), "Making the Socialist City of Zanzibar", Geographical Review 84 (4): 451–464, doi:10.2307/215759, JSTOR 215759.
  • Parsons, Timothy (2003), The 1964 Army Mutinies and the Making of Modern East Africa, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-325-07068-7.
  • Mwakikagile, Godfrey, Why Tanganyika united with Zanzibar to form Tanzania, ISBN 9789987160457
  • Plekhanov, Sergey (2004), A Reformer on the Throne: Sultan Qaboos Bin Said Al Said, Trident Press Ltd, ISBN 1-900724-70-7.
  • Sheriff, Abdul; Ferguson, Ed (1991), Zanzibar Under Colonial Rule, James Currey Publishers, ISBN 0-85255-080-4.
  • Shillington, Kevin (2005), Encyclopedia of African History, CRC Press, ISBN 1-57958-245-1.
  • Speller, Ian (2007), "An African Cuba? Britain and the Zanzibar Revolution, 1964.", Journal of Imperial and Commonwealth History 35 (2): 1–35.
  • Triplett, George W. (1971), "Zanzibar: The Politics of Revolutionary Inequality", The Journal of Modern African Studies 9 (4): 612–617, doi:10.1017/S0022278X0005285X, JSTOR 160218.