Zapałów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zapałów
Cerkiew prawosławna Świętych Kosmy i Damiana
Cerkiew prawosławna Świętych Kosmy i Damiana
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2013) 1333[1]
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-544
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612980
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Zapałów
Zapałów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zapałów
Zapałów
Ziemia50°05′25″N 22°52′37″E/50,090278 22,876944

Zapałówwieś w Polsce położona na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

We wsi znajduje się kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, a także prawosławna cerkiew parafialna pod wezwaniem Świętych Kosmy i Damiana (jest to dawna świątynia greckokatolicka, zbudowana w latach 1926–1927).

Kościół[edytuj]

Parochia Greckokatolicka[edytuj]

W 1801 roku zbudowano drewnianą cerkiew, a w 1845 roku była kanoniczna wizyta eparchy Iwana Snihurskiego. W latach 1926–1927 zbudowano murowaną cerkiew pw. Świętych Kosmy i Damiana. Parochia istniała, aż do 1947 roku.

Parochowie w Zapałowie.
  • 1785-1797. Jan Mazurkiewicz (zmarł 5 maja 1797 roku, w wieku 76 lat).
  • 1796-1797. Jan Kaczmarski (komendariusz).
  • 1797-1800. Tadeusz Witoszyński.
  • 1800-1842. Teodor Kiwerowicz (ur. w 1771 roku, wyświęcony w 1799 roku, w latach 1813-1840 dziekan dekanatu Oleszyckiego, zmarł 6 stycznia 1842 roku)[2].
  • 1842-1896. Wiktor Kiwerowicz (ur. w 1811 roku, wyświęcony w 1837, w latach 1838-1841 administrator w Gorzycach, w latach 1842-1896 paroch w Zapałowie, zmarł w 23 kwietnia 1896 roku)[3].
  • 1896-1897. Aleksander Humecki (ur. w 1864 roku, wyświęcony w 1892 roku, w latach 1896-1897 administrator w Zapałowie, od 1898 roku kanonik)[4].
  • 1897-1910. Jan Suchy (ur. w 1850 roku, wyświęcony w 1877 roku, od 1897 roku kanonik)[5].
  • 1910-1911. Stefan Harabać (ur. w 1881 roku, wyświęcony w 1909 roku, administrator w Zapałowie)[6].
  • 1911-1921. Lew Fedorowicz (ur. w 1875 roku, wyświęcony w 1902 roku, od 1911 roku kanonik)[7].
  • 1921-1945. Bogdan Polański (ur. w 1878 roku, wyświęcony w 1901)[8].

Parafia Prawosławna[edytuj]

Po II wojnie światowej władze państwowe zamieniły cerkiew w Zapałowie, na skład nawozów sztucznych, a po zamknięciu magazynu planowano jej rozebranie. Po licznych protestach wiernych w roku 1966 władze zezwoliły na utworzenie parafii prawosławnej. Po powołaniu parafii nastąpił sprzeciw biskupa rzymskokatolickiego Ignacego Tokarczuka, który prowadził kampanię sprzeciwu wobec prawosławia, wskutek tego przy nowej parafii pozostali nieliczni. Początkowe lata były pełne wrogości i dyskryminacji ze strony miejscowych katolików. Początkowo w parafii posługiwali duchowni z Warszawy (kanclerz o. Sawa), Białostocczyzny i diecezji. W 1989 roku ustały prześladowania i rozpoczął się czas tolerancji i zainteresowania. W latach 1992-1996 przeprowadzono wstępną renowację cerkwi[9].

Parafia Świętych Kosmy i Damiana przynależy do dekanatu przemyskiego (z siedzibą w Kalnikowie), diecezji przemysko-gorlickiej, Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Proboszczowie w Zapałowie.
1966-1967. ks. Jerzy Krysiak.
1984-1987. ks. Jerzy Plis.
1988-1989. ks. Sławomir Kondratiuk.
1989-2002. ks. Aleksander Kulik.
2002-2008. ks. Jarosław Kadyło[10].
2008- nadal o. mitrat dr Jan Plewa.

Parafia Rzymskokatolicka[edytuj]

Zapałów należał do rzymskokatolickiej parafii w Jarosławiu, a następnie w Radawie. W 1911 roku konsekrowano murowany kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego. W Schematyzmie Diecezji Przemyskiej z 1911 roku podano wzmiankę: In Zapałów adest nova Capella cultui divino adaptata[11], a z 1912 roku: In Zapałów adest Capella cultui divino adaptata in qua semel in mense Missae sacrif peragitur. W 1919 roku istniała już Ekspozytura w Zapałowie, której ekspozytem został ks. Józef Czerkies (ur. w 1888 roku w Jodłowej, wyświęcony w 1911 roku, wikariusz w Laszkach, ekspozyt i proboszcz w Zapałowie)[12]. W 1927 roku utworzono rzymskokatolicką parafię Najświętszego Serca Jezusowego, która objęła: Zapałów, Wólkę Zapałowską, Ryszkową Wolę i Surmaczówkę. Proboszczem nowej parafii został ks. Józef Czerkies[13].

Z powodu upływu czasu kościół wymagał remontu. Gdy w 2012 roku rozpoczęto remont, okazało się że popękane mury groziły zawaleniem, dlatego większość murów rozebrano, a pozostawiono tylko ścianę frontową, którą wkomponowano w nowo budowany kościół. 7 grudnia 2014 roku, Abp Józef Michalik poświęcił nowy kościół.

Parafia przynależy do dekanatu Jarosław III w archidiecezji przemyskiej.

Oświata[edytuj]

Początki szkolnictwa parafialnego w Zapałowie są datowane na 1930 rok, gdy powstała szkoła parafialna przy miejscowej cerkwi (schola parochialis), której nauczycielem został Dymitr Slusarz[14].

Szkoła trywialna w Zapałowie (z ruskim językiem nauczania) powstała w 1872 roku. W latach 1873-1874 szkoła była parafialna, a w latach 1874-1879 szkoła była filialna, a od 1879 roku 1-klasowa. Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. Szkoły wiejskie były tylko męskie, dopiero od 1890 roku szkoły te stały się mieszane (koedukacyjne). Od 1901 roku szkoła posiadała nauczycieli pomocniczych. Początkowo szkoła w latach 1872-1876 nie posiadała stałego nauczyciela (posada nieobsadzona)[15]. Pierwszym nauczycielem kierującym został Michał Sawicki. Nauczycielami pomocniczymi byli: Eugenia Kunicka (1901-1902), Helena Haydakiewicz (1903-1904), Maria Barówna (1904-1905), Marian Beniowski (1905-1906) i Józefa Winiarska (1907-1914).

Nauczyciele kierujący.
1876-1877. Michał Sawicki[16].
1877-1879. Gabriel Sawicki[17].
1879-1880. Stanisław Krasicki[18].
1880-1882. Teodor Kondrat[19].
1882-1892. Leon Szust[20].
1892-1893. Emil Szust[21].
1893-1899. Leon Szust[22].
1899-1900. Katarzyna Stanisławska[23].
1900-1901. Helena Terlifaj[24].
1901-1902. Berta Gackówna[25].
1902-1904. Olga Fedewicz[26].
1904-1927. Melania Pawlikiewiczowa[27].
1932- ?. Adam Krasnoid.

W 1912 roku w Zapałowie utworzono "szkołę eksponowaną" (z polskim językiem nauczania), której nauczycielką została Maria Hoffowa[28].


Zobacz[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych lokalnych
  2. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXX (str. 78) (dostęp 2017-09-13)
  3. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXLII (str. 74) (dostęp 2017-09-13)
  4. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1897 (str. 219) (dostęp 2017-09-13)
  5. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1898 (str. 219) (dostęp 2017-09-13)
  6. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1911 (str. 281) (dostęp 2017-09-13)
  7. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1912 (str. 281) (dostęp 2017-09-13)
  8. Shimatism’ Vsego Klira Greko-Katoličeskogo Eparhij Soedinenyh’ Peremyskoj, Samborskoj i Sânockoj na God’ ot’ Rozd. Hr. 1924 (str. 44) (dostęp 2017-09-13)
  9. Przegląd prawosławny nr 10(376) październik 2016. Historia parafii prawosławnej w Zapałowie
  10. Przegląd Prawosławny. ks. Jarosław Kadyło
  11. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saecularis tum Regularis Ritus Latini 1911 (str. 118) (dostęp 2017-09-15)
  12. Elenchus Cleri Dioeceseos Rit(us) Lat(ini) Premisliensis 1919 (str. 23) (dostęp 2017-09-15)
  13. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Saecularis et Regularis Dioecesis Rit(us) Lat(ini) Premisliensis pro Anno Domini 1927 (str. 64) (dostęp 2017-09-15)
  14. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Graeco Catholicae Premisliensis pro Anno Domini MDCCCXXXI (str. 87) (dostęp 2017-09-15)
  15. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1873 (str. 388) (dostęp 2017-09-16)
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1877 (str. 404) (dostęp 2017-09-16)
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1878 (str. 393) (dostęp 2017-09-16)
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1880 (str. 390) (dostęp 2017-09-16)
  19. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1881 (str. 397) (dostęp 2017-09-16)
  20. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1883 (str. 399) (dostęp 2017-09-16)
  21. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1893 (str. 427) (dostęp 2017-09-16)
  22. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1894 (str. 427) (dostęp 2017-09-16)
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1900 (str. 509) (dostęp 2017-09-18)
  24. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1901 (2) (str. 509) (dostęp 2017-09-16)
  25. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1902 (str. 547) (dostęp 2017-09-18)
  26. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903 (str. 547) (dostęp 2017-09-18)
  27. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1905 (str. 547) (dostęp 2017-09-18)
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1913 (str. 625) (dostęp 2017-09-16)

Linki zewnętrzne[edytuj]