Zbąszynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Zbąszynek (ujednoznacznienie).
Zbąszynek
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Jedna z ulic w Zbąszynku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Zbąszynek
Data założenia 1923
Prawa miejskie 1945
Burmistrz Wiesław Czyczerski
Powierzchnia 3,6 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

5032[1]
1397,8 os./km²
Strefa numeracyjna +48 68
Kod pocztowy 66-210
Tablice rejestracyjne FSW
Położenie na mapie gminy Zbąszynek
Mapa konturowa gminy Zbąszynek, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Zbąszynek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Zbąszynek”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Zbąszynek”
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa konturowa powiatu świebodzińskiego, blisko prawej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Zbąszynek”
Ziemia52°14′32″N 15°48′59″E/52,242222 15,816389
TERC (TERYT) 0808064
SIMC 0988649
Urząd miejski
Rynek 1
66-210 Zbąszynek
Strona internetowa

Zbąszynek (do 1945 niem. Neu Bentschen[2]) – miasto w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zbąszynek. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego. Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 5032 mieszkańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbąszynek powstał w latach 1923–1939 jako Neu Bentschen (Nowy Zbąszyń), niemiecka osada i placówka celna, przy stacji granicznej. Wiernie oddaje to serial Szpiedzy w Warszawie – czteroodcinkowy polsko-brytyjski miniserial historyczny produkcji BBC Films i Telewizji Polskiej. W pierwszym odcinku część akcji odbywa się w miejscowości granicznej Neu Bentschen.

Lokalizacja nie obyła się bez trudności, gdyż pierwotna koncepcja budowy stacji w okolicy Dąbrówki Wielkopolskiej została zmieniona na skutek problemów z wykupem gruntów pod zabudowę. Ostatecznie osadę wybudowano na polach wsi Kosieczyn. W okresie międzywojennym stworzono dużą i nowoczesną infrastrukturę kolejową oraz kolonię według koncepcji miasta-ogrodu (projektantem był Friedrich Veil). Neu Bentschen w tym okresie zamieszkiwali w przeważającej większości Niemcy pracujący na kolei. W osadzie istniały dwa kościoły (wzniesione w 1929 roku w stylu charakterystycznym dla okresu międzywojennego), drukarnia należąca do Carla Albrechta, dom kultury (Deutsches Haus), szkoła, poczta oraz bank. Administracyjnie kolonia należała do powiatu międzyrzeckiego.

W okresie II wojny światowej istniały w mieście obozy pracy przymusowej, w których pracowały (w różnych okresach) oddziały robocze złożone jeńców sowieckich, francuskich, włoskich a także Żydzi z łódzkiego Getta. W wyniku fatalnych warunków wielu z przymusowych robotników zmarło z wycieńczenia oraz chorób. Robotnicy przymusowi pracowali głównie przy rozbudowie infrastruktury kolejowej i jej dostosowaniu do obsługi transportów wojennych. Często dochodziło w trakcie tych prac do aktów sabotażu bezlitośnie karanego przez Niemców.

Kim Ir Sen na stacji kolejowej w Zbąszynku. Na pierwszym planie, tyłem, Tomasz Kotkowiak

Do ciekawostek można zaliczyć, że przez stację przejeżdżały takie osoby jak Adolf Hitler (podczas wojny), Józef Stalin (na konferencję w Poczdamie) i Kim Ir Sen (w latach 80).

W styczniu 1945 roku mieszkańcy Neu Bentschen i okolicznych wsi ewakuowali się koleją za Odrę. O miasto nie toczyły się walki, więc pozostało niezniszczone (w znikomym stopniu dosięgły go dewastacje oraz szabrownicy, natomiast zostało splądrowane i podpalone przez Armię Czerwoną[3]) i mogło stanowić jeden z etapów w akcji repatriacyjnej. Od 1945 roku pod przejściową nazwą Nowy Zbąszyń (od 1946 pod obecną nazwą[4]) już w Polsce, uzyskał prawa miejskie. W latach 1945-1989 dominującą rolę w mieście odgrywała kolej, będąc głównym zakładem pracy i przyczyniając się do wszechstronnego rozwoju infrastruktury miejskiej. W tamtym okresie Zbąszynek był jednym z ważniejszych węzłów kolejowych na trasie Berlin-Warszawa.

Obecnie największym zakładem w okolicy jest koncern IKEA i szereg zakładów kooperujących. W byłej lokomotywowni serwisowane są zespoły trakcyjne Kolei Wielkopolskich, m.in. typu Pesa Elf[5]. W pobliżu znajduje się rezerwat leśny Kręcki Łęg (pow. 65 ha) oraz wioski Chlastawa z zabytkowym drewnianym kościołem z 1637 roku, Kosieczyn z drewnianym kościołem (według najnowszych[kiedy?] badań dendrochronologicznych jednym z najstarszych w kraju) datowanym na ok. 1406 rok i dworem z XVII-XVIII wieku oraz Dąbrówka Wielkopolska znana z walki o polskość w okresie międzywojennym i działalności Związku Polaków w Niemczech.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Zbąszynka w 2014 roku[6].


Piramida wieku Zbaszynek.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta i Gminy w Zbąszynku

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół filialny pod wezwaniem śś. Apostołów Piotra i Pawła, z lat 1929–1930
  • zespół kościoła ewangelickiego, ul. Długa 29/30, z lat 1928–1929:

inne zabytki:

  • dworzec kolejowy z 1923 r.
  • Urząd Miasta i Gminy z 1930 r.
  • dom kultury w stylu modernistycznym.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum i Miejska Biblioteka Publiczna, 1925 r.
  • Miasto należy do Regionu Kozła kultywującego tradycje ludowe
  • Dom Kultury Kolejarz
  • Kino Muza
  • Biblioteka Miejska w Zbąszynku.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Niepubliczne Przedszkole pod Muchomorkiem
  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi im. II Armii Wojska Polskiego w Zbąszynku
  • Szkoła Podstawowa im. II Armii Wojska Polskiego w Zbąszynku - oddział drugi placówki (dawniej Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Zbąszynku)
  • Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Zbąszynku (Zespół Szkół Technicznych im. Jana Pawła II w Zbąszynku)

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Klub Sportowy „Syrena” Zbąszynek – klub piłkarski założony w 1945 roku i występujący w IV lidze lubuskiej.
  • Semafor Zbąszynek – sekcja piłki nożnej, strzelecka i wędkarska
  • SPS Strefa Piłki Siatkowej Zbąszynek – sekcja piłki siatkowej dziewcząt i chłopców.
  • UKS Junior – sekcja piłki nożnej.
  • Zbąszynecka Akademia Piłkarska.

Transport[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zbąszynek (stacja kolejowa).
Parowóz Tp3 przy stacji Zbąszynek

Ważny węzeł kolejowy. Linie kolejowe łączą Zbąszynek bezpośrednio z wieloma miastami:

W pobliżu miasta przebiega droga wojewódzka nr 302 do Nowego Tomyśla.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19].
  2. Garbacz 2011 ↓, s. 187.
  3. Mark Sołonin: Nic dobrego na wojnie. Poznań: Rebis, 2011, s. 249. ISBN 978-83-7510-714-2.
  4. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  5. RAK, Przystań dla „elfów”, w: Monitor Wielkopolski, wrzesień 2015, s. 6.
  6. Zbąszynek w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 80. [dostęp 20.2.13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. T. 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 187-190. ISBN 978-83-919914-8-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]