Częściowy porządek

Częściowy porządek lub krótko porządek[1] – typ relacji matematycznej, a konkretniej dowolna relacja dwuargumentowa łącząca trzy cechy[1]:
- zwrotność;
- przechodniość;
- (słaba) antysymetria.
Równoważnie: antysymetryczny praporządek.
Jeśli jest zbiorem, zaś jest częściowym porządkiem zadanym (określonym) na zbiorze , to para uporządkowana bywa określana (w angielskiej, ale także polskiej terminologii matematycznej) jako poset, od ang. sformułowania partially ordered set – oznaczającego: zbiór częściowo uporządkowany[2][3]. Ta nazwa występuje zwłaszcza w teorii mnogości oraz matematyce dyskretnej[potrzebny przypis].
Ostre i słabe porządki
[edytuj | edytuj kod]


Słabymi porządkami częściowymi nazywane są relacje zwrotne, przechodnie i antysymetryczne, z kolei ostre porządki częściowe to relacje przeciwzwrotne i przechodnie (relacja przeciwzwrotna i przechodnia jest zarazem asymetryczna). Porządki ostre i słabe są blisko związane w tym sensie, że łatwo jest zamienić relację jednego typu na relację drugiego typu.
Przypuśćmy, że jest (słabym) porządkiem częściowym na zbiorze . Wówczas relacja [a] na zdefiniowana przez
jest ostrym porządkiem częściowym.
I na odwrót, jeśli jest ostrym porządkiem częściowym na zbiorze , to relacja na zdefiniowana przez
jest (słabym) porządkiem częściowym.
Oznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Często w tekstach matematycznych używamy zarówno słabej, jak i silnej wersji porządku, którym się interesujemy. Zwyczajowo używamy wtedy oznaczeń takich, aby wersja słaba była oznaczana symbolem zawierającym znak równości (np. , , , ), a wersja silna była oznaczona symbolem bez tego znaku (np. , , , ).
Należy mieć jednak na uwadze, że zwyczaj taki nie wykształcił się względem zawierania zbiorów, gdzie symbol oznaczać może zawieranie właściwe lub niewłaściwe (relację silną lub słabą). W celu uniknięcia nieporozumień stosuje się więc często symbole oraz – odpowiednio dla relacji słabej oraz relacji silnej.
Przykłady
[edytuj | edytuj kod]- Szczególnym przypadkiem częściowego porządku jest porządek liniowy, w szczególności: naturalny porządek na liczbach rzeczywistych jest porządkiem częściowym.
- Relacja określona w zbiorze liczb zespolonych:
- jest częściowym porządkiem. Nie jest to jednak porządek liniowy.
- Relacja podzbiorów określona na dowolnej rodzinie podzbiorów ustalonego zbioru jest częściowym porządkiem.
- Każdy praporządek wyznacza porządek częściowy po utożsamieniu elementów , , takich że jednocześnie jest: 1) ; oraz: 2) . Proces ten można nazwać redukcją praporządku do porządku.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Relacja ma tutaj być – w zamierzeniu – ostrym wariantem, przedstawionego (słabego) porządku — por. oba te symbole; a następnie porównaj je także z symbolami: oraz .
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 porządek, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-10].
- ↑
Marek Zaionc, Jakub Kozik i Marcin Kozik, Logika i teoria mnogości, wykład 10: Zbiory uporządkowane. Zbiory liniowo uporządkowane. Pojęcia gęstości i ciągłości, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego (MIM UW), wazniak.mimuw.edu.pl [dostęp 2025-01-30]. - ↑
Paweł Idziak, Bartłomiej Bosek i Piotr Micek Matematyka dyskretna 2, wykład 2: Porządki częściowe i twierdzenie Dilwortha, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego (MIM UW), wazniak.mimuw.edu.pl [dostęp 2025-01-30].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Eric W. Weisstein, Partial Order, [w:] MathWorld, Wolfram Research (ang.). [dostęp 2025-10-31].
Partially ordered set (ang.), Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org [dostęp 2025-10-31].