Zbiór potrzebniejszych wiadomości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbiór potrzebniejszych wiadomości
Zbior potrzebnieyszych wiadomości, porządkiem alfabetu ułożonych
Ilustracja
„Zbiór Potrzebniejszych Wiadomości”
Tom I z 1781 roku.
Autor Ignacy Krasicki
Typ utworu encyklopedia
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Polska
Język polski
Data wydania 1781
Wydawca Michał Gröll

Zbiór potrzebniejszych wiadomości – jedna z pierwszych polskich encyklopedii[a], napisana przez Ignacego Krasickiego, wydana po raz pierwszy w Warszawie i we Lwowie w latach 17811783[1][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Twórca encyklopedii – Ignacy Krasicki.

Autorem był znany polski poeta i bajkopisarz Ignacy Krasicki inspirujący się oświeceniowym dorobkiem encyklopedystów francuskich Jeana le Ronda d’Alemberta, Denisa Diderota oraz Woltera, których poznał osobiście goszcząc we Francji[3].

W 1780 roku Krasicki przyjechał z Lidzbarka Warmińskiego do Warszawy przywożąc ze sobą manuskrypt przygotowywanego do druku Zbioru potrzebniejszych wiadomości. Zaprezentował go w czasie słynnych obiadów czwartkowych odbywających się u króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego, gdzie w szerszym gronie omówiono zawartość tej publikacji, a także wniesiono udoskonalenia oraz poruszono problematykę wydawniczą. Druk zlecony został warszawskiemu drukarzowi i wydawcy Michałowi Gröllowi, który 20 maja 1780 roku ogłosił subskrypcję na Zbiór potrzebniejszych wiadomości. Tom pierwszy ukazał się pod koniec 1781 r., a drugi przy końcu 1782[4][5][6].

Krasicki robił później dopełnienia do zbioru, który ostatecznie osiągnął wielkość sześciu tomów i wyszedł już po jego śmierci w Warszawie jako część zbiorowego wydania jego dzieł. Edycję sześciotomową wydał w latach 1828–1833 Adam Jakubowski w warszawskiej drukarni Natana Glücksberga[6].

Zawartość[edytuj | edytuj kod]

Pełny tytuł dzieła brzmiał Zbiór potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych. Była to dwutomowa encyklopedia, której hasła miały nowoczesny układ alfabetyczny oraz regest tematyczny. Miała charakter popularny. Zawierała głównie krótkie objaśnienia haseł z wyraźnym naciskiem na tematykę polską. Istniało niewiele dłuższych haseł: o Chełmińskiem województwie, o Komissyi edukacyi obojga narodów, o Aleksandrze Lisowskim, o marszałku w Polsce, o monecie, o Niemnie, o orderach polskich, o Polsce[2].

Oprócz tematyki polskiej encyklopedia zawierała również hasła związane z chrześcijaństwem, klasyczną terminologią wywodzącą się ze starożytnej Grecji oraz Rzymu, a część dotyczyła także zagadnień geograficznych, tematyki orientalnej – blisko- i dalekowschodniej[7].

Nie wszystkie opisy haseł są autorstwa Krasickiego. Część z nich literaturoznawcy przypisują innym autorom. Problematyka ta stała się przedmiotem polemiki. Najbardziej znaną jest dyskusja nad opisem hasła poezja, którego autorstwo przypisuje się krytykowi literackiemu księciu Adamowi Czartoryskiemu[8].


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. kolejna po Encyclopaedia Natvralis Entis Stanisława Stokowskiego, Inventores rerum Jana Protasowicza oraz Nowych Atenach Benedykta Chmielowskiego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Teresa Kostkiewiczowa: Czytanie poetów polskiego oświecenia t. 2. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2014, s. 499. ISBN 978-83-61552-96-3.
  • Ignacy Krasicki: Zbiór potrzebniejszych wiadomości t. I-II. Warszawa: nakładem Michała Grölla, 1781.
  • Ewa Rzadkowska. Encyklopedia i Diderot w polskim oświeceniu. Tom 24 z Studia historycznoliterackie. , 1955. Warszawa: Zakład im. Ossolińskich. ISSN 0554-5692. 
  • Wiesław Pusz. "Nad tekstami Krasickiego. Studia. Studia z Okresu Oświecenia. T. 5". , s. 149-173, 2013. Warszawa. ISSN 0079–4791. 
  • Paweł Siwiec: Orientalia w "Zbiorze potrzebniejszych wiadomości porządkiem alfabetu ułożonych" Ignacego Krasickiego. Warszawa: Księgarnia Akademicka, 2015. ISBN 978-83-7638-672-0.
  • Ludwik Zalewski. "Kto jest autorem artykułu o poezyi, zawartym w Zbiorze potrzebniejszych wiadomości r. 1781?" w "Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej" nr. 6/1/4. , s. 490-492, 1907. Warszawa. 
  • Zbigniew Goliński: Kalendarz życia i twórczości Ignacego Krasickiego. T. 1–2. Poznań: Wyd. PTPN, 2011. ISBN 978-83-7654-047-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]