Zbigniew Ścibor-Rylski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbigniew Ścibor-Rylski
Motyl, Stanisław
ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 10 marca 1917
Browki, Imperium Rosyjskie
Przebieg służby
Lata służby 1936-1945
Siły zbrojne Wojsko Polskie, Armia Krajowa
Jednostki 27 Wołyńska Dywizja Piechoty Armii Krajowej, Batalion Czata 49
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa pod Kockiem
powstanie warszawskie
Późniejsza praca prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (od 1941) Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939–1945 Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Pro Patria Medal Pro Memoria Medal „Za zasługi dla Fundacji Warszawa Walczy 1939-1945” POL Medal Pamiatkowy 70 Roczn Powstania Warszawskiego BAR.svg

Zbigniew Dionizy Ścibor-Rylski herbu Ostoja, ps. Motyl, Stanisław (ur. 10 marca 1917 w Browkach) – oficer Armii Krajowej, uczestnik kampanii wrześniowej (1939) i powstania warszawskiego (1944), generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Zbigniew Ścibor-Rylski urodził się 10 marca 1917 r. w Browkach, 60 kilometrów od Kijowa, w majątku swoich rodziców - Marii z domu Raciborowskiej i Oskara Ścibor-Rylskiego, w polskiej rodzinie szlacheckiej, herbu Ostoja, mieszkającej na obszarze Ukrainy od czasu XVI w. Przydomek Ścibor nadano Rylskim w XVIII wieku[1].

Po wybuchu rewolucji październikowej nadal mieszkali w Browkach, z racji dobrych stosunków z miejscowa ludnością. Pod koniec 1918 r. Ściobor-Rylscy opuścili majątek i wraz z synem i trzema starszymi córkami (Kaliną, Ewą i Danutą) przenieśli się, najpierw do Białej Cerkwi, później zaś do Kijowa. Wobec nasilającej się wojny polsko-bolszewickiej rodzina poszukiwał sposobu opuszczenia miasta. Pomocny okazał się znajomy lekarz, dowódca pociągu sanitarnego. Rylscy otrzymali pozwolenie na wyjazd. Zostali załadowani do pociągu z rannymi i po długiej podróży w maju 1920 r. dotarli do kraju[2].

Zamieszkali na Lubelszczyźnie, początkowo w Studziankach, następnie w miejscowości Wywłoczka, kilka kilometrów od Zwierzyńca, gdzie Oskar Ścibor-Rylski, ojciec Zbigniewa, otrzymał posadę u Maurycego Klemensa Zamoyskiego w Ordynacji Zamojskiej. Zarządzał kluczem siedmiu majątków.

Zbigniew początkowo uczył się w domu rodzinnym pod okiem nauczycieli zatrudnianych przez rodziców. Później uczęszczał do Realnego Gimnazjum Męskiego im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, oraz Gimnazjum im. Sułkowskich w Rydzynie. W 1935 r. jego matka, Maria, przeniosła się do Kalisza, gdzie w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki ukończył VII i VIII klasę. Maturę zdał w 1936 r. Postanowił zostać żołnierzem zawodowym. Zdał egzamin do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w grupie technicznej w Warszawie, poprzedzony kursem szybowcowym w Ustianowej. Początkowo szkolił się na "Wronach" i "Salamandrach" w Ustianowej, a następnie od 1939 r., w tunelu aerodynamicznym na Politechnice Warszawskiej oraz w obsłudze samolotów PZL.37 Łoś, PZL.23 Karaś i myśliwcach PZL P-7 podczas kursu płatowcowego. W 1939 r. ukończył Szkołę Podchorążych Lotnictwa w stopniu sierżanta podchorążego ze specjalnością mechanika silników i przyrządów lotniczych. Ukończenie studiów i promocję na stopień podporucznika uniemożliwił wybuch II wojny światowej[3].

II wojna światowa[edytuj]

W pierwszych dniach września 1939 r. Ścibor-Rylski jako sierżant podchorąży (awans na podporucznika otrzymał 4 września) był w Szkole Podchorążych Lotnictwa. Szkoła zaczęła się przestawiać na życie w stanie wojennym. W pierwszych dniach września dokonywano niszczenia dokumentów wojskowych. 6 września 1939 r. wraz z eskadrą majora Władysława Prohazki opuścił Warszawę. Początkowo ciężarówkami, następnie piechotą, przebijał się z grupą na wschód. Następnie dołączył do Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie. Przeszedł cały jej szlak bojowy. Osobiście uczestniczył w kapitulacji sił generała Kleeberga. Podjął wówczas próbę przedarcia się do Rumunii, ale we wsi Krzywda dostał się do niewoli niemieckiej. Przebywał w obozie dla jeńców w Stargardzie. Szybko udało mu się z niego uciec[4].

Do konspiracji Ścibor-Rylski przystąpił we wrześniu 1940 r. Dzięki pomocy majora Władysława Prohazki otrzymał dokumenty na nazwisko Zbigniew Kamiński, a także nawiązał kontakt  z działaczami Związku Walki Zbrojnej. Został wkrótce zaprzysiężony. Przyjął pseudonim Stanisław. Podjął pracę w Przemysłowo-Handlowych Zakładach Chemicznych. Dostał się do grupy lotników, którzy typowali punkty przyszłego zrzutu. W latach 1940-1943 zajmował się wraz z innymi byłymi lotnikami wytyczaniem miejsc przyszłych zrzutów dla Cichociemnych[5].

W celu przygotowania zrzutów oraz odpowiednich stanowisk Ścibor-Rylski, wówczas już w stopniu porucznika, został skierowany na Wołyń. 15 czerwca 1943 r. wydelegowany do Kowla. Otrzymał nowe dokumenty, tym razem występował jako Zbigniew Jankowski. Komenda Główna AK nadała mu także nowy pseudonim, Motyl. Na miejscu został kierownikiem obsługi zrzutów. Od stycznia 1944 r. przeszedł cały szlak bitewny 27 Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej jako dowódca kompanii, tocząc walki zarówno z Niemcami, jak i Ukraińcami[6].

Podczas Powstania warszawskiego był żołnierzem batalionu "Czata 49" w Zgrupowaniu "Radosław". W nocy z 30 na 31 sierpnia 1944 r. dowodził nieudanym desantem kanałowym na plac Bankowy, którego celem było przebicie drogi dla oddziałów powstańczych ze Starówki, tak aby mogły przejść do śródmieścia i przenieść ze sobą rannych. Dowodził również oddziałem żołnierzy Berlinga, którzy przybyli na pomoc powstańcom. Za walki na Woli odznaczony został Krzyżem Walecznych. Powstanie zakończył w stopniu majora.

Gen. Zbigniewa Ścibor - Rylskiego podczas 63 rocznicy Powstania Warszawskiego (2007 r.)

Okres powojenny[edytuj]

Po upadku powstania został wydelegowany do Łowicza, gdzie dalej uczestniczył w konspiracji. 7 maja 1945 r. zameldował się podpułkownikowi Janowi Mazurkiewiczowi, że postanawia zakończyć działalność konspiracyjną. Pod zmienionym nazwiskiem wyjechał do Poznania. Nie był represjonowany przez władze komunistyczne. Od 1946 r. był inspektorem technicznym w Państwowych Nieruchomościach Ziemskich. W 1948 r. wziął ślub z poznaną dwa lata wcześniej w Gdańsku Zofią Kochańską (1918–1999), pseudonim Marie Springer, żołnierzem wywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej i wdową po cichociemnym Janie Kochańskim. Sam nie miał własnych dzieci, wychowywał jednak syna żony, Macieja (1943–2009). Od 1956 r. pracował jako inspektor techniczny na terenie województwa poznańskiego w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych INCO.

Na emeryturę przeszedł w 1977 r. Zaczął wówczas nawiązywać kontakty z dawnymi kolegami z okresu wojny.

W sierpniu 1984 r. był członkiem Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. rocznicy Powstania Warszawskiego. Należał do grupy inicjatywnej utworzenia Muzeum Powstania Warszawskiego.

7 maja 2005 r. został awansowany na stopień generał brygady w stanie spoczynku. Był dwukrotnie członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego - przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[7] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku[8]. Obecnie jest Prezesem Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich. W latach 2004–2014 był członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari (pełnił w niej funkcję Sekretarza Kapituły)[9].

Kwestia współpracy z SB[edytuj]

W 2012 r. ujawniono, że według akt Instytutu Pamięci Narodowej generał Zbigniew Ścibor-Rylski współpracował ze służbą bezpieczeństwa. W 2016 r. rozpoczęto jego proces lustracyjny, przerwany jednak z uwagi na zły stan zdrowia oskarżonego. Gazeta Wyborcza podawała, że według IPN Ścibor-Rylski był tajnym współpracownikiem poznańskiego UB jako TW Zdzisławski w latach 1947-1964, a potem, po przeprowadzce do Warszawy w 1963 r., miał podjąć współpracę z wywiadem, którą kontynuował aż do 1981 r. Ich zdaniem zachowała się jego teczka personalna i teczka pracy, 34 ręcznie pisane przez niego meldunki oraz kilkadziesiąt raportów ze spotkań z oficerem prowadzącym[10]. Sam Ścibor-Rylski nie zaprzeczył związkom z UB, powiedział natomiast, że jego zadaniem było zostanie wtyczką w bezpiece, co osobiście zlecić miał mu Jan Mazurkiewicz pod koniec wojny[11].

Awanse[edytuj]

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. Archiwum Historii Mówionej - Zbigniew Ścibor-Rylski [dostęp 2017-10-07] (ang.).
  2. Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, Powstanie Warszawskie 1944 - Oficjalna strona Stowarzyszenia Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, www.sppw1944.org [dostęp 2017-10-07].
  3. Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, Powstanie Warszawskie 1944 - Oficjalna strona Stowarzyszenia Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, www.sppw1944.org [dostęp 2017-10-07].
  4. Archiwum Historii Mówionej - Zbigniew Ścibor-Rylski [dostęp 2017-10-07] (ang.).
  5. Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, Powstanie Warszawskie 1944 - Oficjalna strona Stowarzyszenia Pamięci Powstania Warszawskiego 1944, www.sppw1944.org [dostęp 2017-10-07].
  6. Zbigniew Ścibor-Rylski cz1. KresyTV 2010-02-09.
  7. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 26 kwietnia 2014].
  8. Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
  9. Kapituły orderów. prezydent.pl. [dostęp 2016-07-31].
  10. TRAGICZNE - Zbigniew Ścibor-Rylski współpracownik UB od 1947 roku | Blogmedia24, blogmedia24.pl [dostęp 2017-10-07] (pol.).
  11. Generał Ścibor-Rylski ujawnia kulisy współpracy z UB., „gazetapl” [dostęp 2017-10-07] (pol.).
  12. M.P. z 2005 r. Nr 30, poz. 419.
  13. Piotr Matusak: Powstanie warszawskie 1944. Wybór dokumentów. 22-24 VIII 1944. T. 6. Warszawa: Egros, 2004, s. 162.
  14. a b c d Biografie powstańców: generał brygady Zbigniew Ścibor-Rylski ps. "Motyl". sppw1944.org (Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944). [dostęp 2017-08-01].
  15. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 251 pkt 1
  16. Lista kombatantów odznaczonych przez Prezydenta RP. prezydent.pl, 2 września 2009. [dostęp 2012-05-12].
  17. M.P. z 1999 r. Nr 31, poz. 481 – pkt 1
  18. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych: Uroczystość wręczenia odznaczeń w Pałacu na Wodzie w warszawskich Łazienkach (pol.). www.udskior.gov.pl. [dostęp 2012-02-16].
  19. a b Gen. Ścibor Rylski na sesji w Muzeum WP (pol.). mon.gov.pl, 2012-03-08. [dostęp 2013-10-21].
  20. Protokół Uroczystej sesji Rady m. st. Warszawy z okazji Dnia Pamięci Warszawy odbytej w dniu 31 lipca 2008 r. na Zamku Królewskim w Warszawie
  21. Dla kombatantów. „Słowo Żydowskie”. Nr 1/2004. s. 2. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce. 

Uwagi

  1. Gen. Ścibor-Rylski nosi na mundurze srebrną (oficerską) odznakę wzoru dla Marynarki Wojennej. Odznaka Sił Powietrznych (tzw. "turbinka") ma inny wygląd.

Linki zewnętrzne[edytuj]