Zbigniew Ścibor-Rylski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbigniew Ścibor-Rylski
Motyl, Stanisław
Ilustracja
Gen. bryg. Zbigniew Ścibor-Rylski podczas uroczystości z okazji 63. rocznicy powstania warszawskiego, 30 lipca 2007
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 10 marca 1917
Browki
Przebieg służby
Lata służby od 1939
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Późniejsza praca prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje - trzykrotnie ranny
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Partyzancki Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939-1945 Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Pro Patria Medal Pro Memoria Medal „Za zasługi dla Fundacji Warszawa Walczy 1939-1945” POL Medal Pamiatkowy 70 Roczn Powstania Warszawskiego BAR.svg

Zbigniew Dionizy Ścibor-Rylski, ps. Motyl, Stanisław (ur. 10 marca 1917 w Browkach) – polski lotnik, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Zbigniew Ścibor-Rylski urodził się 10 marca 1917 w Browkach k. Kijowa, w polskiej rodzinie szlacheckiej herbu Ostoja, syn Oskara Ścibora-Rylskiego i Marii z domu Raciborowskiej. Browki to centralny majątek w kluczu, do którego należały także Spiczyńce (po babce Marszyckiej) i Wolica Zarubieniecka (po dziadkach Raciborowskich). Przydomek Ścibor nadano Rylskim na pocz. XVIII w.

Rok po wybuchu rewolucji październikowej w 1918 r. rodzina uciekła do Białej Cerkwi, a następnie do Kijowa. Po zdobyciu Kijowa przez wojska polskie pod dowództwem Edwarda Śmigłego-Rydza w 1920 r. Ścibor-Rylscy opuścili Kijów i zamieszkałi na Lubelszczyźnie, początkowo w Studziankach, następnie w Zwierzyńcu nad Wieprzem k. Zamościa, gdzie Oskar Ścibor-Rylski otrzymał posadę u hr. Maurycego Klemensa Zamoyskiego w Ordynacji Zamojskiej. Tam w latach 1920–1935 Zbigniew spędził swoje dalsze dzieciństwo.

Uczęszczał do Realnego Gimnazjum Męskiego im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, a następnie – od IV. klasy – do Gimnazjum im. Sułkowskich w Rydzynie k. Leszna, gdzie ukończył klasę V i VI. W 1935 Maria Rylska przeniosła się z dziećmi do Kalisza, gdzie w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki Zbigniew Ścibor-Rylski ukończył VII i VIII klasę i w 1937 złożył egzamin dojrzałości typu matematyczno-przyrodniczego. Tuż po maturze zdał egzamin do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w grupie technicznej w Warszawie, poprzedzony kursem szybowcowym w Ustianowej. Początkowo szkolił się na "Wronach" i "Salamandrach" w Ustianowej, a następnie od 1939, w tunelu aerodynamicznym na Politechnice Warszawskiej oraz w obsłudze samolotów PZL.37 Łoś, PZL.23 Karaś i myśliwcach PZL P-7 podczas kursu płatowcowego. W 1939 ukończył Szkołę Podchorążych Lotnictwa w stopniu sierżanta podchorążego ze specjalnością mechanika silników i przyrządów lotniczych. Jako prymus mający prawo wyboru miejsca dalszej służby, wybrał 1 Pułk Lotniczy na warszawskim Okęciu. Ukończenie studiów i promocję na stopień podporucznika uniemożliwił wybuch II wojny światowej.

II wojna światowa[edytuj]

W czasie obrony z września 1939 roku służył w 1. Pułku Lotniczym. 6 września 1939 wraz z eskadrą pod dowództwem mjra Władysława Prohazki opuścił Warszawę. Początkowo ciężarówkami, następnie – po bitwie pod Mrozami – piechotą, grupa uciekała przed Niemcami na wschód. Potem dołączył do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Kleeberga. Po jej kapitulacji pod Kockiem podjął próbę przedarcia się do Rumunii, ale we wsi Krzywda dostał się do niewoli niemieckiej. Po ucieczce z oflagu wrócił do Warszawy i przeszedł do konspiracji, gdzie po poręczeniu, wprowadził go mjr Władysław Prohazko. Został zaprzysiężony we wrześniu 1940 otrzymując pseudonim Stanisław. Od 1940 do czerwca 1943 pracował w Przemysłowo-Handlowych Zakładach Chemicznych Ludwik Spiess i Syn S.A. – spółce farmaceutycznej produkującej leki. W latach 1941–1943 był partyzantem na Kowelszczyźnie.

Od stycznia 1944 walczył na całym szlaku bojowym 27. Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej jako dowódca kompanii w batalionie Sokół 50 pp, od lipca 1944 w Warszawie, uczestnik powstania warszawskiego, żołnierz batalionu "Czata 49" w Zgrupowaniu "Radosław". W nocy z 30 na 31 sierpnia dowodził nieudanym desantem kanałowym na plac Bankowy, którego celem było przebicie drogi dla oddziałów powstańczych ze Starówki, tak aby mogły przejść do śródmieścia i przenieść ze sobą rannych[1]. Podczas okupacji hitlerowskiej i walk powstańczych dowódca 2 kompanii I batalionu 50 Pułku Piechoty.

Koniec wojny zastał mjra Zbigniewa Ścibora-Rylskiego "Motyla", w Łowiczu. W związku z zakończeniem działań wojennych, 7 maja 1945 zameldował ppłk. Janowi Mazurkiewiczowi "Radosławowi", że postanowił zakończyć pracę konspiracyjną i wyjechać do Poznania.

Okres powojenny[edytuj]

Po wojnie początkowo trudnił się chałupnictwem. Od 1946 inspektor techniczny w Państwowych Nieruchomościach Ziemskich, a od 1949 r. kierownik Biura Samochodów Remontowanych Motozbyt w Poznaniu. Następnie od 1956 pracował jako inspektor techniczny na terenie województwa poznańskiego w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych INCO. Na emeryturę przeszedł w 1977. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego.

Członek związku 27 Wołyńskiej Dywizji AK, Związku Kleberczyków Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie. Należał do grupy inicjatywnej utworzenia Muzeum Powstania Warszawskiego, był też w składzie Rady Honorowej Budowy Muzeum. W latach 2004–2014 był członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari (pełnił w niej funkcję Sekretarza Kapituły)[2]. Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[3] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku[4].

Rodzeństwo – trzy siostry: Kalina, Ewa, Danuta, żona – Zofia Kochańska (1918–1999), ps. Marie Springer, żołnierz wywiadu KG AK (wdowa po cichociemnym Janie Kochańskim); wychowywał syna żony, Macieja Kochańskiego (1943–2009).

Awanse[edytuj]

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj]

Przypisy

  1. Anna Herbich, Dziewczyny z Powstania, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 28-30; Sebastian Pawlina, Waszym przeznaczeniem jest zginąć! Zapomniany epizod powstania ’44, "Ciekawostki historyczne", 18 marca 2014.
  2. Kapituły orderów. prezydent.pl. [dostęp 2016-07-31].
  3. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 26 kwietnia 2014].
  4. Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
  5. M.P. z 2005 r. Nr 30, poz. 419
  6. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 251 pkt 1
  7. Lista kombatantów odznaczonych przez Prezydenta RP. prezydent.pl, 2 września 2009. [dostęp 2012-05-12].
  8. M.P. z 1999 r. Nr 31, poz. 481 – pkt 1
  9. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych: Uroczystość wręczenia odznaczeń w Pałacu na Wodzie w warszawskich Łazienkach (pol.). www.udskior.gov.pl. [dostęp 2012-02-16].
  10. a b Gen. Ścibor Rylski na sesji w Muzeum WP (pol.). mon.gov.pl, 2012-03-08. [dostęp 2013-10-21].
  11. Protokół Uroczystej sesji Rady m. st. Warszawy z okazji Dnia Pamięci Warszawy odbytej w dniu 31 lipca 2008 r. na Zamku Królewskim w Warszawie
  12. Dla kombatantów. „Słowo Żydowskie”. Nr 1/2004. s. 2. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce. 

Uwagi

  1. Gen. Ścibor-Rylski nosi na mundurze srebrną (oficerską) odznakę wzoru dla Marynarki Wojennej. Odznaka Sił Powietrznych (tzw. "turbinka") ma inny wygląd.

Linki zewnętrzne[edytuj]