Zbigniew Dunin-Wąsowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbigniew Dunin-Wąsowicz
Ilustracja
rotmistrz rotmistrz
Data i miejsce urodzenia 14 października 1882
Brzeżany
Data i miejsce śmierci 13 czerwca 1915
Rokitna
Przebieg służby
Lata służby 1905–1915
Siły zbrojne Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości
Portret rotmistrza Zbigniewa Wąsowicza Kasper Żelechowski (1916)

Zbigniew Dymitr Dunin-Wąsowicz (ur. 14 października 1882 w Brzeżanach, poległ 13 czerwca 1915 prowadząc szarżę pod Rokitną) – polski dowódca wojskowy, rotmistrz Legionów Polskich.

Rodzina[edytuj]

Był synem Bolesława, polskiego oficera Cesarskiej i Królewskiej Armii i szambelana dworu cesarskiego i wnukiem, w prostej linii, szwoleżera Mikołaja Dunin-Wąsowicza – uczestnika Bitwy pod Somosierrą oraz starszym bratem Bolesława. Jego powinowatym był Jan Kosina[1].

Kariera wojskowa[edytuj]

Po ukończeniu korpusu kadetów w Łobzowie (dziś dzielnica Krakowa) poświęcił się zawodowej służbie wojskowej. Mianowany podporucznikiem kawalerii austriackiej w 1910 roku służył w 13 pułku ułanów. W 1912 roku w stopniu porucznika kawalerii na własną prośbę przeszedł do rezerwy. Związał się z ruchem strzeleckim. Po ogłoszeniu mobilizacji przybył do Brzeżan, gdzie objął kierownictwo wyszkolenia pozostałych w obozie strzelców. W krótkim czasie zrezygnował z pełnionej funkcji i wyjechał najpierw do Lwowa, a później do Krakowa, gdzie 11 sierpnia objął dowództwo oddziału Sokołów Konnych przy oddziałach Piłsudskiego. Brał udział w potyczkach w okolicy Kielc. Po połączeniu jego oddziału z oddziałem Władysława Beliny-Prażmowskiego 23 sierpnia został oddelegowany z powrotem do Krakowa w celu organizowania i szkolenia kolejnych oddziałów kawalerii Legionów Polskich. W Przegorzałach koło Krakowa i w Krakowie przy ul. Smoleńsk w stajniach konnego Sokoła sformował 2 i 3[2] szwadron kawalerii Legionów Polskich. Początkiem września objął dowództwo 2 szwadronu[2], który w październiku skierowano na Węgry i włączono w skład II Brygady Legionów Polskich[2]. Na czele 2 szwadronu po przejściu na teren Polski stoczył 26 października 1914 pod Cycułowem w okolicy Stanisławowa swój pierwszy bój[2]. W uznaniu zasług, głównie w czasie walk pod Cucyłowem został 5 listopada mianowany na rotmistrza kawalerii. Walczył w czterodniowej bitwie II Brygady pod Mołotkowem[2]. Brał udział w kampanii na Huculszczyźnie od 26 listopada do 8 grudnia 1914, a w styczniu 1915 został przerzucony wraz ze szwadronem na zagrożony odcinek węgierskiej granicy[2]. Walczył na Bukowinie i we wschodniej Małopolsce, gdzie z 2 szwadronem stoczył pod Tłumaczem zacięty bój[2].

Gdy na początku czerwca 1915 formacje II Brygady uległy reorganizacji rotmistrz Zbigniew Dunin-Wąsowicz został dowódcą 2 dywizjonu kawalerii (2 i 3 szwadron) II Brygady[3]. Zginął 13 czerwca 1915 roku[2] prowadząc szarżę pod Rokitną na czele szwadronu liczącego 63 ułanów[2]. Jego śmierć opisał uczestnik szarży Stanisław Rostworowski:

Rotmistrz krzyknął: Zdawajsia! i stała się rzecz nieoczekiwana. Ci ukryci w głębokim okopie sołdaci rosyjscy, których ułani nawet szablą dosięgnąć nie mogli, zdrętwieli na widok pędzących, ręce wznieśli do góry i o zmiłowanie prosili.
Okop był zdobyty. Ale z lewej i prawej flanki ogień nie zesłabł: owszem. wzmógł się jeszcze.
Padła "Hochla" pod rotmistrzem, chcieli go ratować – dał znak ręką, by jechali dalej, z rewolwerem w ręku zerwał się, strzelił kilkakrotnie wzdłuż okopu, ale wnet się zachwiał, słaniając się przeszedł kilkanaście kroków i upadł z przestrzelonym bokiem. Krew musiała gwałtownie uchodzić, osłabł – i usnął na wieki.

Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (grobowiec zbiorowy rokitniańczyków – kwatera 67). Ich uroczysty pogrzeb w Krakowie odbył się 25 lutego 1923.

Upamiętnienie[edytuj]

Cmentarz Rakowicki - pomnik na grobie

"Nasz Wąsowicz, chłop morowy,
Zbił Moskali w Cucyłowej.

Odznaczył się szwadron drugi,
Wrażej krwi on przelał strugi.
1915 Pieśń Szwadronu Wąsowicza[4]

  • Rotmistrza upamiętnił w wierszu pt. Rotmistrzowej sławie poeta legionowy Józef Mączka[5].
  • W Krakowie jedną z bocznych ulic Alei Krasińskiego nazwano imieniem rotmistrza Dunin-Wąsowicza.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Stowarzyszenie Członków Rodu Duninów. dunin.info. [dostęp 24 lutego 2014].
  2. a b c d e f g h i O kawalerii polskiej XX wieku s. 25
  3. Mianowania i przeniesienia w Legionach. „Nowa Reforma”, s. 3, Nr 299 z 16 czerwca 1915. 
  4. Witold Sienkiewicz "Bojowo i lirycznie", Demart S.A 2010, ​ISBN 978-83-7427-586-6
  5. Józef Stachowicz: Miniony czas. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994, s. 45. ISBN 83-901827-1-8.
  6. Dziennik Personalny 1923.01.11 Nr3

Bibliografia[edytuj]

  • Marian Kukiel, Dzieje polityczne Europy od rewolucji francuskiej 1789-1921, Londyn: PULS Publications, 1992
  • August Krasicki Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1926 Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988.
  • Stanisław Rostworowski Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914-1918) Z Legionami na bój P.W. EGROSS – Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1993, ​ISBN 83-85253-05-X
  • Andrzej Czesław Żak Rokitna 1915 Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ​ISBN 83-11-08294-4​.
  • Wacław Lipiński Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905-1918 Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Warszawa 1990, ​ISBN 83-85218-00-9​ (przedruk z 1935 roku).
  • Michał Klimecki, Władysław Klimczak Legiony Polskie, Bellona, Warszawa 1990, ​ISBN 83-11-07863-7​.
  • Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 25. ISBN 83-04-03364-X.