Zbigniew Sawan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbigniew Sawan
Ilustracja
Zbigniew Sawan, wizerunek z pocztówki (1918–1939)
Imię i nazwisko Zbigniew Edmund Nowakowski
Data i miejsce urodzenia 14 kwietnia 1904
Woskresenowka
Data i miejsce śmierci 4 czerwca 1984
Warszawa
Zawód aktor, reżyser
Współmałżonek

1. Maria Malicka
2. Lidia Wysocka
3. Krystyna Wróblewska

Lata aktywności 1926–1980
Zespół artystyczny
Teatr Klasyczny w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaka „Zasłużony Białostocczyźnie”
Grób Zbigniewa Sawana na cmentarzu Powązkowskim

Zbigniew Sawan, właśc. Zbigniew Edmund Nowakowski (ur. 14 kwietnia 1904 w Woskresenowce, w guberni kurskiej, zm. 4 czerwca 1984 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, dyrektor artystyczny teatrów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 14 kwietnia 1904 w guberni kurskiej (Rosja), w rodzinie Feliksa (zm. 1944) i Janiny z Molskich[1] (zm. 1940)[2]. Brat Jadwigi Nowakowskiej-Boryty. Uczęszczał w Kijowie do II gimnazjum rosyjskiego, a następnie do gimnazjum polskiego. W latach 1916–1918 należał do harcerstwa polskiego w Kijowie[1]. Statystował w kijowskim teatrze „Ogniwo” Stanisławy Wysockiej. Od 14. roku życia mieszkał w Warszawie. W latach 1919–1920 jako ochotnik 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego[1] wziął udział w obronie Warszawy i kontrofensywie 1920 roku. W latach 1923–1926 był słuchaczem Oddziału Dramatycznego Warszawskiego Konserwatorium, po czym – w sezonie 1926/1927 – pracował w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, gdzie otrzymał role[3]:

W latach:

  • 1927–1931 – pracował w wytwórniach filmowych; występował też gościnnie w teatrach całej Polski (wraz z Marią Malicką i Aleksandrem Węgierką),
  • 1932–1935 – był związany z teatrami warszawskimi (dawał też występy gościnne w Łodzi, Poznaniu, Krakowie i Wilnie),
  • 1932–1937 – studiował na Wydziale Reżyserskim Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (PIST) w Warszawie,
  • 1935–1939 – prowadził, wraz z Marią Malicką, Teatr Malickiej; w tym teatrze wystawił przedstawienie dyplomowe, kończące studia reżyserii w PIST (Maria Stuart Juliusza Słowackiego, 1937).

W pierwszych latach okupacji niemieckiej (1940–1941) pracował jako kelner w warszawskiej Kawiarni Artystów Filmowych oraz jako kelner, aktor i reżyser w kawiarni artystów filmowych Na Antresoli. W ramach represji po udanym zamachu na Igo Syma w marcu 1941 został aresztowany i uwięziony na Pawiaku, a następnie w Auschwitz-Birkenau[4]. Po uwolnieniu pracował w jawnych teatrach warszawskich (Bohema, Miniatury, Melodia) wystawiając m.in. sztuki Kaprysy Marianny Alfreda de Musseta i Mąż i żona Aleksandra Fredry[3].

Po zakończeniu wojny, w roku 1947 w różnych miastach Polski wystawiał – wraz z Lidią WysockąPo co daleko szukać George’a Bernarda Shawa i Freuda teoria snów Antoniego Cwojdzińskiego. W latach 1948–1950 zorganizował Teatr Polski w Szczecinie i kierował tym teatrem; był też inicjatorem budowy sceny Teatru Współczesnego w Muzeum Morskim na Wałach Chrobrego[3].

W kolejnych latach m.in. organizował Operetkę Gliwicką (1952), był reżyserem Operetki Warszawskiej (1954–1957), kierował Teatrem Dramatycznym w Białymstoku (1959–1961), był reżyserem w Teatrze Rozmaitości w Krakowie (1962/1963) i warszawskim Teatrze Klasycznym (1963–1970); zagrał wiele ról filmowych i telewizyjnych[3].

Po wojnie występował m.in. w sztukach[3]:

Był trzykrotnie żonaty z aktorkami: od 13 września 1929 do 1939 z Marią Malicką[1], od 1943 do 1958 z Lidią Wysocką, od 1958 z Krystyną z Wróblewskich (zm. 1998). Z trzech związków miał córkę Małgorzatę (ur. 1939) oraz dwóch synów: Piotra (1943–2009)[5] i Macieja (ur. 1959)[6].

Zmarł 4 czerwca 1984 w Krakowie[7]. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera C-6-20)[2].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 270. [dostęp 2021-09-27].
  2. a b Cmentarz Stare Powązki: JANINA NOWAKOWSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-03-10].
  3. a b c d e Ryszard Markow: Sawan Zbigniew, właśc. Nowakowski. W: Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. II P–Ż. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, s. 306–307. ISBN 83-7241-089-5. (pol.)
  4. Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 43.
  5. Cmentarz Komunalny w Piasecznie - wyszukiwarka osób pochowanych, piaseczno.grobonet.com [dostęp 2021-09-27].
  6. Zbigniew Sawan - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy, www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2021-09-27].
  7. Zmarł Zbigniew Sawan-Nowakowski. „Dziennik Polski”, s. 2, Nr 135 z 8 czerwca 1984. 
  8. Nowe filmy polskie. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 220A, s. 5, 11 sierpnia 1939. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]