Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Toruń
Adres Gagarina 13
87-100 Toruń
Kustosz dr Anna Klugowska
Data założenia 16 marca 1974
Rodzaje zbiorów różne typy dokumentów zawierające informacje o efemerycznych wydarzenia życia społecznego np.: druki ulotne (zaproszenia, afisze, ulotki), druki zwarte (programy, statuty, informatory, jednodniówki), dokumenty ikonograficzne (fotografie, pocztówki, znaczki, naklejki), dokumenty audiowizualne (filmy, nagrania dźwiękowe), artefakty: medale, gadżety
Położenie na mapie Torunia
Mapa lokalizacyjna Torunia
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Zbiory Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu
Ziemia53°01′13,25″N 18°34′17,04″E/53,020347 18,571400
Strona internetowa

Zbiory Dokumentów Życia Społecznego – zespoły obiektów wydzielone z ogólnych zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu 16 marca 1974, gromadzone, opracowywane, udostępniane i przechowywane przez Sekcję Dokumentów Życia Społecznego, jedną z siedmiu agend Oddziału Zbiorów Specjalnych Biblioteki[potrzebny przypis].

Zbiory obejmują różne pod względem formy i treści dokumenty o charakterze informacyjnym, normatywnym, reklamowym i propagandowym, będące wynikiem efemerycznych wydarzeń życia gospodarczego, politycznego i kulturalnego regionu kujawsko-pomorskiego. Gromadzone są różne formy dokumentów: druki ulotne, czyli zaproszenia, afisze, ulotki informacyjne, bilety; druki zwarte: broszury, foldery, jednodniówki ; dokumenty ikonograficzne: fotografie, pocztówki, znaczki, naklejki; dokumenty audiowizualne: filmy, nagrania dźwiękowe; artefakty: medale, gadżety[potrzebny przypis].

Tego typu dokumentacja spełnia ważne funkcje w procesie komunikacji społecznej: przekazuje treści, informuje, reklamuje, propaguje. Zbiory stanowią cenne źródło do badań regionu kujawsko-pomorskiego w zakresie zarówno nauk społecznych zajmujących się komunikacją, propagandą, reklamą, zjawiskami masowymi jak i historii, historii literatury i historii sztuki, etnologii, socjologii, bibliologii, politologii[potrzebny przypis].

Podgórz – Skarb w suficie – bezimienne twarze po obu stronach obiektywu
Księgozbiór podręczny DŻS w Czytelni Zbiorów Specjalnych BU UMK w Toruniu
Katalog Kartkowy Zbiorów Dokumentów Życia Społecznego

Historia zbiorów[edytuj | edytuj kod]

Druki ulotne i fotografie, a także inne formy dokumentów życia społecznego były gromadzone przez Bibliotekę Uniwersytecką od momentu jej powstania w 1945 r[potrzebny przypis]. Zasoby te pochodziły z księgozbiorów zabezpieczonych i z egzemplarza obowiązkowego. Część z nich została włączona do głównych kolekcji czasopism i książek. Decyzją dyrektora Biblioteki, Henryka Łapińskiego, z dniem 16.03.1974 r. utworzona została samodzielna Sekcja Dokumentów Życia Społecznego. Organizowanie działu powierzono Eleonorze Ławniczak[potrzebny przypis].

Według przyjętych założeń gromadzone dokumenty bieżące miały dotyczyć regionu Polski północnej, tzn. szeroko pojętego Pomorza, Warmii i Mazur, natomiast druki wytworzone przed 1945 r. obszaru całej Polski. Szczególną aktywność wykazywano w kompletowaniu dokumentów dotyczących okręgu toruńsko-bydgoskiego i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz jego protoplasty, Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie[potrzebny przypis].

Struktura formalno-treściowa zbiorów zmieniała się wraz z rozwojem form życia społecznego i pozyskiwaniem coraz większej ilości materiałów. Stan zbiorów w 1974 wynosił ok. 17 tys. jednostek, a w 2015 r. ponad 191 tys. jednostek[potrzebny przypis]. W latach 1974–1995 zgromadzone dokumenty reprezentowały trzy zasadnicze kategorie tematyczne Toruniana, Vilniana, Copernicana. W 1995 r. zostały wyodrębnione kolejne dwie Polonica i Druki Konspiracyjne[potrzebny przypis]. Forma gromadzonych dokumentów również ulegała przemianom. Można to zaobserwować na podstawie dokumentów audiowizualnych: filmy szpulowe, kasety DVD, płyty CD i DVD. Najistotniejszą zmianą i to rewolucyjną było pojawienie się dokumentu cyfrowego i zasobu elektronicznego[potrzebny przypis].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

1974 16 marca – powołanie samodzielnej Sekcji Dokumentów Życia Społecznego decyzją dra Bohdana Ryszewskiego. Organizowanie działu powierzono Eleonorze Ławniczak. Przekazano do dyspozycji działu pokój 319 na III piętrze budynku Biblioteki Uniwersyteckie w Toruniu[potrzebny przypis].

1974 19 października – obrady Komisji do spraw organizacji i planowania zbiorów Sekcji Dokumentów Życia Społecznego w składzie: dyrektor dr Henryk Łapiński, wicedyrektor Stefan Czaja, Henryk Baranowski, Eleonora Ławniczak, Wiesław Mincer, Marian Ptaszyk.

Ustalenia Komisji:

  • zdefiniowanie pojęcia dokumentów życia społecznego
  • określenie profilu gromadzenia zbiorów, wytyczenie zakresu zadań sekcji
  • określenie sposobów pozyskiwania, opracowania, przechowywania oraz udostępniania zbiorów
  • sporządzenie wykazu typowych dokumentów życia społecznego
  • wyznaczenie zasięgu terytorialnego, chronologicznego i zakresu tematycznego gromadzonych zbiorów.

1975 – umieszczenie Sekcji Dokumentów Życia Społecznego w strukturze organizacyjnej Biblioteki Uniwersyteckiej

1976 – Oddział DŻS-ów otrzymał nowe pomieszczenia: pracownię i czytelnię (wspólną z Oddziałem Mikrofilmów), a pokój 319 przeznaczony został na magazyn.

19761995 Oddziały DŻS-ów i Mikrofilmów posiadły wspólną czytelnie, co w konsekwencji łączyło się ze wzajemną obsadą dyżurów.

1977 – założono inwentarz fotografii i utworzono katalog chronologiczny fotografii i alfabetyczny występujących na nich osób

1979 – rozpoczęto tworzenie katalogu rzeczowego dla wszystkich rodzajów dokumentów życia społecznego.

1986 – oba Oddziały DŻS-ów i Mikrofilmów przeniesione zostały do nowych pomieszczeń na II piętro (p. 214).

19942010 – pod opieką działu pozostawało Archiwum Biblioteki.

1994 – nawiązanie współpracy z partiami politycznymi regionu kujawsko-pomorskiego, miesięcznikiem uniwersyteckim „Głos Uczelni” i „Archiwum Uniwersyteckim”.

19951999 – udostępniano w czytelni DŻS-ów materiały z Archiwum Emigracji.

1997 – Sekcja DŻS-ów została przeniesiona do nowych pomieszczeń na III Piętro pok. 324–322

2003 – Sekcja DŻS-ów zaczęła gromadzić fotografie cyfrowe.

2004 – rozpoczęto digitalizację zbiorów Sekcji DŻS-ów[potrzebny przypis]

'2012 – do Sekcji DŻS-ów zaczęły napływać elektroniczne formy dokumentów od współpracujących z nią instytucji kultury'

2013 lipiec – nawiązanie współpracy z John Johnson Collection of Printed Ephemera Bodleian Library w Oksfordzie

Kustosze zbiorów[edytuj | edytuj kod]

16.03.1974 – 15.10.1975 Eleonora Ławniczak

1.01.1976 – 30.12.1992 Janina Kadukowska

1.01.1994 – 30.09.2011 dr hab Anna Supruniuk

15.10.2011 – Anna Klugowska

Charakterystyka Zbiorów[edytuj | edytuj kod]

Zasięg chronologiczny – gromadzone są dokumenty wytwarzane od 1801 r. do chwili obecnej.

Zasięg terytorialny – jest zróżnicowany i był ograniczany w zależności od czasu powstania dokumentów i tak: z lat 1801–1918 gromadzony jest każdy druk polski i zagraniczny; z lat 1919–1945 zbierany jest każdy dokument powstały w Polsce oraz krajach sąsiadujących z Polską; z lat 1945–1956 gromadzone są dokumenty powstałe na obszarze całej Polski; z lat 1956–1975 – druki ulotne dotyczące Pomorza i byłego województwa bydgoskiego oraz tam wytworzone; z druków powstałych pomiędzy 1975–1998 – tylko materiały z obszaru województw: bydgoskiego, toruńskiego i włocławskiego; natomiast od 1 stycznia 1999 roku – z województwa kujawsko-pomorskiego.

Zakres tematyczny – obecnie dokumenty życia społecznego gromadzone są w 5 działach tematycznych:

TORUNIANA – druki i fotografie dotyczące Torunia i regionu toruńskiego w szczególności Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i Biblioteki Uniwersyteckiej

VILNIANA – materiały związane z działalnością Uniwersytetu Stefana Batorego, wileńskich instytucji kultury, stowarzyszeń naukowych i organizacji społecznych. Gromadzone ze względu na tradycję i historię UMK

COPERNICANA- materiały związane z tematyką i ikonografią kopernikańską m.in. obchodami rocznic urodzin i śmierci wielkiego astronoma Mikołaja Kopernika, dokumenty odzwierciedlające działalność instytucji i stowarzyszeń kopernikańskich

POLONICA –obejmujące materiały i druki ulotne instytucji kultury, społeczno-politycznych, stowarzyszeń, związków twórczych organizacji polonijnych i emigracyjnych

DRUKI KONSPIRACYJNE- obejmujące lata II wojny światowej, powojenne druki antykomunistyczne i solidarnościowe, a także prasę bezdebitową z lat 1976–1989

Wystawy w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu[edytuj | edytuj kod]

1975 – czerwiec Dokumenty Życia Społecznego w Bibliotece Głównej

1995 50 lat minęło – wystawa zorganizowana z okazji 50-lecia UMK we współpracy z Archiwum Uniwersyteckim

1997 – wrzesieńArchiwistyka polska w latach 1986–1997 – wystawa współorganizowana z Archiwum Państwowym w Toruniu

1997Polki w II wojnie światowej

1998 prof. Tadeusz Lesiak (1925-1998), Wydział Chemii UMK – wystawa pośmiertna

1999 prof. Zenon Hubert Nowak (1934-1999), Wydział Nauk Humanistycznych UMK – wystawa pośmiertna

2004 – październik–grudzieńHinc itur ad astra. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie 1919–1939

2007 – luty 120 lat Polskiego Towarzystwa Historycznego w świetle dokumentów Archiwum PAN

2007 – listopad Wilno moje nad Wisłą – wystawa poświęcona Henrykowi Baranowskiem z okazji wydania trzeciego tomu Bibliografii Wilna.

2008 -październik-listopadSrebrna Od Nowa: historia klubu w fotografiach i dokumentach 1958-1981 – wystawa przygotowana w ramach obchodów 50-lecia Klubu Studenckiego Od Nowa, Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.

2008 Toruńskie spotkania Jana Pawła II w fotografiach Czesława Jarmusza

2009 – czerwiec- Proszę Państwa, 4 czerwca 1989 roku skończył się w Polsce komunizm...

2009 – październik Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie – 1919-1939

2012 -kwiecieńJanina Gardzielewska (1926-2012) – wystawa pośmiertna poświęcona toruńskiej artystce fotograficzce.

2013Rodzaje dokumentów życia społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu – wystawa dostępna online w KPBC http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=82798&from=&dirids=1&ver_id=&lp=4&QI=

2014 – czerwiec – Podgórz – skarb w suficie – bezimienne twarze po obu stronach obiektywu – wystawa dostępna online w KPBC http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=82947&from=&dirids=1&ver_id=&lp=7&QI=

2014 – październik – Jerzy Wojtowicz (1924 – 1996), historyk gospodarki, kultury i społeczeństwa doby nowożytnej. Wystawa towarzyszyła konferencji poświęconej Profesorowi Jerzemu Wojtowiczowi.

2014 – grudzieńDarczyńcy i ich dary – Sekcja Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu w latach 1974–2014 – wystawa dostępna online w KPBC http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=157508&from=&dirids=1&ver_id=&lp=2&QI=

2015- październik-grudzień – UMK świętuje – wystawa zorganizowana w ramach obchodów 70-lecia UMK

Cenne nabytki[edytuj | edytuj kod]

1994

  • zbiór dokumentów dotyczących działalności Unii Wolności otrzymany w darze od partii, zbiór druków podziemnych i „solidarnościowe” znaczki poczty podziemnej przekazane przez dział Gromadzenia Biblioteki UMK;

2001

  • cenne albumy fotografii teatralnych Tadeusza Tusiackiego, aktora teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu (1947-1984), programy Teatru Miejskiego w „Lutni przed wojną działającego w Wilnie, a po 1945 roku w Łodzi jako Teatr Komedii Muzycznej „Lutnia” (1946), a także materiały i dokumenty rodzinne dotyczące kwestora Jana Edwarda Hanki przed wojną pracującego w USB w Wilnie, a po wojnie w UMK w Toruniu (1945-1962). Zbiór został zakupiony od syna aktora Jerzego Tusiackiego;

2002

  • zbiór fotografii i druków ulotnych dokumentujących życie społeczno-kulturalne Torunia z okresu dwudziestolecia międzywojennego XX wieku. unikalne fotografie rodziny Gałczyńskich pochodzące z początku XX wieku zbiór ponad 100 plakatów, afiszy i kalendarzy związanych z podziemną „Solidarnością”;

2003

  • zbiór kilku tysięcy druków ulotnych dotyczących historii Torunia od połowy XIX wieku do chwili obecnej. Zakupiony od kolekcjonera i bibliofila Tadeusza Zakrzewskiego;
  • zbiór fotografii i druków ulotnych dotyczących historii UMK;

2004

  • spuścizna Zygfryda Gardzielewskiego, toruńskiego grafika i typografa, autora Antykwy Toruńskiej[1];

2005

2006

  • zbiór druków i fotografii dotyczących prof. Romana Kongiela, pracującego przed wojną w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie (1927-1939), a po wojnie w UMK w Toruniu w l.1945-1960. Dar Ireny Kongiel-Chabło z Warszawy;

2007

  • zbiór książek, czasopism i druków podziemnych z obszaru całej Polski (198101989). Dar od Leszka Zalewskiego z Torunia;
  • zbiór dokumentów dotyczących działalności Komitetu Obywatelskiego w Toruniu w l. 1989-1991. Dar senatora Jana Wyrowińskiego;
  • albumy fotograficzne i druki dotyczące życia i działalności Tadeusza Tusiackiego, aktora Teatru im. Willama Horzycy w Toruniu w l. 1947-1984. Dar syna Jerzego Tusiackiego;

2008

  • zbiór negatywów z l. 1991-2006 dokumentujących uroczystości kościelne diecezji toruńskiej oraz wydarzenia w toruńskich instytucjach kultury m.in. Centrum Kultury Dwór Artusa, Muzeum Okręgowe. Dar od autora Czesława Jarmusza, toruńskiego fotografika dokumentalisty;
  • kolekcja dokumentów dotyczących studenckiego Teatru All z lat 1978–1980 działającego w Klubie Od Nowa. Dar od prof. Aleksandra Nalaskowskiego;
  • zbiór dokumentów i fotografii dotyczących działalności Studenckiego Klubu Od Nowa w l. 1975-1982. Dar od Waldemara Rudzieckiego, kierownika Od Nowy w latach 1981/82;
  • zbiór fotografii i slajdów dokumentujących wydarzenia w UMK z lat 1996–2006. Dar od Wojciecha Streicha;
  • zbiór taśm i filmów dokumentalnych z lat 1961–1986 autorstwa członków Klubu Filmowego „Pętla” działającego na UMK w latach 1960–1987 (m.in. dokumenty o UMK i życiu studenckim, uroczystościach uniwersyteckich, Toruniu, etiudy filmowe itp. Sekcja DŻS-ów udostępnia kopie cyfrowe w/w zespołu, oryginalne taśmy filmowe przechowywane są w Archiwum UMK). Dar od Mirosława „Maurycego” Męczekalskiego, kierownika Klubu Studenckiego Od Nowa
  • zbiór unikatowych fotografii z końca XIX wieku (Norymberga, Wrocław, Braunschweig), wykonanych przez znakomitego fotografa Eduarda Mertensa. Kupno z aukcji internetowych

2009

  • zbiór dokumentów dotyczących Gdańskiej Sceny Alternatywnej oraz Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego. Oddział Północny z lat 80. i 90. XX wieku, jak również studenckiego klubu „Od Nowa”. Dar od Waldemara Rudzieckiego
  • zbiór fotografii Wilna i okolic sprzed roku 1939. Dar od Piotra Dowbora. Kolekcja fotografii przedstawiających prof. Konrada Górskiego z lat 1930–1988. Dar Zefiryna Jędrzyńskiego;
  • dokumentacja fotograficzna dotycząca działalności UMK z lat 1955–2000. Dar Bohdana Horbaczewskiego.

2010

  • dokumentacja dotycząca działalności Unii Demokratycznej i Komitetu Obywatelskiego w Toruniu z lat 1989–1991. Dar senatora RP Jana Wyrowińskiego. Dokumentacja życia i twórczości tłumacza Karla Dedeciusa. Dar Adama Domańskiego;
  • dokumentacja fotograficzna z lat 1997–2006 dotycząca Wydziału Prawa i Administracji oraz profesorów UMK. Dar autora Czesława Jarmusza;

2013

  • dokumentacja (druki, fotografie) dotycząca działalności Społecznego Liceum Ogólnokształcącego „Poltech” w Toruniu z lat 1989–2013. Dar prof. Aleksandra Nalaskowskiego, założyciela i dyrektora szkoły;
  • zbiór szklanych negatywów z lat 20. i 30. XX wieku dokumentujących życie wojskowe i społeczne Torunia. Dar Adama Karpy, kolekcjonera i miłośnika Podgórza, dzielnicy Torunia.
  • XIX – wieczne nekrologi wybitnych Polaków: Adama Mickiewicza (Paryż, 25 czerwca 1890 r.), Juliana Ursyna Niemcewicza (Paryż, 22 maja 1841 r.), Jana Aleksandra Fredro (Lwów, 18 maja 1891) i XX-wieczny Ilustrowany Katalog Polskiego Monopolu Tytoniowego „Co palić w roku 1931?”. Kupno na aukcji Bydgoskiego Antykwariatu Naukowego.

2015

  • Materiały z archiwum Marszałka RP Jana Wyrowińskiego dotyczące reformy samorządowo-administracyjnej w latach 1997–1998. Dar Jana Wyrowińskiego.
  • Zespół błon fotograficznych celuloidowych z I poł. XX w. z Otłoczyna i z okolic Torunia. Dar Karoliny Falleńczyk.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Janina Gardzielewska-życiorys – Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, www.bu.umk.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Klugowska Darczyńcy i ich dary Sekcji Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu: katalog wystawy. [Dostępne online w KPBC] http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=157508&from=&dirids=1&ver_id=&lp=2&QI=
  • Anna Klugowska Dokumenty życia społecznego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu: źródło do badań i klucz do poznania rzeczywistości. [Prezentacja online] http://prezi.com/cmy2vnbxnwu8/dokumenty-zycia-spoecznego/
  • Anna Klugowska. Piękna 40-letnia: Sekcja Dokumentów Życia Społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu w latach 1974–2014, Toruń 2016. [Dostępne online w KPBC] http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=157435&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI=
  • Anna Klugowska Rodzaje dokumentów życia społecznego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, Toruń 2013. [Dostępne online w KPBC] http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=82798&from=&dirids=1&ver_id=&lp=4&QI=
  • Anna Klugowska Zbiory dokumentów życia społecznego Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu: gromadzenie, opracowanie, udostępnianie. Toruń 2013. [Dostępne online w KPBC] http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=82784&from=&dirids=1&ver_id=&lp=6&QI=
  • Klugowska, A. Skarb w suficie. „Głos Uczelni”. Nr 2, s. 15, 2014.
  • Klugowska, A. Refleksje nad świętowaniem. „Głos Uczelni”. Nr 10, s. 36, 2015.
  • Klugowska, A. Tak było!. „Głos Uczelni”. Nr 5, s. 38, 2014.
  • Supruniuk, A. Cenne dary. „Głos Uczelni”. Nr 1, s. 21, 2005. [Janiny Gardzielewskiej]
  • Anna Supruniuk, Chełmno w fotografiach Eduarda Mertensa I Richarda Kuschy’ego. [Dostępny w World Wide Web]: http://www.bu.umk.pl/chelmno-w-fotografiach
  • Anna Supruniuk Dokumenty życia społecznego – szansa na sukces w nauce.[W:] Zbiory specjalne i regionalia w polskich bibliotekach naukowych i publicznych: materiały z III Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej zorganizowanej przez Bibliotekę Główną Uniwersytetu Szczecińskiego, 9–11 września 2009 / Red. Radosław Gaziński, Szczecin, 2010, s. 23–27.
  • Supruniuk, A. Dokumenty życia społecznego w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu. „Rocznik Toruński”. T. 24, s. 307–309, 1997.
  • Supruniuk, A. Janina Gardzielewska – nie wystarczy podziękować. „Głos Uczelni”. Nr 12, s. 22, 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]