Zborov (Słowacja)
49°22′N 21°18′E/49,366667 21,300000
| |||
| |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Kraj | |||
| Powiat | |||
| Starosta |
Ján Lukáč[1] | ||
| Powierzchnia |
19,63[2] km² | ||
| Wysokość |
323[3] m n.p.m. | ||
| Populacja (2023) • liczba ludności • gęstość |
|||
| Nr kierunkowy |
+421 54[3] | ||
| Kod pocztowy |
086 33[3] | ||
| Tablice rejestracyjne |
BJ | ||
Położenie na mapie kraju preszowskiego  | |||
Położenie na mapie Słowacji  | |||
| 49°22′N 21°18′E/49,366667 21,300000
| |||
| Strona internetowa | |||
Zborov (dawn. także węg. Zboró) – wieś i gmina (obec) na Słowacji w kraju preszowskim, powiecie Bardejów, w północno-wschodniej Słowacji. Gmina zajmuje powierzchnię 19,631 km². Populacja gminy wynosi 3184 osób (spis ludności z 21 maja 2011).
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Leży ok. 10 km od granicy polskiej, w niewielkiej Kotlinie Zborovskiej, nad rzeczką Kamenec, w miejscu, w którym przyjmuje ona dwa dopływy: lewostronny Rakovec i prawostronny o nazwie Rosucká voda. Od zachodu wznosi się nad Zborovem masyw Stebníckiej Magury (900 m n.p.m.), natomiast od południa Jedlina (620 m n.p.m.), u stóp której na wzgórzu Makovica wznoszą się ruiny zamku Zborov[6]. Centrum wsi leży na wysokości 325 metrów n.p.m.
Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 77, tu na odcinku Bardejów-Svidník[6].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Zborov położony jest w historycznym kraju Szarysz, na starym szlaku handlowym z Węgier do Polski, co zadecydowało o historycznym rozwoju miejscowości. Już w średniowieczu zbiegały się w centrum kotliny koncentrycznie szlaki, przekraczające główny grzbiet Karpat w czterech niskich przełęczach (licząc od zachodu): Wysowskiej, Regetowskiej, Dujawa i Beskid (nad Ożenną). Tak ważny punkt na ówczesnej mapie szlaków handlowych wymagał kontroli ze strony władców Węgier. Dlatego też w zwężeniu doliny Kamenca, tuż za ową kotliną, na wzgórzu Makovica (474 m n.p.m.) na lewym brzegu rzeczki, być może z końcem XIII w. (zapewne niedługo po najazdach tatarskich), a najpóźniej na początku wieku XIV powstał zamek. Ok. 2 km na północ od zamku, już w pierwszej połowie XIV w. istniało osiedle o charakterze podgrodzia, zamieszkiwane przez ludzi zobowiązanych do służby na zamku[7].
Pierwsza oficjalna pisemna wzmianka o zamku pochodzi z roku 1347, natomiast o wsi z roku 1355[8][9]. Z czasem rozwinęło się z niej prywatne miasteczko zwane Zborovem, z prawem organizowania cotygodniowych targów, a później i dorocznych jarmarków. O jego znaczeniu świadczy fakt, iż posiadało ono nawet prawo miecza. W XVII w. działali tu liczni rzemieślnicy, a z czasem powstał szereg niewielkich zakładów (huta szkła, papiernia, cegielnia, gorzelnia, dwa tartaki itp.). W latach 1769-1770 miasto, leżące już na Węgrzech, ale tuż za polską granicą, było jednym z ośrodków politycznych konfederacji barskiej[7].
Zborov został praktycznie całkowicie zniszczony w początkowym okresie I wojny światowej. 20 listopada 1914 r. zajęli go Rosjanie, a dom miejscowego notariusza Jozefa Schultza przejął głównodowodzący wojsk rosyjskich, gen. A. Brusiłow ze swoim sztabem. 8 grudnia Rosjanie, zagrożeni okrążeniem, wycofali się, a Zborov zajęły wojska koalicji austriacko-pruskiej. Jego mieszkańcy zostali ewakuowani. 25 marca, po rozpoczęciu rosyjskiego natarcia, Austriacy podpalili 340 domów. Linia frontu przez wiele tygodni przebiegała przez środek miasta. Zniszczeń dopełniła austriacko-pruska kontrofensywa w pierwszych dniach maja. Ok. 1/4 mieszkańców Zborova już do niego nigdy nie wróciła. Miasto zostało później praktycznie na nowo wybudowane dzięki pomocy węgierskiego Debreczyna[7]. Obecnie głównymi gałęziami gospodarki wsi są rolnictwo, leśnictwo i turystyka.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- Ruiny zamku Zborov na wzgórzu Makovica, nad wsią.
- Kościół pw. św. Małgorzaty Antiocheńskiej z XIV w., pierwotnie gotycki, przebudowany.
- Kościół pw. św. Zofii z XVII w., dwuwieżowy, odbudowany po pożarze w 1914, nieczynny.
- Dwór Serédyich z połowy XVI w., zrujnowany, odbudowany w XXI w.
-
Zamek Zborov -
Dwór Serédyich po odbudowie -
Kościół św. Małgorzaty Antiocheńskiej -
Kościół św. Zofii po odbudowie
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Przez Zborov przechodzi główny, dalekobieżny słowacki szlak turystyczny, znakowany kolorem czerwonym, o nazwie Cesta hrdinov SNP, prowadzący ze wschodu, z terenów Pogórza Ondawskiego na szczyt Stebníckiej Magury. Żółte znaki prowadzą m.in. do ruin wspomnianego zamku Zborov[6].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-27]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: 19,63S_SK, om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter).
- ↑ a b c Statistical Office of the Slovak Republic: Základná charakteristika. 2015-04-17. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7101rr_obc: AREAS_SK.
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: AREAS_SK.
- ↑ a b c Mapa turystyczna. [dostęp 2025-10-08].
- ↑ a b c Mirosław J. Barański. Zborów alias Makowica. „Na Szlaku. Magazyn turystyczno-krajoznawczy”. R. XXXIV (nr e-159 (355)), s. 7-9, styczeń 2020. Oddział Wrocławski PTTK. ISSN 1230-9931. (pol.).
- ↑ Ján Švec Babov: História farnosti v obci Zborov. [w:] Strona oficjalna wsi [on-line]. 1996. [dostęp 2017-10-29]. (słow.).
- ↑ Zborov - História. [w:] E-OBCE.sk [on-line]. TERRA GRATA. [dostęp 2017-10-27]. (słow.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zborów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 526.
